ویتامین کا

ویتامین

ویتامین کا یا ویتامین K به گروهی از ویتامین‌های محلول در چربی گفته می‌شود که در لختگی خون نقش دارند. نام ویتامین K از حرف نخست واژه Koagulation در زبان آلمانی یا Coagulation در زبان دانمارکی گرفته شده است.[۱]

ویتامین کا
کلاس دارویی
شناسه‌های دسته‌بندی
موارد مصرفVitamin K deficiency
کد ای‌تی‌سیB02BA
هدف بیولوژیکGamma-glutamyl carboxylase
داده‌های بالینی
در وبگاه دراگزMedical Encyclopedia
پیوند به بیرونی
سمپD014812
در ویکی‌داده
ساختار شیمیایی ویتامین K1
ساختار شیمیایی ویتامین K2

کشفویرایش

در سال ۱۹۳۵ (میلادی) دانشمندی دانمارکی بنام هنریک دام متوجه وجود ماده‌ای در بدن مرغ شد که باعث انعقاد خون می‌شد. وی این ماده را «ویتامین کا» نام‌گذاری کرد.

عملکردویرایش

ویتامین K ترومبین را که برای لخته‌شدن طبیعی خون لازم است فعال می‌کند.[۱] ویتامین کا مانند ویتامین دی محلول در چربی است و بدن برای جذب آن نیاز به صفرا دارد. این ویتامین در برابر گرما، پایدار است اما در مقابل نور خورشید و یخ زدگی از بین می‌رود. هر چه هوا گرمتر شود نیاز بدن به ویتامین K بیشتر می‌شود.[۲]

گونه‌هاویرایش

ویتامین K نامی عمومی برای دو گروه کوچک از ویتامین‌های کا۱ (فیلوکینون) و ویتامین کا۲ (مناکینون) است که تفاوت اندکی در ساختار مولکولی با یکدیگر دارند. اما در تحقیقات جدید معلوم شده کارکردهای متفاوتی دارند هر چند هنوز پژوهش‌های بسیاری لازم است تا تفاوت میان این دو به درستی دریافته شود. ویتامین کا۲ نسبت به ویتامین کا۱ بهتر جذب می‌شود و مدت زمان طولانی‌تری در بدن ذخیره می‌ماند. در بدن انسان مقداری از ویتامین کا۱ به ویتامین کا۲ تبدیل می‌شود که این تبدیل از طریق باکتری‌هایی در روده است. بنابراین این تبدیل مستقیما توسط فیزیولوژی انسان انجام نمی‌شود.[۱]

فوایدویرایش

مهمترین فایده این ویتامین K جلوگیری از خونریزی است. این ویتامین برای کنترل و درمان خون‌ریزی ناشی از بیماری‌های هموفیلی، کبد، زردی و زخم معده سودمند است و همچنین خونریزی‌های ناشی از استفاده طولانی مدت از آسپرین‌ها و آنتی بیوتیک‌ها را درمان می‌کند. به‌علاوه ویتامین K در درمان خون‌ریزی شدید در دوران قاعدگی[۳] و بهبود وضعیت استخوان‌ها و قلب مفید است. به نوزادان زودرس که امکان خون‌ریزی در آن‌ها زیاد است هم بعد از تولد ویتامین کا تزریق می‌کنند.[۱] همچنین این ویتامین در پیشگیری از سنگ کلیه، پوسیدگی (پوکی) استخوان، دیابت و بیماری‌های کبدی سودمند است.[۳] نوع مصنوعی آن که محلول در آب است در درمان زخم‌های پوستی مفید است.

کمبودویرایش

کمبود ویتامین کا باعث خونریزی در گرما می‌شود.[۴] عواملی مانند عدم جذب چربی در روده، بیماری‌های کبد، و مصرف آنتی‌بیوتیک باعث از بین بردن باکتری‌های روده ممکن است باعث کمبود ویتامین کا در بدن شوند. باید به شیر نوزادانی که با شیر مصنوعی تغذیه می‌شوند، آب پرتقال، آب گوجه‌فرنگی و آب حبوبات سبز را (در صورتی که زیاد دچار خون‌ریزی می‌شوند) افزود. در نوزادانی که به وسیلهٔ شیر مادر تغذیه می‌شوند ویتامین کا به وسیلهٔ شیر مادر به آنان منتقل می‌شود.[۵] در کودکانی که فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند نیز احتمال کمبود ویتامین کا وجود دارد. پرتوزایی (مانند پرتو ایکس) و همچنین آلودگی هوا این ویتامین را در بدن از بین می‌برند.[۶]

منابع ویتامینویرایش

 
کاهو سرشار از ویتامین کا است.

