باز کردن منو اصلی

ارتش شاهنشاهی ایران

(تغییرمسیر از ارتش شاهنشاهی)

ارتش شاهنشاهی ایران، پیکرهٔ اصلی نیروهای مسلح ایران را در زمان دودمان پهلوی تشکیل می‌داد. وظیفهٔ اصلی ارتش، حفظ تمامیت ارضی و دفاع از کشور در برابر تهاجم نظامی بیگانگان بود. ارتش شاهنشاهی توسط رضاشاه بنیانگذاری شده بود زیرا ایران در پایان دوران قاجاریه، از وجود نعمت ارتشی یکپارچه، آموزش دیده و متمرکز محروم بود. در پی اعلام بی‌طرفی ارتش در روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ پس از گذشت ۳۷ روز از خروج محمدرضاشاه پهلوی از ایران، نهایتاً انقلاب ایران پیروز و رژیم شاهنشاهی سرنگون شد. پس از انقلاب، بسیاری از افسران عالی‌رتبه ارتش شاهنشاهی اعدام شدند.

ارتش شاهنشاهی ایران
Imperial Iranian Ministry of War.svg
نشان رسمی ستاد بزرگ‌ارتشتاران
فعالیت ۱۴ دی ۱۳۰۰–۲۲ بهمن ۱۳۵۷
کشور ایران
شاخه
شعار خدا، شاه، میهن[۱]
نبردها اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
عملیات مشترک اروند
شورش ظفار
مناقشه جزایر سه‌گانه ایرانی در خلیج‌فارس
جنگ ویتنام
برچینش و انحلال انقلاب اسلامی ۱۳۵۷
فرماندهان
بزرگ ارتشتاران محمدرضا پهلوی(آخرین)
رئیس ستاد بزرگ‌ارتش‌داران عباس قره‌باغی (آخرین)
  • فرمانده نیروی‌زمینی
  • فرمانده نیروی‌هوایی
  • فرمانده نیروی‌دریایی

نوسازی و قدرتمند کردن ارتش از دوره سلطنت محمدرضاشاه تسریع شد. با دستور مستقیم شاه نیروی هوایی شاهنشاهی با خرید جنگنده اف۱۴ و دیگر هواپیماهای جنگنده مدرن آمریکایی تجهیز گردید که در جنگ ایران و عراق کمک شایانی به ایران کرد. نیروی دریایی ارتش نیز با خرید ناوهای جنگی به قدرتی رسیده بود که کنترل خلیج فارس را به تنهایی به دست بگیرد. نیروی زمینی ارتش با قدرت گروهک‌های تجزیه طلب را سرکوب کرد و به غائله آذربایجان پایان داد. ارتش شاهنشاهی حاکمیت ملی را در سراسر ایران با اقتدار تثبیت کرد.

از سال ۱۳۱۸ صلاحیت دادگاهای نظامی ارتش شاهنشاهی توسعه یافت به حدی که افراد غیرنظامی فراوانی در دادگاهای نظامی ارتش محامه شدند.[۲]

در جریان انقلاب ارتش به انقلابیون پیوست. در روز ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ و پیش از سرنگونی حکومت پهلوی عده ای همافران ارتش شاهنشاهی با حضور در محل استقرار سید روح‌الله خمینی با وی بیعت کردند.[۳]

سید روح‌الله خمینی با پیشنهاد گروه‌های کمونیستی مبنی بر انحلال ارتش مخالفت کرده و در ۲۹ فروردین ۱۳۵۸ در حمایت از ارتش پیامی صادر کرد که هر سال با برگذاری رژه توسط نیروهای ارتش در شهرهای مختلف گرامی داشته می‌شود.[۴][۵]

محتویات

جایگاه ارتش شاهنشاهیویرایش

ارتش شاهنشاهی در رژیم پهلوی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بود. رضاشاه و پسرش محمدرضاشاه هر دو نظامی بودند و با امید زیادی که به ارتش برای حفظ تمامیت ارضی ایران داشتند، بیشترین بودجهٔ کشور را صرف تجهیز ارتش و رفاه نظامیان می‌کردند. خرید سلاح‌های پیشرفته از کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، پُرشمار کردن نفرات ارتش و اختصاص دادن حقوق و مزایای عالی برای نظامیان بالادست از جمله اقدامات محمدرضاشاه در این زمینه بود. وی با درآمدهای نفتی، ارتش ۱۲۰ هزار نفری را به ۴۱۰ هزار نفر و همچنین بودجهٔ ارتش را به هشت میلیارد دلار رساند.

