زمین‌لرزهٔ ۱۳۹۶ ازگله (همچنین نامیده‌شده به زمین‌لرزهٔ مرز ایران-عراق، زمین‌لرزهٔ کرمانشاه، زمین‌لرزهٔ ۲۰۱۷ عراق) به بزرگی ۷٫۳ در مقیاس بزرگای گشتاوری شامگاه یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ در نزدیکی ازگله، استان کرمانشاه در نزدیکی مرز ایران و عراق در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهر حلبچه عراق ایران رخ داد.

زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله

زمین‌لرزه مرز ایران-عراق، ۲۰۱۷

زمین‌لرزه ازگله  در ایران قرار گرفته‌است
زمین‌لرزه ازگله
زمین‌لرزه ازگله
تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۹۶
زمان رخداد ۲۱:۴۸ به وقت ایران
دوام ۲۰ ثانیه
بزرگی ۷٫۳ Mw[۱]
ژرفا ۱۱ کیلومتر[۲]
گونه راندگی
مناطق آسیب  ایران,  عراق
تلفات ۵۷۴ کشته[۳]
۹۳۸۸ زخمی[۴]
۷۰۰۰۰ بی‌خانمان[۵]
بیشینهٔ شدت ۷٫۳ ریشتر
پس‌لرزه‌ها ۴۷۹ پس‌لرزه تا ساعت ۹ صبح ۲۶ آبان ۱۳۹۶
مختصات: ۳۴°۵۰′۲۰″شمالی ۴۵°۵۳′۵۶″شرقی / ۳۴.۸۳۹°شمالی ۴۵.۸۹۹°شرقی / 34.839; 45.899

کانون زمین‌لرزه ۵ کیلومتری شهر ازگله کرمانشاه بود و زلزله نگاری آمریکا کانون این زلزله را ۳۲ کیلومتری حومه شهر عراقی حلبچه اعلام کرد.[۶]

بر طبق گفته رئیس مرکز لرزه‌نگاری ایران چندین پیش لرزه قبل از زلزله ۷٫۳ ریشتری حوالی ساعت ۲۱ تا ۲۱:۴۸ اتفاق افتاده که موجب هشیاری مردم شد که بزرگترین این پیش لرزه‌ها به قدرت ۴/۵ ریشتر ثبت شد[۷] تعداد کشته‌ها در ایران به ۵۷۴ نفر رسیده و همچنین ۹٬۳۸۸ نفر نیز زخمی شده‌اند و حدود ۷۰٬۰۰۰ نفر بی‌خانمان شدند.[۸][۹][۱۰][۱۱]

شهر ازگله نزدیک‌ترین شهر به کانون زلزله (۵ کیلومتر) بود. عمق زمین لرزه ۱۱ کیلومتر بوده که به علت عمق کم و مدت زیاد در کل منطقه شمال غرب کشور احساس شد.[۱۲] این زلزله در جنوب شرق ترکیه و حتی کویت و شمال عربستان سعودی هم احساس شده‌است.[۱۳] برخی رسانه‌های اسرائیلی خبر از حس شدن این زمین‌لرزه در بخش‌های وسیعی از اسرائیل دادند.[۱۴] تا ساعت ۸:۰۰ روز ۲۵ آبان سال ۱۳۹۶ حدود ۴۱۰ پس‌لرزه استان کرمانشاه را لرزانده‌است.

محتویات

کانون زلزله

  • کانون زمین‌لرزه ۵ کیلومتری شهر ازگله از توابع استان کرمانشاه است؛ و عمق این زمین‌لرزه ۱۱ کیلومتری زمین گزارش شده‌است.[۱۰]
  • بنا به گزارش زلزله نگاری آمریکا کانون این زلزله در ۳۲ کیلومتری حومه شهر عراقی حلبچه و عمق زلزله ۳۳٫۹ کیلومتری از سطح زمین بوده‌است.[۶][۱۵]

مشخصات

تاریخ و زمان وقوع به وقت محلی: ۱۳۹۶/۰۸/۲۱ ۲۱:۴۸:۱۶

طول جغرافیایی: ۴۵٫۹

عرض جغرافیایی: ۳۴٫۸۴

عمق زمین لرزه: ۱۱ کیلومتر

نزدیک‌ترین شهرها:

۵ کیلومتری ازگله (کرمانشاه)

۲۵ کیلومتری تازه آباد (کرمانشاه)

۳۷ کیلومتری باینگان (کرمانشاه)

نزدیکترین مراکز استان:

۱۱۲ کیلومتری سنندج

۱۲۲ کیلومتری کرمانشاه[۱۶]

پس‌لرزه‌ها

 
کمپ امدادرسانی هلال احمر، سرپل ذهاب

این زلزله بالای ۴۱۰ پس لرزه داشته‌است.