نیمی از ویتامین کا مورد نیاز بدن توسط باکتری‌ها در رودهٔ خود انسان ساخته می‌شود.[۷] افزون‌بر آن مواد غذایی شامل جعفری، کلم، اسفناج، گل کلم، زردهٔ تخم مرغ، کاهو، چای سبز، گوجه‌فرنگی، مارچوبه، کرفس، لوبیا سبز، شاهی، شلغم، روغن سویا، روغن جگر ماهی و برگ سبز و نخود فرنگی پخته از منابع ویتامین کا هستند. در شیر، گوشت و میوه نیز به مقدار کم ویتامین کا وجود دارد. میزان نیاز روزانهٔ انسان به این ویتامین در مردان ۸۰ میکروگرم و در زنان ۶۵ میکروگرم است. مقداری از این ویتامین در کبد ذخیره می‌شود که پاسخگوی نیاز یک هفتهٔ بدن انسان است. خوردن سبزی‌های پربرگ و تیره‌برگ برای دریافت این ویتامین سودمند است. همچنین چون این ویتامین محلول در چربی است، خوردن سس با سالاد باعث افزایش جذب این ویتامین می‌شود.[۸]

پنیر‌های پر‌چربی و کهنه میزان بیشتری ویتامین کا۲ دارند. پنیر کامامبر، گودا و ادامر مقدار زیادی ویتامین کا۲ دارند.[۱]

مشکلاتویرایش

در افرادی که از داروهای ضد انعقاد خون مانند وارفارین که بیشتر برای بیماران قلبی-عروقی تجویز می‌شود، استفاده می‌کنند، مصرف زیاد غذاهای حاوی ویتامین کا می‌تواند تداخل ایجاد کند؛ بنابراین در این گونه افراد، مصرف غذاهای حاوی ویتامین کا باید متعادل و کم باشد و با مشورت پزشک معالج، میزان آن‌ها مشخص شود.[۹]

مقدار زیاد ویتامین کا به بدن آسیب می‌رساند. بنابراین در مصرف مکمل‌های غذایی ویتامین کا باید احتیاط کرد.[۱]

کروناویرایش

پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که افراد با کمبود ویتامین کا در برابر بیماری کروناویروس ۲۰۱۹ آسیب‌پذیرتر هستند. زیرا ویتامین کا از بافت‌های کشسان موجود در شش‌ها دارد که ویروس به آن حمله می‌کند، محافظت می‌کند. از سوی دیگر، ممکن است واکنش سیستم ایمنی بدن به کرونا چنان شدید باشد که باعث ایجاد لختهٔ خونی شود. از آنجا که ویتامین کا باعث ایجاد لخته می‌شود این ویتامین می‌تواند به بدن، آسیب برساند.[۱]

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ «ویتامین کا چیست و آیا پایین بودن آن روی بیماران کووید ۱۹ اثر می‌گذارد؟». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۶ تیر ۱۳۹۹.
  2. ویتامین کا ضروری برای انعقاد خون-تبیان
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «شکایت بدن به صد فریاد». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۴-۲۱.
  4. «کمبود ویتامین کا برای سلامت استخوانها مضر است». بایگانی‌شده از اصلی در 3 دسامبر 2008. دریافت‌شده در 27 اكتبر 2008. تاریخ وارد شده در |accessdate= را بررسی کنید (کمک)
  5. دکستره، ریموند (۱۳۹۱). میوه و گیاه درمانی. ترجمهٔ سیاوش آگاه. سمن.
  6. «آشنایی با ویتامین کا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۸.
  7. «ویتامین کا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۸.
  8. «مصرف بی‌خطر ویتامین کا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۸.
  9. «معرفی وارفارین | You Can». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۴-۲۱.