آموزشویرایش

رضاشاه، سامانه آموزش نظامی در مدارس نظام و دانشکده افسری را بر اساس پیاده‌نظام مدرن اروپایی تدوین کرد. همچنین در اردیبهشت ۱۳۰۱، اعلام نمود که هرساله تعدادی افسر ایرانی را برای آموزش فنون نظامی به فرانسه خواهد فرستاد. اولین گروه از این افسران در خرداد ماه سال ۱۳۰۲ به دانشکده‌های افسری سن سیر (پیاده‌نظام)، سمور پاریس (سواره نظام)، ژیمناستیک ژوان ویل، مدرسه توپخانه پواتیه، مدرسه مهندسی ورسای و دیگر مدارس نظام فرانسه اعزام شدند. قشون کشی‌های داخلی و جنگ‌های نامنظم برای تثبیت حاکمیت ملی نیز به کسب تجربه بیشتر توسط نیروها کمک شایانی نمود.[۶]

عملیات‌های نظامی برجستهویرایش

ارتش شاهنشاهی ایران در سرکوب گروهک‌های تجزیه طلب موفقیت چشمگیری داشت. در زمان رضاشاه ارتش توانست شیخ خزعل و سیمیتقو را از بین ببرد. در زمان محمدرضاشاه ارتش با قاطعیت تمام در جریان غائله آذربایجان به حکومت خلق آذربایجان و جمهوری مهاباد پایان داد.

ارتش شاهنشاهی ایران طی سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۵ به‌منظور سرکوب شورش ظُفار در سلطان‌نشین عُمان، عملیات نظامی داشت که طی آن افسران ارتش توانستند عملیات نظامی واقعی را تجربه کرده و بسیاری از طرح هاو آرایش‌های دفاعی و پیشروی جنگی را تمرین کنند که بعدها در جنگ ایران و عراق بسار مفید واقع شد. ارتش شاهنشاهی طی پیروزی در این عملیات توانست توده ای‌های تجزیه طلب را از خاک عمان ببرون براند.

از عملیات‌های اطلاعاتی مهم ارتش شاهنشاهی ایران می‌توان به برنامه شناسایی آیبکس از ارتش عراق اشاره کرد.[۷]

پیوستن ارتش شاهنشاهی به انقلاب و بیعت با سید روح‌الله خمینیویرایش

 
بیعت همافران ارتش شاهنشاهی با سید روح‌الله خمینی در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷

در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ و پیش از سرنگونی حکومت پهلوی همافران نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی ابتدا با طالقانی دیدار کرده و پس از آنکه وی خطاب به آنان گفت: «که اگر قصد دارید کاری انجام دهید باید اقدامی باشد که یک سر و گردن از پیرزنی که عصازنان به خیابان آمده‌است بالاتر باشد.» تصمیم گرفتند با سید روح‌الله خمینی دیدار و بیعت کنند. عکس این دیدار در روزنامه کیهان منتشر شد. هرچند دولت بختیار ابتدا عکس را مونتاژ شده و واقعه را تکذیب کرد اما صحت این ادعا به زودی اثبات شد.[۸]

بنا به خاطرات عباس قره‌باغی آخرین رئیس ستاد ارتشداران «اکثریت سربازان و تعداد قابل توجهی از افسران و درجه‌داران سخت معتقد به مذهب و مقلد آقایان علما دینی بودند… تعدادی از پرسنل شهربانی کتباً گزارش نموده بودند که از مقلدین آیت‌الله خمینی بوده و نمی‌توانند برخلاف دستورات آیت‌الله عمل نمایند.»[۹]