بامداد روز دوشنبه ۲۲ آبان زمین لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۳ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین تازه آباد در استان کرمانشاه را لرزاند.[۱۷]

بزرگترین پس لرزه در تاریخ ۲۲ آبان ساعت ۱۶:۴۲ با قدرت ۴٫۷ ریشتر ثبت شده‌است.

خسارات و ضایعات

تعداد کشته‌ها در ایران به ۵۷۴ نفر رسیده‌است، بنا بر گزارش‌ها ۹٬۳۸۸ نفر نیز مصدوم شده‌اند. بیشترین آمار کشته‌ها و زخمی‌ها از شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب و ثلاث باباجانی گزارش شده‌اند.[۹][۱۰][۱۸]

بر اثر این زلزله برخی از منازل دچار خسارت‌های مالی شده‌اند. مرکز درمانی سرپل ذهاب نیز تخریب شده‌است.[۱۰]

این زلزله در استان‌های انبار (غرب عراق)، اربیل و سلیمانیه و موصل (شمال عراق) احساس شده و برخی مناطق پایتخت عراق، بغداد، نجف و کربلا را نیز لرزاند. این زلزله قوی‌ترین زلزله در دهه‌های اخیر در بغداد به‌شمار می‌رود.[۱۹]

بر اساس گفته معاون بنیاد مسکن ایران در این زلزله استان کرمانشاه ۱۲ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی به صورت ۱۰۰ درصد تخریب شد و ۱۵ هزار واحد مسکونی نیازمند تعمیر هستند.[۲۰]

امدادرسانی

دولت ایران اعلام کرده‌است دست‌کم ۷۰٬۰۰۰ نفر به سرپناه نیاز دارند.

به محض وقوع این زمین لرزه، سریعاً نیروهای کمکی ارتش ایران، شامل ۳ تیپ از یگان‌های نیروی زمینی ارتش اعم از یگان‌های رزمی و درمانی به منطقه زلزله زده سرپل ذهاب استان کرمانشاه اعزام شدند و حدوداً ۳۰۰ مجروح در پادگان «ابوذر»، پذیرش و درمان ابتدایی روی آن‌ها صورت گرفت. همچنین سه تیپ مستقل سپاه پاسداران با حضور در منطقه و با کمک قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا شروع به بازگشایی راه‌ها کردند. بالگردهای سپاه و ارتش همچنین هواپیماهای سنگین ترابری ارتش و سپاه پاسداران آوردن آذوقه و مواد لازم را نیز عهده‌دار هستند. سخنگوی سپاه افزود در صورت نیاز لشکر عملیاتی ۲۷ محمدرسول الله به منطقه اعزام خواهد شد.[۲۱]

سرلشکر محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران با اشاره به برگزاری جلسه در شهر سرپل ذهاب برای هماهنگی بین نیروهای مسلح در خصوص امداد رسانی گفت: مقرر شد ارتش مسئولیت شهر و سپاه پاسداران نیز مسئولیت روستاهای اطراف را برعهده بگیرند.[۲۲]

«ریاست مدیریت بحران و اضطرار» ترکیه اعلام کرد نیروهای امدادی شامل ۹۲ پرسنل، به همراه ۴۰۰۰ چادر و ۷۰۰۰ پتو، برای ارسال به مناطق آسیب‌دیده تحت آماده‌باش قرار گرفته‌اند.[۲۳]

پوشش خبری امدادرسانی

سرما در راه است و مردم سرپناه ندارند[۲۴]

پس از گزارش‌های متعدد از قطعی برق در شب حادثه[۲۵][۲۶] وزیر نیرو اعلام کرد که به دلیل آسیب‌های جدی به شبکه برق‌رسانی تا بعدازظهر ۲۲ آبان برق سرپل ذهاب و ۶۰ درصد مناطق وصل می‌شود[۲۷] اما تا شب برق سرپل‌ذهاب وصل نشد و در برنامه زنده خبری صدا و سیما در حالی که مجری برنامه بر اعلام وصل شدن برق توسط مسئولین و بر احتمال مکان نامناسب خبرنگار اصرار می‌کرد خبرنگار از قطعی برق منطقه در نواحی اصلی گزارش تصویری می‌داد. حتی بخش استانی روزنامه همشهری تا ۲۴ آبان ۱۳۹۶ با اشاره به گذشتن ۲ شب از قطع بودن برق و آب سرپل ذهاب خبر داد.[۲۸]

