چندزنی نوعی ازدواج چندهمسری است که به موجب آن یک مرد به صورت همزمان با بیش از یک زن ازدواج می‌کند.

  چندزنی فقط برای مسلمانان مجاز است
  چندزنی مجاز است
  چندزنی فقط در برخی از مناطق مجاز است
  چندزنی ممنوع است؛ ولی جرم به حساب نمی‌آید
  چند زنی ممنوع است و جرم به حساب می‌آید
  اطلاعاتی دردسترس نیست
[۱]
تصویر یک مرد عرب به همراه سه همسر (با روبنده) و دو کنیز (بدون روبنده).

در زیست‌شناسی تکاملی

چندزنی در بسیاری از گونه‌های زیستی دیده می‌شود و دلایل تکاملی خاصی برای آن وجود دارد. چندزنی این مزیت فرگشتی را برای جنس مذکر دارد که شانس تولید مثل او را بیشتر می‌کند زیرا جنس نر در مقایسه با جنس ماده انرژی بسیار کمتری را برای تولید مثل مصرف می‌کند و می‌تواند در یک فصل، تعداد زیادی ماده را بارور کند.

اما چندزنی اشکالاتی را نیز، ایجاد می‌کند، جنس نر نمی‌تواند در بزرگ کردن فرزندان به‌طور یکسان و کافی مشارکت کند. در نتیجه، چندزنی در جانورانی میسر است که جنس ماده بتواند به تنهایی از فرزندان سرپرستی کند. این وضعیت بیشتر در حیوانات علف‌خوار دیده می‌شود که غذای آن ها فراوان تر است.

اما قاعده کلی در حیوانات گوشتخوار و حشره‌خوار، تک‌همسری است، زیرا در این نوع جانوران، رشد فرزندان بدون کمک نر بسیار دشوار است. این وضعیت باعث تفاوت‌های ظاهری مهمی نیز بین جانوران تک‌همسر و چندهمسر شده‌است.

در پرندگانی مثل طاووس، قرقاول و مرغ خانگی که تمایل زیادی برای چندزنی دارند، جنس نر با پروبال رنگارنگ مشخص می‌شود تا بتواند جنس ماده را به خود جلب کند یا در سم‌دارانی چون گوزن شاخ‌های بلند و پیچ‌درپیچ همین کارکرد را دارند. اما در جانورانی که اصولاً به یک زن اکتفا می‌کنند خبری از این تمهیدات زیستی برای جلب نظر جنس مخالف نیست.[۲]

رواج و ممنوعیت

چندزنی (در دوران قدیم) در سرزمین‌هایی هم چون عربستان، فلسطین، چین، ایران، هند، اندونزی، مالزی، هند، یونان، آفریقا و آمریکا رواج داشته‌است. چندزنی همچنین در پادشاهی مغول و در خلافت اسلامی رایج بوده‌است.

چندزنی در یهودیت و اسلام و دین زرتشتی و دین هندویی و آیین بودایی جایز شمرده شده‌است؛ در حالی که در مسیحیت و بهائیت ممنوع است.

اما طبق گفته اوجین هیلمان در کتاب «نگاهی دوباره به تعدد زوجات»، در هیچ جای عهد جدید دستور صریحی مبنی بر تک همسری و ممنوعیت تعدد زوجات وجود ندارد [۳] . افزون بر این، عیسی هم بر علیه تعدد زوجات سخنی نگفته‌است. هیلمان بر این موضوع تأکید می‌کند که کلیسای روم تعدد زوجات را ممنوع کرد تا خود را با فرهنگ رومی ـ یونانی تطبیق دهد (فرهنگی که فقط یک همسر قانونی را تجویز می‌کرد) کلیساهای آفریقا و مسیحیان آفریقا به‌طور غالب به مسیحیان اروپایی یادآور می‌شوند که ممنوعیت کلیسا در باب تعدد زوجات، سنتی فرهنگی بوده و جزو احکام اصیل مسیحیت نیست.[۴]

همچنین قرآن اجازه تعدد زوجات را می‌دهد ولی محدودیت‌هایی هم دارد:

«اگر بیم آن دارید که نتوانید با عدالت با یتیمان رفتار کنید، با زنانی که برمی‌گزینید ازدواج کنید، دو یا سه یا چهار تا؛ اما اگر می‌ترسید که نتوانید با عدالت با آنها رفتار کنید پس فقط با یک نفر ازدواج کنید»[۵]

هَوُو

هَوُو به زنی اشاره دارد که شوهرش با زن یا زنان دیگری نیز ازدواج کرده‌است. چنین اصطلاحی در وضعیت چندزنی به کار می‌رود. دو زن که در نکاح یک مرد هستند، یک دیگر را هوو می‌خوانند.[۶]

دلایل

در بخشی از جوامع بشری، تعداد زنان بیش از مردان است. در ایالات متحده آمریکا، تعداد زنان حداقل ۸ میلیون نفر بیش از تعداد مردان است.[۷]

پس از جنگ جهانی دوّم، در آلمان تعداد زنان ۷.۳۰۰.۰۰۰ نفر بیش از مردان بود (که ۳/۳ میلیون نفر از آنان را زنان بیوه تشکیل می‌دادند). در گروه سنی ۳۰–۲۰ سال، در برابر هر ۱۰۰ مرد ۱۶۷ زن وجود داشت. سربازان ارتش متفقین، از این وضعیت زنان استفاده می‌کردند. بسیاری از دختران جوان و زنان بیوه با نیروهای اشغالگر روابط نامشروع برقرار می‌کردند. بسیاری از سربازان آمریکایی و انگلیسی در برابر لذت‌جویی‌های خویش، سیگار، شکلات و نان می‌پرداختند.[۸]