نیروهای سه‌گانه ارتش شاهنشاهی ایرانویرایش

فرماندهان و رئیسان ستاد ارتشویرایش

تجهیزاتویرایش

محمدرضا پهلوی با توجه به افزایش قیمت نفت در آغاز دهه پنجاه شمسی و حمایت آمریکا مدرن سازی ارتش را به‌طور گسترده آغاز کرد. صدها فروند جنگنده‌های نورثروپ اف-۵ و مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم خریداری شد و نیروی هوایی ایران به سرعت به یکی از برترین نیروی‌های هوایی در منطقه تبدیل گردید. پس از تولید جنگنده‌های اف ۱۴ سفارشی بالغ بر ۱۵۰ برای شرکت گرومن ارسال شد و ۷۸ فروند تحویل و در قالب چهار اسکادران فعال شدند. خرید تعداد زیادی از انواع هلیکوپترهای جنگی بل ای‌اچ-۱ سوپرکبرا نیز هوانیروز شاهنشاهی ایران را قدرتمند کرد. نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی نیز پس از خرید حجم گسترده‌ای از تسلیحات نظامی شامل تانک‌های چیفتن، ام۴۷ و ام۴۸ و ام۶۰ و مقداری زیادی موشک‌های ضدتانک مدرنیزه شد.[۱۰][۱۱]

سلاح های انفرادیویرایش

نام نوع تعداد استفاده سازنده نکات
ناگانت ام۱۸۹۵ سلاح کمری   شوروی این سلاح در سال ۱۹۳۳ جایش را به لوگرهای آلمانی داد.
اسمیت اند وسون مدل ۱۰ سلاح کمری   ایالات متحده آمریکا این سلاح به یکی از سلاح‌های نیرو انتظامی ایران شد.
پارابلوم ۱۹۰۸ سلاح کمری   آلمان این سلاح تا ۱۹۵۲ یکی از سلاح‌های ایران بود.
کلت ام۱۹۱۱ سلاح کمری   ایالات متحده آمریکا این سلاح از سال ۱۹۵۲ تا به امروز از سلاح‌های کمری ارتش است.
په په شه مسلسل دستی   شوروی این سلاح در سال ۱۹۴۰ تا زمانی که سلاح یوزی وارد ایران شود مسلسل دستی ایران بود.
یوزی مسلسل دستی   اسرائیل این سلاح تا قبل از سلاح تندر مسلسل دستی ایران بود.
دراگونوف اسنایپر   شوروی این سلاح تا به امروز اسلحه اسنایپر ایران بوده و هست.
Mannlicher M1888 تفنگ جنگی   اتریش این سلاح سلاح ارتش ایران در عهد قاجار بود.
تفنگ برتیه تفنگ جنگی   فرانسه این سلاح از سلاح‌های مشروطیت بوده‌است.
Carcano تفنگ جنگی   ایتالیا این سلاح دومین سلاح ایران در عهد قاجار بود.
برنو تفنگ جنگی   چکسلواکی این سلاح سلاح ارتش ایران از سال ۱۹۳۰ بود و تا زمان ورود ام ۱ به ایران خدمت کرد.
ام ۱ تفنگ جنگی   ایالات متحده آمریکا این سلاح از جنگ جهانی دوم تا دهه ۱۹۷۰ سلاح رسمی ارتش ایران بود.
ژ۳ تفنگ جنگی   آلمان این سلاح از ۱۹۷۰ تا به امروز سلاح رسمی ارتش ایران است.
ام ژ ۴۲ مسلسل چندمنظوره   آلمان این سلاح اولین مسلسل چندمنظوره ایران بود.
گرینوف مسلسل چندمنظوره   شوروی این سلاح در کنار ام ژ۳ مسلسل چندمنظوره ایران بود.