راهزنی و امنیت

۲۳ آبان ۱۳۹۶ خبر از سرقت ۲۰۰۰ پتو و مستقر شدن یگان‌های ویژه منتشر شد،[۲۹] وزیر کشور ۲۴ آبان خبر راهزنی را تکذیب کرد و با اشاره به اینکه اینچنین خبرهایی شایسته مردم غیور کرمانشاه نیست گفت که در شهرهای بین راهی کسانی که نیاز به کمک داشتند کاروان را متوقف می‌کردند و قرار بر این شده‌است که کمک‌ها با هلیکوپتر ارسال شوند.[۳۰] در کنار گزارش‌های مردمی ارسال شده به رپرتاژ شبکه منوتو دربارهٔ نبود چادر به اندازه کافی و اینکه مردم با شاخه و برگ شروع به ساختن سرپناه کرده‌اند، ۲۵ آبان ۱۳۹۶ ایلنا از وضعیت تأسف‌بار کرمانشاه با عنوان «برخی بی‌وجدان‌ها چادر می‌گیرند تا بفروشند» خبرداد[۲۴] و با اشاره به حمایت‌های ارتش از نماینده کرمانشاه نقل شد که بسیاری از مردم کشته‌ها را خودشان دفن کرده‌اند و در آمار ذکر نشده‌است و تعداد کشته‌ها می‌تواند به بیش از ۱۰۰۰ تن برسد. عدم مدیریت در توزیع ملزومات ارسالی و سوءاستفاده برخی افراد سودجو که منسوب به مناطق دورتر از منطقه زلزله شده‌اند از دلایل عدم مدیریت درست بحران عنوان شد.[۲۴]