وران دیوید گیتاری از کلیسای آنجلیکا پس از مطالعه تعدد زوجات در آفریقا، در ارتباط با زنان و کودکان رها شده نتیجه می‌گیرد، چنانچه تعدد زوجات به صورت ایده‌آل صورت پذیرد، از طلاق و ازدواج مجدّد جلوگیری کرده و به دستورات مسیحیت نزدیک تر خواهد بود.[۹]

فیلیپ کیلبراید، مردم‌شناس آمریکایی، در کتاب خود «تعدد زوجات برای روزگار ما» تعدد زوجات را به عنوان راه حل برخی بیماری‌های جامعه آمریکا پیشنهاد می‌کند. وی می‌نویسد که تعدد زوجات می‌تواند در بسیاری از موارد به عنوان جانشین بالقوه طلاق عمل کند تا از اثرات مخرب طلاق بر فرزندان جلوگیری کند.[۱۰]

یلی گراهام، مبلّغ مسیحی، می‌گوید: «مسیحیت نمی‌تواند در خصوص تعدد زوجات به توافق برسد. اگر مسیحیت کنونی نمی‌تواند چنین کند به ضرر خودش است. اسلام تعدد زوجات را به عنوان راه حلی برای بیماری‌های اجتماعی مجاز شمرده است و درون چارچوب قانونی تعریف شده‌ای، درجه خاصی از آزادی عمل را برای بشر جایز دانسته است.»

انتقادات

این ایده که چندزنی به کاهش فقر در بین بیوه‌ها و یتیمان کمک می‌کند، در برخی تحقیقات مورد مناقشه واقع شده است و حتی دلایلی بر علیه آن چه گفته شد مطرح شده است. یک تحقیق پزشکی که در آفریقا انجام شد و در ژورنال پزشکی کرواسی منتشر شده است، نشان می‌دهد که در دنیای مدرن، احتمال فقر در صورت قانونی بودن چندزنی افزایش می‌یابد؛ چراکه مردان چندهمسر نمی‌توانند از پس هزینه سنگین همسران و فرزندانشان برآیند. این پژوهش همچنین، نشان می‌دهد که در کشورهایی که چندزنی آزاد است تمایل به داشتن روابط جنسی متعدد، هم در بین مردانی که چند زن دارند و هم در میان مردان دیگر افزایش یافته که این رویداد یکی از مهمترین عوامل همه‌گیری ایدز در آفریقا شمرده شده است.

پژوهش دیگری که در سال ۲۰۱۳ در ژورنال بین‌المللی روان‌شناسی و مشاوره منتشر شده، نشان داده است که «تفاوت قابل توجهی بین موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان خانواده‌های تک‌همسر و چندهمسر وجود دارد» و «زندگی در خانواده‌های چندهمسر می‌تواند به ایجاد روان‌رنجوری (درگیری روانی) منجر شود و کودکانی خانواده‌های چندهمسر از مشکلات عاطفی ای همچون کمبود صمیمیت و محبت رنج می‌برند، حتی در مواردی که از پول و امکانات مادی برخوردار باشند نیز این مسائل مانع مهمی در مسیر موفقیت تحصیلی آن‌ها خواهد بود».

منابع

  1. "Polygyny". Wikipedia. 2020-10-09.
  2. منینگ، ۹–۲۷۸
  3. اوجین هیلمان، نگاهی دوباره به تعدد زوجات: تعد زوجات در آفریقا و کلیساهای مسیحیان نیویورک: کتاب اوربیس، 1975 ص 140.
  4. اوجین هیلمان، نگاهی دوباره به تعدد زوجات: تعد زوجات در آفریقا و کلیساهای مسیحیان نیویورک: کتاب اوربیس، 1975 ص 17.
  5. قرآن، سوره نساء آیه 3.
  6. «هوو». لغت‌نامه دهخدا. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۱.
  7. اوجین هیلمان، نگاهی دوباره به تعدد زوجات: تعد زوجات در آفریقا و کلیساهای مسیحیان نیویورک: کتاب اوربیس، 1975 ص92-97.
  8. اوت فرورت، زنان در تاریخ آلمان: از آزادی بردگان قرون وسطی تا آزادی جنسی نیویورک: انتشارات برگ، 1988 ص191.
  9. فیلیپ ال کیلبراید، تعدد زوجات برای روزگار ما وست پورت، کانکتیکات: برگین و گاروی، 1994 ص 126.
  10. فیلیپ ال کیلبراید، تعدد زوجات برای روزگار ما وست پورت، کانکتیکات: برگین و گاروی، 1994 ص118.

۳. از فرهنگ چندهمسری تا حقوق چندهمسری، دوره ۲، دوره ۲، شماره ۱ - شماره پیاپی ۲۶۴۴۲۹، زمستان 1389 https://jwica.ut.ac.ir/article_21073.html

  • اوبری منینگ (۱۳۸۳مقدمه‌ای بر رفتارشناسی، ترجمهٔ عبدالحسین وهاب‌زاده، جهاد دانشگاهی مشهد
  • فرامرز رفیع پور (۱۳۷۷آناتومی جامعه یا سنة الله: مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی، تهران: شرکت سهامی انتشار، شابک ۹۶۴-۳۲۴-۰۹۱-۶

پیوند به بیرون