ام‌ژ۳ مسلسل چندمنظوره   آلمان این سلاح تا به امروز مسلسل چندمنظوره ایران است.
مسلسل ماکسیم مسلسل سنگین   شوروی\  بریتانیا این سلاح از عهد قاجار مسلسل سنگین ایران بود.
دوشکا مسلسل سنگین   شوروی این سلاح تا به امروز مسلسل سنگین ایران است.
آرپی‌جی-۷ راکت‌انداز دوش‌پرتاب   شوروی با مجوز از روسیه در داخل ایران تولید می‌شود.
استرلا ۲ راکت‌انداز دوش‌پرتاب   شوروی |
نام نوع استفاده سازنده نکات
ام۱۱۳ نفربر زرهی از ۱۹۶۵   ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۶۵ ۴۰۰ دستگاه از آمریکا خریده شد.
بی‌تی‌آر-۶۰ نفربر زرهی از ۱۹۶۶   شوروی از شوروی تا قبل از انقلاب ۵۷۰ دستگاه خریداری شد.
رنالت اف تی تانک سبک از ۱۹۲۸   فرانسه این تانک‌ها در سال ۱۹۵۰ از رده خارج شد
پانزار ۳۸ تانک سبک از ۱۹۳۰   آلمان
اسکورپیون تانک سبک از ۱۹۷۶   بریتانیا در سال ۱۹۷۶ ۲۵۰ دستگاه خریداری شد.
تانک چیفتن تانک از ۱۹۷۱   بریتانیا قبل از انقلاب ۸۸۸ دستگاه چیفتن خریداری شد.
تانک ام۴۷ تانک از ۱۹۶۰   ایالات متحده آمریکا ۵۰ دستگاه در سال ۱۹۶۰ خریداری شد
تانک ام۶۰ آ۱ تانک ۱۹۶۹   ایالات متحده آمریکا ۴۶۰}} دستگاه از آمریکا خریداری شد.
ام۴ شرمن تانک از ۱۹۴۷   ایالات متحده آمریکا
ام ۲۶ تانک از ۱۹۵۵   ایالات متحده آمریکا بعد از کودتا ۲۸ مرداد ۱۵۰ دستگاه خریداری شد.
ب‌ام-۲۱ گراد راکت‌انداز چندگانه از ۱۹۶۷   شوروی در سال ۱۹۶۷ ۷۰ دستگاه از شوروی خریداری شد.
نام نوع استفاده سازنده نکات
ام۱۰۱ هویتزر سبک ۱۰۵ میلی‌متری ۱۹۶۱   ایالات متحده آمریکا ۲۵۰ دستگاه در دهه ۱۹۶۰ از آمریکا خریداری شد.
ام۴۶ توپ صحرایی ۱۳۰ میلی‌متری ۱۹۷۰   شوروی ۷۲۶ عرابه در دهه هفتاد از شوروی خریداری شد.
ام-۱۱۴ هویتزر ۱۵۵ میلی‌متری ۱۹۶۸   ایالات متحده آمریکا ۱۰۰ عراده در دهه ۱۹۶۰ از آمریکا خریداری شد.
ام-۱۱۵ هویتزر سنگین ۲۰۳ میلی‌متری ۱۹۶۸   ایالات متحده آمریکا ۵۰عراده در سال ۱۹۶۸ از آمریکا خریداری شد.
ام۱۹۵۵ هویتزر ۱۵۲ میلی‌متری ۱۹۵۵   شوروی|
زنبورک هویتزر ۷۰ میلی‌متری ۱۷۰۰   دودمان پهلوی این توپ از سلاح‌های ایرانی بوده‌است.
ام-۱۰۹ خودکششی هویتزر ۱۵۵ میلی‌متری از ۱۹۷۰   ایالات متحده آمریکا ۵۰ دستگاه در سال ۱۹۷۰ و ۳۹۰ دستگاه بین سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۹ از آمریکا خریداری شد.
ام-۱۰۷ خودکششی هویتزر ۱۷۵ میلی‌متری از ۱۹۷۳   ایالات متحده آمریکا ۴۰ دستگاه در سال ۱۹۷۳ خریداری شد.
ام-۱۱۰ خودکششی هویتزر ۲۰۳ میلی‌متری از ۱۹۷۳   ایالات متحده آمریکا ۳۸ دستگاه در سال ۱۹۷۳ خریداری شد.