واکنش‌ها

  •   سازمان ملل متحد: استفان دوجاریک سخنگوی آنتونیو گوترش با انتشار بیانیه‌ای در تارنمای سازمان ملل نوشت: دبیرکل به شدت از تلفات جانی و مالی زلزله ای که مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق را یکشنبه شب به لرزه درآورد متأثر است.[۳۱]
  •   ایران: سید علی خامنه‌ای در بیانیه‌ای گفت: وظیفه مسئولان آن است که در همین اولین ساعات با همهٔ همّت و توان به یاری آسیب‌دیدگان بویژه در زیر آوار ماندگان بشتابند و با بهره‌گیری سریع از همهٔ امکانات موجود، از افزایش تلفات جلوگیری کنند / از همهٔ کسانی‌که می‌توانند به نحوی در سبک کردن بار مصیبت و جبران خسارت مؤثر باشند درخواست می‌کنم که به یاری آسیب‌دیدگان بشتابند.[۳۲]
  •   روسیه: ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه در پیامی به هم‌تایان خود در ایران و عراق، مراتب تاسف خود را از کشته و مجروح شدن شمار زیادی از شهروندان این کشور در جریان زلزله شب گذشته را اعلام کرد و این حادثه را به آنها تسلیت گفت.[۳۳]
  •   ایران: در پی حادثه زلزله در غرب ایران هیئت دولت با صدور اطلاعیه‌ای روز ۲۳ آبان ۱۳۹۶ را عزای عمومی اعلام کرد.[۳۴]
  •   ایران: حسن روحانی: از صمیم قلب با همه آسیب دیدگان و داغدیدگان این حادثه همدردی می‌کنم و از درگاه خداوند متعال برای جان باختگان رحمت واسعه، برای آسیب دیدگان شفای عاجل و برای هموطنان مصیبت دیده صبر و سلامتی مسألت دارم.
  •   سازمان ملل متحد: گری لوئیس، هماهنگ‌کننده ویژه سازمان ملل در ایران با انتشار ویدیویی در توییترش، پرچم سازمان ملل در دفتر تهران را به یاد زلزله زدگان غرب کشور به حالت نیمه‌افراشته درآورد.[۳۵]
  •   کانادا: جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا در حساب توییتر خود نوشت: امروز اخبار ناراحت‌کننده ای از ایران و عراق شنیدیم. مردم کانادا با خانواده‌های قربانیان این زلزله عمیقاً ابراز همدردی می‌کنند.[۳۶]
  •   آلمان: مایکل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران، در پیامی به زبان انگلیسی و فارسی در صفحه توییتر خود نوشت: مراتب تسلیت عمیق آلمان به دولت و ملت ایران، در پی زلزله مرگبار غرب ایران. ما به یاد قربانیان و خانواده‌هایشان خواهیم بود. آلمان در صورت لزوم آماده کمک رسانی می‌باشد.[۳۷]
  •   فرانسه: سفارت فرانسه در ایران در پیامی به زبان فرانسوی و فارسی در توییتر خود در واکنش به زلزله در ایران و عراق نوشت: سفارت فرانسه در ایران هم‌بستگی خود را با خانوادهٔ قربانیان و مجروحان حادثهٔ زلزلهٔ مرگبار در مرز ایران و عراق و نیز تمامی ایرانیان اعلام می‌کند و بسیج بخش‌های خدمات اورژانس ایران را ارج می‌نهد.[۳۸]
  •   هند: نخست‌وزیر هند نیز با ارسال پیامی توییتری با بازماندگان این حادثه ابراز همدردی کرد. در این پیام آورده‌است: همدردی خود را با همه افرادی که عزیزان خود را دراین زلزله غم‌انگیز از دست داده‌اند ابراز و دعا می‌کنم مصدومان این حادثه هرچه زودتر سلامتی خود را به دست آورند.[۳۹]
  •   ترکیه: بن‌علی ییلدیریم، نخست‌وزیر ترکیه، نیز روز دوشنبه گفت: ترکیه متعهد به حمایت از قربانیان زمین‌لرزهٔ یکشنبه شب در مرز ایران و عراق است. او در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ترکیه برادرانه در کنار قربانیان این زمین‌لرزه است.» نخست‌وزیر ترکیه گفت: دولت ترکیه کاروانی از کمک‌های غذایی و پزشکی را ارسال کرده و بهبود سریع زخمی‌های این حادثه را آرزومند است.[۴۰]
  •   جمهوری آذربایجان: الهام علی اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، با ارسال پیامی به رئیس‌جمهور و ملت ایران جان باختن شماری از هموطنانمان در زمین‌لرزه مرگبار اخیر را تسلیت گفت. در پیام او آمده‌است: وقوع زمین‌لرزه در غرب کشور شما و کشته شدن شماری از مردم و تخریب مناطقی بر اثر این زمین‌لرزه بنده را نیز ناراحت و متأثر کرد.[۴۱]
  •   بریتانیا: وزیر خارجهٔ انگلیس و سفیر انگلیس در ایران در پیام‌های توییتری جداگانه‌ای، وقوع زمین‌لرزهٔ شب گذشته در کرمانشاه را به بازماندگان قربانیان این حادثه تسلیت گفتند.[۴۲]
  •   اتحادیه اروپا: فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا با اعلام همدردی اتحادیه اروپا با خانواده قربانیان زلزله ایران و عراق، آمادگی این اتحادیه را برای مشارکت در عملیات امدادرسانی اعلام کرد.[۴۳]
  •   بریتانیا: رهبر حزب کارگر انگلیس نیز در پیامی ضمن ابراز همدردی با زلزله‌زدگان ایران و عراق، خواستار کمک فوری لندن به مناطق آسیب‌دیده شد.[۴۴]
  •   پاکستان: «خواجه محمد آصف» وزیر امور خارجه پاکستان نیز با ابراز تاسف از وقوع این فاجعه غم‌انگیز در برخی شهرها و مناطق مرزی ایران و عراق، از درگاه خداوند برای قربانیان این حادثه طلب مغفرت و همچنین شفای عاجل مجروحین را خواستار شد.[نیازمند منبع]
  •   کویت:امیر کویت خطاب به رئیس‌جمهوری کشورمان آمده‌است: صمیمانه با جمهوری اسلامی ایران ابراز همدردی می‌کنیم و از خداوند منان خواستاریم تا درگذشتگان این حادثه را بیامرزد و آسیب دیدگان را هرچه سریعتر شفا دهد.[نیازمند منبع]
  •   مصر: مصر با صدور بیانیه ای اعلام کرد: قاهره کشته شدن بیش از ۲۰۰ نفر و زخمی شدن هزاران نفر در زلزله ویرانگر یکشنبه شب در مرزهای ایران و عراق را به بازماندگان این قربانیان صمیمانه تسلیت می‌گوید.[نیازمند منبع]
  •   اردن: «عبدالله دوم» پادشاه اردن با ارسال پیام‌های جداگانه ای به «فؤاد معصوم» رئیس‌جمهور عراق و «حسن روحانی» رئیس‌جمهور ایران جان باختن شماری از شهروندان عراقی و ایرانی در زلزله شامگاه یکشنبه را تسلیت گفت.[نیازمند منبع]
  •   فوتبال: برخی از بازیکنان فوتبال مانند امره جان و نوری شاهین با همدردی با زلزله‌زدگان از مردم خواستند تا به زلزله‌زدگان کمک کنند. همچنین فیلیپه کوتینیو برای کمک به زلزله‌زدگان کرمانشاه، پیراهن امضا شده‌اش را به فروش گذاشت. سلطانی، مدیر برنامه ایرانی، این خبر را تائید کرد و گفت قرار است پیراهن کوتینیو برای فروش به دست علی دایی برسد. [نیازمند منبع]

