مفصل ران یا مفصل هیپ (به انگلیسی: Hip joint) یک مفصل زُلاله‌ای (سینوویال) از نوع گوی و کاسه‌ای[۱] است که از قرارگرفتن سر استخوان ران در داخل حفره حقه‌ای (استابولوم) استخوان بی‌نام ایجاد می‌گردد. این مفصل بزرگترین مفصل بدن پس از مفصل زانو است و از ویژگی‌های مهم آن، داشتن ثبات و تحرک توأم است.[۲] مفصل ران در انتقال وزن بدن از کمربند لگنی به اندام‌های تحتانی نقش دارد.

مفصل ران
Hip.jpg
استخوان‌های مفصل ران
جزئیات
شناسه‌ها
لاتینcoxa
MeSHD006615
TA98A01.1.00.034
A01.2.08.005
TA2158
FMA24964

ثبات مفصل رانویرایش

مفصل ران در مقایسه با مفصل شانه، دارای حرکات کمتر، ولی ثبات و پایداری بیشتری است. ثبات و استحکام مفصل ران جهت تحمل وزن بدن در فعالیت‌های روزمره لازم است. با این حال، مفصل ران که همانند مفصل شانه یک مفصل سینوویال از نوع گوی و کاسه‌ای است نیز دارای سه درجه آزادی حرکتی است که به معنای داشتن حرکات در هر سه صفحه پیکانی (سَهمی، ساژیتال)، پیشانی (فرونتال) و عرضی (ترانسورس) است.

مفصل ران از دو قسمت حقه (استابولوم) و سر استخوان ران تشکیل می‌گردد و در میان مفاصل بدن به عنوان یک مفصل پایدار محسوب می‌شود. به طور کلی، عواملی که در ایجاد ثبات و پایداری این مفصل نقش دارند شامل موارد زیر است:

  • عمیق بودن حفره حقه‌ای
  • وجود رباط‌های قوی در اطراف مفصل ران
  • وسعت و استحکام کپسول مفصلی
  • زاویه طبیعی گردن استخوان ران با تنه استخوان ران (فمور) که در یک فرد بزرگسال حدود ۱۲۰ الی ۱۳۰ درجه است. این زاویه[۳] که باعث مایل قرار گرفتن گردن استخوان ران می‌گردد، یک عامل مهم تطابق با جهت رو به پایین حقه است.

وضعیت کپسول مفصلیویرایش

کپسول مفصلی در مفاصل سینوویال از دو لایه داخلی (به نام غشاء سینوویال) و خارجی (به نام کپسول لیفی) تشکیل می‌گردد.

کپسول لیفی مفصل ران، گسترده و قوی است. ضخامت و استحکام کپسول لیفی ران در جلو (قدام) بیشتر از طرف پشتی (خلفی) است. این کپسول در بالا به حاشیه حفره استابولار (حفره حقه‌ای) اتصال داشته، به طوری که در جلو، گردن استخوان ران (فمور) را احاطه می‌کند و به خط بین تروکانتری (خط اینترتروکانتریک) متصل می‌گردد. کپسول لیفی در عقب و پایین، بالاتر از ستیغ بین تروکانتری (اینترتروکانتریک) به گردن استخوان ران اتصال می‌یابد، بنابراین قسمتی از گردن ران در عقب، فاقد کپسول است.

غشاء زلاله‌ای (سینوویال) در سطح داخلی کپسول لیفی قرار دارد. این غشاء در مفصل ران، گردن استخوان ران را تا حدود غضروف مفصلی می‌پوشاند.

رباط‌هاویرایش

رباط‌ها عناصری هستند که باعث ارتباط دو یا چند استخوان می‌گردند و در ایجاد ثبات مفاصل نقش دارند. این عناصر همچنین باعث تقویت کپسول مفصلی می‌گردند.