نقدویرایش

فساد مالی در ارتش شاهنشاهیویرایش

افزایش بودجه نظامی و خریدهای خارجی شاه به افزایش فساد در میان نظامیان نیز انجامید. در جریان تحقیقات پنتاگون و مقامات ایرانی، میزان اختلاس و رشوه در روند ساخت کارخانه هواپیماسازی گرومن یا همان تامین‌کننده هواپیماهای اف - ۱۴ ایران بالغ بر ۲۴ میلیون دلار تخمین زده شده‌است.[۱۲]

ارتشبد قره باغی پیرامون فساد مالی در ارتش شاهنشاهی در کتاب خاطرات خود نوشته‌است:[۱۳]

«... غالب افسران ارشد و امرائی که با امور مالی و شرکتهای طرف قرارداد با نیرو هوایی سروکار دارند حق و حساب می‌گیرند. در قراردادهای ساختمانی نیرو هوایی اوضاع عجیبی بود؛ مثلاً مدیر شرکت تسا نزد من آمد و اظهار نمود که «تیمسار مثل گذشته شما هم بیا ده درصد بگیر و بگذار ما کارمان را بکنیم، مطمئن باش که همه‌جا در مملکت پشتیبان تو خواهیم بود.»

برخی از فرماندهان عالی‌رتبه ارتش شاهنشاهی به اتهام فساد محاکمه شدند از جمله در سال ۱۳۵۴ عباس رمزی عطایی فرمانده وقت نیروی ادریایی ارتش به همراه تعداد دیگری از افسران این نیرو به اتهام فساد مالی، دریافت رشوه و عبور کالاهای قاچاق به کشور محاکمه شدند.[۱۴] اما محاکمه و خلع درجه این افراد به کاهش فساد در نیروهای نظامی منجر نشد.

در جریان معامله خرید تانک‌های چیفتن[۱۵] از انگلیس شاپور ریپورتر جاسوس برجسته انگلیس در ایران ۱ میلیون پوند رشوه از وزارت دفاع انگلیس دریافت کرده بود. وی در سال ۱۹۷۶ در انگلیس محاکمه شد.

توسعه صلاحیت دادگاه‌های نظامی ارتش شاهنشاهی به افراد غیرنظامیویرایش

از سال ۱۳۱۸ با تصویب قوانین مختلف صلاحیت دادگاه‌های نظامی ارتش افزایش یافت و به مرور افراد دیگری از جمله کسانیکه با ارتش قرار داد داشتند، گارد شرکت نفت و سپس مخالفان سیاسی نیز در دادگاه‌های ارتش محاکمه می‌شدند این وضعیت تا زمان انقلاب ادامه داشت. برخی مقامات سیاسی که سابقاً از دولتمردان پهلوی بودند همچون محمد مصدق، احد آرامش و مظفر بقایی.[۱۶]

 
محمد مصدق پس از کودتای ۲۸ مرداد در دادگاه نظامی ارتش محاکمه شد در حالیکه در طول دادگاه همواره دادگاه را فاقد صلاحیت برای محاکمه خود اعلام کرد.

دادگاه نظامی که با تغییرات صوت گرفته اختیار وسیعی در رسیدگی به جرایم غیرنظامی را یافته بود جدا از بدنه قوقه قضائیه و بخشی ااز وزارت جنگ بوده و تحت اوامر شاه بعنوان فرمانده کل قوا بود[۱۷]

مقامات سیاسی پهلوی که در دادگاه نظامی ارتش محاکمه شدندویرایش

مخالفان سیاسی محاکمه شده در دادگاه نظامی ارتشویرایش

اعدام شدگان غیرنظامی به حکم دادگاه نظامی ارتش شاهنشاهیویرایش

برخی از اعدام شدگان غیرنظامی به حکم دادگاه‌های نظامی ارتش شاهنشاهی:

 
تیرباران طیب حاج رضایی به حکم دادگاه نظامی ارتش شاهنشاهی
 
حسین فاطمی وزیر کشور مصدق پس از کودتای ۲۸ مرداد به حکم دادگاه نظامی ارتش شاهنشاهی اعدام شد.

نقش ارتش شاهنشاهی در تأسیس ساواک و سرکوب مخالفان سیاسیویرایش

سازمان ساواک که در دوران پهلوی دوم نقش سرکوب مخالفان سیاسی را بر عده داشت از ادغام رکن ۲ ارتش و شهربانی تتشکیل گردید.[۲۱]

حملات و حمایت‌های خارجی ارتش شاهنشاهیویرایش

مشارکت در بمباران ویتنامویرایش

 
به درخواست آمریکا شاه ده‌ها فروند از هواپیماهای نظامی ایران را به حمایت از متحدان آمریکا به ویتنام اعزام کرد.

