اسفناج
Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg
گل اسفناج
آرایه‌شناسی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
راسته: میخک‌سانان
تیره: تاج‌خروسیان، قبلاً اسفناجیان [۱]
سرده: اسفناج
گونه: S. oleracea
نام علمی
Spinacia oleracea

اسفناج یا اسپناخ (نام علمی: Spinacia oleracea) گیاهی یک ساله، دولپه ای و گلدار با ساقه و برگ‌های لطیف است. این گیاه بومی آسیای مرکزی و غرب آسیا است.[۱]اسفناج از سبزیجات برگی بوده و به صورت خام یا پخته شده مصرف می‌شود. این گیاه تا ۳۰ سانتی‌متر رشد کرده و دارای برگ‌هایی با اندازه‌ها و شکل‌هایی مختلف است. در سال ۲۰۱۸ مقدار ۲۶/۳ میلیون تُن اسفناج در دنیا تولید شد و حدود ۹۰ درصد از این میزان در کشور چین تولید شده‌است.[۲]

به نظر می‌رسد گیاه اسفناج در ابتدا در ایران باستان و حدود ۲۰۰۰ سال قبل مورد توجه بوده و توسط ایرانیان مصرف می‌شده اما به مرور به مناطق اطراف مانند هند و آسیای مرکزی و سپس از طریق نپال به خاور دور و سایر نقاط جهان برده شده‌است.[۳] همچنین واژهٔ اسفناج واژه ای فارسی بوده اسپناخ (aspānāḵ) و در اواخر قرن ۱۴ میلادی به زبان‌های لاتین و زبان‌های اروپایی وارد شده. معادل انگلیسی این واژه (Spinach) و معادل فرانسوی آن (épinard) می‌باشد.[۴]

ارزش غذاییویرایش

اسفناج خام حاوی ۹۱درصد آب، ۴درصد کربوهیدرات، ۳درصد پروتئین و مقدار ناچیزی چربی است. اسفناج دارای کالری پایین و ارزش غذایی بالایی است به ویژه در مواقعی که به صورت آب‌پز یا بخارپز مصرف شود. این گیاه دارای میزان بالایی از انواع ویتامین‌ها و مواد معدنی است. هرچند که اسفناج حاوی آهن و کلسیم بالایی است، اما اگزالات موجود در برگ‌های آن به خصوص در هنگام مصرف به صورت خام، مانع از جذب کلسیم و آهن در دستگاه گوارش انسان می‌شود. پختن اسفناج باعث کاهش میزان اگزالات شده و هضم و جذب مواد مغذی در بدن به شکل بهتری انجام خواهد شد.[۵] این گیاه همچنین حاوی مقدار بسیار بالایی ویتامین K است و به دلیل نقش مهم این ویتامین در فرایند انعقاد خون، به بیماران مصرف کنندهٔ داروهای ضد انعقاد مانند وارفارین توصیه می‌شود که از مصرف اسفناج خودداری کنند.[۶]

اسفناج سرشار از لوتئین و گزانتین است که این کاروتنوئیدها، از بین برنده مولکول‌های بی‌ثباتی به نام رادیکال‌های آزاد در بدن هستند. کاروتنوئیدها در اسفناج و سبزی‌های دارای برگ سبز تیره وجود دارند، برخی مطالعات نشان داده‌اند که آن‌ها می‌توانند با سرطان دهان، معده و مری مقابله کنند.

یک پیمانه اسفناج حدود ۲۰ درصد فیبر دارد که مانع یبوست است و به هضم غذا کمک می‌کند. فیبر موجود در این سبزی، قند خون را پایین نگه داشته و با ایجاد حس سیری می‌تواند مانع از پرخوری شود. ویتامین C و E، بتاکاروتن، منگنز، روی و سلنیوم موجود در اسفناج همگی از آنتی‌اکسیدان‌های قوی برای مقابله با پوکی استخوان، گرفتگی رگ‌ها و فشار خون بالاست.

درصد کاهش ارزش بر اثر پختن : حداکثر کاهش درصدی ارزش‌های غذایی به دلیل جوشیدن بدون در نظر گرفتن گروه گیاه‌خواری حاوی شیر و تخم مرغ (ovo-lacto-vegetables group).