رباط‌های مفصل ران عبارتنداز:

کیسه‌هاویرایش

بورس یک کیسه لیفی (فیبروز) حاوی مایع بوده که بین تاندون و استخوان یا پوست و استخوان یا میان دو ماهیچه قرارمی گیرد.[۵] مهم‌ترین نقش بورس‌ها کاهش میزان اصطکاک بین دو یا چند بافتی است که روی یکدیگر واقع می‌شوند؛ بنابراین، بورس‌ها در تسهیل حرکات نقش دادند.

بورس‌هایی که در اطراف مفصل ران قراردارند عبارتنداز:

  • بورس تروکانتری[۶] (بورس تروکانتریک)
  • بورس ورکی[۷] (بورس ایسکیال)
  • بورس خاصره‌ای شانه‌ای[۸] (بورس ایلیوپکتینئال)

بورس‌ها ممکن است به دلیل ضربات وارده به آن‌ها یا تحت فشارهای طولانی مدت (استفاده بیش از انداره) ملتهب گردند که به این حالت بورسیت گفته می‌شود. بورسیت می‌تواند یک عامل درد ناحیه درگیر باشد.

حرکات مفصل رانویرایش

حرکات مفصل ران در سه صفحه آناتومیکی عبارتند از:

میزان حداکثر دامنه حرکتی طبیعی مفصل ران در جهات مختلف:

تقسیم‌بندی حرکتیویرایش

نقسیم‌بندی حرکتی ماهیچه‌های عمل‌کننده بر ران از قرار زیر است:

  • گروه خم‌کننده (فلکسور)
  • گروه راست‌کننده (اکستانسور)
  • گروه دورکننده (ابداکتور)
  • گروه نزدیک‌کننده (اداکتور)
  • گروه برون‌چرخان (اکسترنال روتاتور)
  • گروه درون‌چرخان (اینترنال روتاتور)

خم‌کننده‌هاویرایش

ماهیچه تهیگاهی‌مازویی، خم‌کننده اصلی مفصل ران است.

راست‌کننده‌هاویرایش

ماهیچه سرینی بزرگ، راست‌کننده اصلی مفصل ران است.

دورکننده‌هاویرایش

دورکننده اصلی مفصل ران، ماهیچه سرینی میانی است.

نزدیک‌کننده‌هاویرایش

نزدیک‌کننده اصلی مفصل ران، ماهیچه اداکتور لونگوس است.

برون‌چرخان‌هاویرایش

درون‌چرخان‌هاویرایش

پانویسویرایش

  1. Ball & Socket
  2. اعلمی هرندی، بهادر. ص 203
  3. Neck shaft angle
  4. Ligament of head of femur
  5. هوشمند ویژه، محمد. ص 179
  6. Throchanteric bursa
  7. Ischial bursa
  8. iliopectineal bursa

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • هوشمند ویژه، محمد. فرهنگ پزشکی انگلیسی-فارسی (دوجلدی). واژه‌نامه مصور دورلند. جلد اول. انتشارات کلمه.
  • سرمدی، علیرضا، حاج قنبری، بهاره. بررسی و ارزیابی عملکرد عضلات. پوسچر و درد. چاپ اول. بهار ۱۳۸۲.انتشارات سرمدی. شابک:۲-۳۸-۵۷۰۷-۹۶۴
  • یاسین، مرضیه. احمدی، امیر. فیزیوتراپی در ضایعات شایع عضلانی اسکلتی. جلد اول. چاپ کوثر. نشر ادیبان. بهار ۸۸.
  • اعلمی هرندی، بهادر، اصول ارتوپدی و شکسته بندی. چاپ ششم، نشر فروغ اندیشه.
  • نوربخش، سید تقی. شایسته آذر، مسعود. ترجمه:معاینه فیزیکی ستون فقرات و اندام‌ها. چاپ اول.انتشارات جهاد دانشگاهی
  • Williams & Warwick. Gray's Anatomy. Thirty-seventh edition. Churchill Livingstone. ISBN 0-443-04177-6
  • Darlene Hertling and Randolph M.Kessler. Management of Common Musculoskeletal Disorders. Third Edition. ISBN 0-397-55150-9