در جریان جنگ ویتنام و با وجود مخافت افکار عمومی ایران با این جنگ، به درخواست نیکسون رئیس‌جمهور وقت آمریکا شاه ایران با ارسال ده‌ها فروند هواپیمای نظامی نورثروپ اف-۵ ایران را برای کمک به متحدان آمریکا در جنگ ویتنام ارسال کرد. مداخلات ایران از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵ ادامه داشت. همچنین در طول جنگ ویتنام هواپیماهای b52 آمریکا که به دلیل بعد مسافت از پایگاه‌های آمریکا تا ویتنام نیاز به سوخت‌گیری در طول مسیر داشتند در ایران سوخت‌گیری می‌کردند. آمریکا تصمیم داشت که هزینه‌های نظامی خود را بر دوش متحدانش بگذارد. این دیدگاه در قالب دکترین نیکسون از سوی او در سال ۱۹۶۸ در جزیره گوام اعلام شد. بدین ترتیب انگلیش شرق سوئز را ترک کرد و ایران بعنوان ژاندرم منطقه انتخاب شد و فروش تسلیحات نظامی به ایران افزایش چشمگیر یافت.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] در مستند هویدا که در سال ۱۳۹۶ ساخته شده و بخش‌هایی از آن به حضور نظامی ارتش ایران در ویتنام اختصاص دارد با خلبانان ارتش شاهنشاهی در این باره مصاحبه می‌شود.[۲۶][۲۷]

در کتاب خاطرات تاج‌الملوک پهلوی آمده‌است:[۲۸]

یک روز محمدرضا که خیلی ناراحت بود به من گفت: مادر جان! مرده شور این سلطنت را ببرد که من شاه و فرمانده کل قوا هستم و بدون اطلاع من هواپیماهای ما را برده‌اند ویتنام. آن موقع جنگ ویتنام بود و آمریکایی‌ها که از قدیم در ایران نیروی نظامی داشتند هر وقت احتیاج پیدا می‌کردند از پایگاه‌های ایران و امکانات ایران با صلاحدید خود استفاده می‌کردند و حتی اگر احتیاج داشتند از هواپیماها و یدکی‌های ما استفاده می‌کردند برای پشتیبانی از نیروهای خودشان در ویتنام، حالا بماند که چقدر سوخت مجانی می‌زدند و اصلاً کل بنزین هواپیماها و سوخت کشتی‌هایشان را از ایران می‌بردند…

حمایت از مراکش در برابر جبهه پولیساریاویرایش

در جریان درگیری مراکش با جبهه پولیساریو در صحرای غربی که یکی از قدیمی‌ترین منازعات آفریقاست، پادشاه مراکش نماینده ای برای دیدار با شاه برای دریافت ۸ فروند هلی کوپتر شنوک می‌فرستند اما شاه ایران بجای ۸ فروند ۱۳ فروند به مراکش ارایه می‌دهد. مراکش ضمن میزبانی از شاه یکی از حامیان جدی صدام در جنگ علیه ایران بود.[۲۹][۳۰]

رهبران این جبهه پس از انقلاب به ایران آمده و معتقد بودند که خلبانان مراکشی در ایران آموزش دیده و از بمب‌های فسفاتی که از ایران دریافت کرده بودند در سرکوب آنان بهره بردند. اریک فشتلیوس، خبرنگار سوئدی، ضمن بازدید از پایگاه قیفاریتی پولیساریو، که در ۱۵ ژانویة ۱۹۷۶م به وسیلة این نوع بمب‌ها به شدت ویران شده بود، این موضوع را تأیید کرده[۳۱]

حمایت از پاکستان در برابر هندویرایش

پاکستان جدا از نفت، وام ۵۰۰ میلیون دلاری و کمک بلاعوض ۲۰۰ میلیون دلاری از شاه ایران، کمک‌های نظامی و تسلیحات مجانی فراوانی نیز دریافت می‌کرد. هلی کوپتر کبرا، هواپیمای سی-۱۳۰، از هواپیمای جنگنده اف-۸۶ و تانک ام-۴۷ بخشی از این تسلیحات بودند.[۳۲]

حسن طوفانیان، آجودان مخصوص شاه، رئیس اداره خرید و سفارشات خارجی صنایع نظامی و جانشین وزیر جنگ در خاطرات خود پیرامون این حمایت‌ها می‌گوید:[۳۳]

فقط یک دانه‌اش را برای اعلیحضرت گفتم نودتا طیاره (؟) که از آلمان خریدم به اعلیحضرت گفتم… اگر من تشخیص می‌دادم که الان در بلوچستان نزاع [است] و پاکستان می‌تواند جنگ بکند چهارتا هلیکوپتر می‌دادم بهش، چهارتا هواپیمای سی۱۳۰ می‌دادم به پاکستان. خودم خریده بودم ولی منتقل می‌کردم، می‌گفتم اعلیحضرت پولش را از آنها نگیر. صدتا اتوبوس می‌دادم به پاکستان، پولش را نمی‌گرفتم. یا این که وزیر دفاع پاکستان می‌آمد پهلوی من و شاه صد میلیون دلار بلاعوض به او می‌دادم به عنوان… این برای چه؟ برای تقویت بنیه دفاعی کشور.