اسفناج خام
مواد مغذی در هر ۱۰۰ گرم (۳٫۵ اونس)
انرژی ۹۷ کیلوژول (۲۳ کیلوکالری)
کربوهیدرات‌ها ۳٫۶ g
قندها ۰٫۴ g
فیبر ۲٫۲ g
چربی ۰٫۴ g
پروتئین ۲٫۹ g
آب ۹۱٫۴ g
ویتامین آی معادل ۴۶۹ میکروگرم (۵۲٪)
ویتامین آ ۹۳۷۷ IU
- بتاکاروتن ۵۶۲۶ میکروگرم (۵۲٪)
- لوتئین و زآکسانتین ۱۲۱۹۸ μg
ویتامین ب۱ (تیامین) ۰٫۰۷۸ میلی‌گرم (۶٪)
ویتامین ب۲ (ریبوفلاوین) ۰٫۱۸۹ میلی‌گرم (۱۳٪)
ویتامین ب۳ (نیاسین) ۰٫۷۲۴ میلی‌گرم (۵٪)
ویتامین ب۶ ۰٫۱۹۵ میلی‌گرم (۱۵٪)
اسید فولیک (ویتامین ب۹) ۱۹۴ میکروگرم (۴۹٪)
ویتامین C ۲۸ میلی‌گرم (۴۷٪)
ویتامین E ۲ میلی‌گرم (۱۳٪)
ویتامین K ۴۸۳ میکروگرم (۴۶۰٪)
کلسیم ۹۹ میلی‌گرم (۱۰٪)
آهن ۲٫۷۱ میلی‌گرم (۲۲٪)
منیزیم ۷۹ میلی‌گرم (۲۱٪)
منگنز ۰٫۸۹۷ میلی‌گرم (۴۵٪)
فسفر ۴۹ میلی‌گرم (۷٪)
پتاسیم ۵۵۸ میلی‌گرم (۱۲٪)
سدیم ۷۹ میلی‌گرم (۳٪)
روی ۰٫۵۳ میلی‌گرم (۵٪)
Link to USDA Database entry
درصدها نسبی‌اند
منبع: پایگاه اطلاعاتی مواد غذایی آمریکا

میزان تولیدویرایش

تولیدکنندگان عمدهٔ اسفناج در سال ۲۰۱۸
کشور
میزان تولید

(میلیون تُن)

  چین
23.8
0.38
0.23
0.23
تولید جهانی
26.3
منبع آمار: فائو[۱۱]

در فرهنگ عامهویرایش

شخصیت کارتونی و کمیک ملوان زبل در سال ۱۹۳۱ میلادی خلق شد. این شخصیت علاقهٔ زیادی به اسفناج داشته و با خوردن کنسروهای اسفناج قدرت بدنی بالا و غیرعادی به دست می‌آورد.[۱۲]

منابعویرایش

  1. لغت‌نامه معین
  2. «FAOSTAT». www.fao.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  3. «Spinach History - Different Types of Spinach». www.vegetablefacts.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  4. "spinach | Origin and meaning of spinach by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com. Retrieved 2021-02-01.
  5. «Osteoporosis Diet & Nutrition: Foods for Bone Health». National Osteoporosis Foundation (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.
  6. "Warfarin diet: What foods should I avoid?". Mayo Clinic. Retrieved 2021-02-01.
  7. درصد ارزش روزانه به مفهوم DRI: Dietary Reference Intake. نکته : تمام ارزش‌های غذایی شامل پروتئین به صورت درصد ارزش غذایی در هر 100 گرم از غذای مورد نظر هستند http://ndb.nal.usda.gov/ndb/nutrients/index
  8. http://nutritiondata.self.com/
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ http://nutritiondata.self.com/topics/processing
  10. «USDA Table of Nutrient Retention Factors, Release 6» (PDF). وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA). وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA). دسامبر ۲۰۰۷.
  11. "Crops/Regions/World List for Production Quantity of Spinach in 2018". UN Food & Agriculture Organization. 2018. Retrieved 24 April 2020.
  12. "E.C. Segar, Popeye's creator, celebrated with a Google doodle". the Guardian. 2009-12-08. Retrieved 2021-02-01.