به نوشته هوشنگ نهاوندی از رجال پهلوی، در سال ۱۳۵۷ و پیش از سرنگونی پهلوی طرحی برای مداخله واحدهای نظامی ارتش شاهنشاهی در پاستان برای سرکوب یک گروه کومونیستی تهیه شده بود که اجرا نشد.[۳۴]

شاه در سفر خود به زلاندنو در سال ۱۳۵۲ گفت: «کشورهای حوزة اقیانوس هند باید به وسیلة قدرت نظامی خود امنیت این منطقه را تضمین کنند. ما ثروتمند شدن را آغاز کرده‌ایم و در آینده ثروتمندتر خواهیم شد. ما برای کشورهای اطراف ایران برنامة کمکی اقتصادی تنظیم کرده‌ایم. به مصر یک میلیارد دلار داده و به پاکستان و هند نیز تقریباً به همان میزان کمک اعطا می‌کنیم»[۳۵]

کمک نظامی به یمن شمالیویرایش

در جریان جنگ داخلی یمن در سال ۱۳۴۱ که به سرنگونی سلطنت انجامید، ایران در کنار اسراییل و عربستان در جریان پروژه ای برای ارسال اسلحه به نیروهای نیروهای امام البدر همکاری می‌کنند. یهودیان یمنی مقیم اسراییل بخشی از این پروژه بودند.[۳۶]

چنان‌که عده‌ای از جوانان طرفدار جناح غربگرا و سلطنت طلب یمن در دبیرستان نظام تهران به تحصیل مشغول بودند.[۳۷]

کمک نظامی به اردنویرایش

اردن از جمله کشورهایی بود که بجر کمک‌های مالی کمک‌های نظامی قابل توجهی نیز از ایران دریافت می‌کرد.[۳۸]

زئیرویرایش

موبوتو سسه سوکو حاکم زئیر که متهم به دیکتاتوری و فساد مالی گسترده بود از جمله دریافت کنندگان حمایت مالی و نظامی از ایران در برابر شورشیان چپگرای ایالت شابا بود.[۳۹]

سومالیویرایش

در سال ۱۳۵۶ سومالی به رهبری ژنرال محمد زیادباره از کمک‌های نظامی ایران برخوردار گردید.[۴۰]

جاسوسی در ارتش شاهنشاهیویرایش

احمد مقربی که آخرین درجه وی در ارتش شاهنشاهی سرلشگری بود در سال ۱۳۵۶ به اتهام جاسوسی برای شوروی دستگیر و اعدام شد.[۴۱]

 
مقربی با اسم رمز «مرد» با سفارت شوروی در تماس بوده‌است.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. Ward, Steven R. (2014), Immortal, Updated Edition: A Military History of Iran and Its Armed Forces, Georgetown University Press, p. 209, ISBN 978-1-62616-065-1
  2. http://ensani.ir/file/download/article/20110102111422-سیر%20تحول%20صلاحیت%20دادگاه%20های%20نظامی%20از%20سال%201318%20الی%201373%20در%20ایران.pdf
  3. http://www.hamshahrionline.ir/details/74730
  4. https://www.khabaronline.ir/news/1316294/چه-کسانی-به-دنبال-نابود-کردن-و-انحلال-ارتش-بودند-شریف-النسب
  5. https://www.fardanews.com/fa/news/257721/چرا-29-فروردین-روز-ارتش-نام-گرفت
  6. همان‌جا، ص ۶۶
  7. فتاحی، کامبیز (۲۱ بهمن ۱۳۹۳). «وقتی سیا از تدارکات جنگی صدام به 'دولت انقلابی' اطلاعات می‌رساند». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۲-۱۱.
  8. https://www.hamshahrionline.ir/news/74730/19-بهمن-57-بیعت-همافران-با-امام-خمینی-ره
  9. https://www.mashreghnews.ir/news/612144/نقش-ارتش-در-پیروزی-انقلاب-اسلامی-سند
  10. پهلوی، محمدرضا. پاسح به تاریخ.
  11. «انقلاب ۵۷». من و تو.
  12. http://tarikhirani.ir/fa/news/6550/ارتش-اسباب-بازی-و-حامی-اصلی-شاه
  13. http://www.iichs.ir/News-5832/شکاف-در-ارتش/?id=5832
  14. http://www.iichs.ir/News-5832/شکاف-در-ارتش/?id=5832
  15. https://www.theguardian.com/world/2007/jun/08/bae41
  16. http://ensani.ir/file/download/article/20110102111422-سیر%20تحول%20صلاحیت%20دادگاه%20های%20نظامی%20از%20سال%201318%20الی%201373%20در%20ایران.pdf
  17. http://wiki.ahlolbait.com/سازمان_قضایی_نیروهای_مسلح
  18. http://www.imj.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=b6bf3e62-23e6-4f5b-bb23-d593b0126f43&WebPartID=1804e475-599f-46b0-89b1-81f2ea578776&ID=f7461893-95fd-4ce9-a681-1116ceaeb9ee
  19. http://www.imj.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=b6bf3e62-23e6-4f5b-bb23-d593b0126f43&WebPartID=1804e475-599f-46b0-89b1-81f2ea578776&ID=f7461893-95fd-4ce9-a681-1116ceaeb9ee
  20. http://www.imj.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=b6bf3e62-23e6-4f5b-bb23-d593b0126f43&WebPartID=1804e475-599f-46b0-89b1-81f2ea578776&ID=f7461893-95fd-4ce9-a681-1116ceaeb9ee
  21. http://www.imj.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&CategoryID=b6bf3e62-23e6-4f5b-bb23-d593b0126f43&WebPartID=1804e475-599f-46b0-89b1-81f2ea578776&ID=f7461893-95fd-4ce9-a681-1116ceaeb9ee
  22. http://www.iichs.ir/News-725/آیا-ایران-در-جنگ-ویتنام-مشارکت-داشت؟/?id=725
  23. https://www.yjc.ir/fa/news/5116141/همه-چیز-درباره-تلاش‌های-محمدرضا-پهلوی-در-نسل-کشی-مردم-ویتنام
  24. https://www.fardanews.com/fa/news/758454/ماجرای-حضور-خلبانان-ایرانی-در-جنگ-ویتنام
  25. https://www.farsnews.com/news/8911070671%20%20%20%20/استفاده-آمریکا-از-جنگنده-های-اف-5-ایران-در-جنگ-ویتنام
  26. https://www.fardanews.com/fa/news/758454/ماجرای-حضور-خلبانان-ایرانی-در-جنگ-ویتنام
  27. https://www.aparat.com/v/PJ9kx/فیلمی_محرمانه_از_حضور_نظامی_ایران_در_کشتار_مردم_ویتنام
  28. http://pahlaviha.pchi.ir/show.php?page=contents&id=18307
  29. http://www.tarikhirani.ir/fa/calendar/24/دی-01-ایران-با-مراکش-قطع-رابطه-کرد
  30. https://www.khabaronline.ir/news/775327/روایت-خواندنی-سفیر-اسبق-ایران-در-مراکش-از-قطع-رابطه-ناگهانی
  31. http://jhr.ui.ac.ir/article_16530.html
  32. https://www.parsine.com/fa/news/264192/۷-کشور-مورد-عنایت-ویژه-پهلوی-دوم
  33. http://pahlaviha.pchi.ir/show.php?page=contents&id=18307
  34. http://ensani.ir/fa/article/11702/پایان-سلطنت
  35. http://jhr.ui.ac.ir/article_16530.html
  36. http://ir-psri.com/Show.php?Page=ViewArticle&ArticleID=324
  37. http://jhr.ui.ac.ir/article_16530.html
  38. https://www.parsine.com/fa/news/264192/۷-کشور-مورد-عنایت-ویژه-پهلوی-دوم
  39. http://jhr.ui.ac.ir/article_16530.html
  40. https://mag.noorgram.ir/1398/05/23/حمایت-نظامی-شاه-از-سومالی-در-سال-1356/
  41. https://www.farsnews.com/news/13970409000477/سرانجام-نفر-دوم-منافقین-و-جاسوس‌های-شوروی-در-تهران