دلیل کاهش تلفات نسبت به زلزله رودبار و بم

شدت زلزله و وقوع آن در ساعات پایانی شب احتمال تکرار حوادثی همچون زلزله بم و رودبار را در پی داشت ولی دو عامل سبب شد که از تلفات زلزله کاسته شود و تنها وقوع زلزله هفت ریشتری خسارتهای فراوان به‌دنبال داشته باشد.

عامل نخست وقوع پیش‌لرزه‌ای چهار و نیم ریشتری پیش از زلزله اصلی بود که سبب شد بسیاری از ساکنان مناطق نزدیک به زلزله اصلی در فضای باز حاضر شوند و در واقع نسبت به وقوع زلزله‌ای دیگر که شدت بالایی نیز داشت، آماده باشند.

عامل بعدی در کاهش تلفات زلزله و احتمالاً خسارتها، وقوع زلزله ازگله در عمق یازده کیلومتری زمین است که بر اساس اعلام نظر کارشناسان از شدت خسارت‌های وارد کاسته‌است و تنها سازه‌های غیر ایمن و سنتی در برابر این زلزله تخریب شده‌اند.[۴۵] از عوامل دیگر می‌توان به کوهستانی بودن منطقه و کم جمعیت بودن شهرهای اطراف و روی دادن زلزله در خارج مناطق مسکونی اشاره کرد.[۴۶]

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

  1. «ازگله، کرمانشاه». وبگاه مرکز لرزه‌نگاری ایران. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۷. 
  2. https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us2000bmcg#executive
  3. با احتساب اجساد دفن شده بدون مجوز/آمار کشته‌های زلزله کرمانشاه به 530 نفر رسید خبرگزاری ایرنا
  4. گزارش "لحظه‌به‌لحظه تسنیم" از زمین‌لرزه ۷٫۳ ریشتر غرب کشور خبرگزاری تسنیم
  5. شمار جان باختگان به 387 تن رسید / ۷۰ هزار نفر بی خانمان شدند/ اعلام سه روز عزای عمومی در استان کرمانشاه خبرگزاری تابناک
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ 7.2 magnitude earthquake, kills at least 2 in Iran
  7. «زلزله 7.3 ریشتری ازگله کرمانشاه را لرزاند». 
  8. ۲۰۷ کشته و ۱۷۰۰مجروح/ قطعی برق و کمبود چادر/اعلام۳روز عزای عمومی
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Reuters/worldNews (Reuters World News) «Strong earthquake hits Iraq and Iran, killing at least 145». 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ «زمین‌لرزه ۷٫۳ ریشتری در کرمانشاه؛ شمار کشته‌شدگان به ۱۴۱ نفر رسید». بازبینی‌شده در 2017-11-13. 
  11. ۶۱ کشته و ۳۰۰ زخمی در سرپل ذهاب
  12. «عراق و ایران لرزید/ زلزله 7.3 ریشتری در کرمانشاه و سلیمانیه عراق/ اورژانس: در استان‌های مرکزی خسارتی نداشته‌ایم». بازبینی‌شده در 2017-11-12. 
  13. https://www.annahar.com/article/700059-زلزال-بقوة-73-درجات-ضرب-العراق
  14. https://www.reuters.com/article/us-iraq-quake/strong-earthquake-hits-iraq-iran-border-area-six-killed-in-iran-idUSKBN1DC0VZ
  15. «زلزله در استان کرمانشاه باعث مرگ حداقل ۱۴۱ نفر شد». 
  16. «زلزله شدید ۷٫۳ ریشتری در کرمانشاه/ مدارس کرمانشاه فردا تعطیل است». 
  17. «تداوم زلزله در جغرافیای کرمانشاه». 
  18. ۶۱ کشته و ۳۰۰ زخمی در سرپل ذهاب
  19. http://www.aljazeera.net/news/arabic/2017/11/12/زلزال-قوي-مركزه-العراق-ويؤثر-بإيران-والكويت-وتركيا
  20. ۱۲ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی تخریب شد ایسنا
  21. http://www.alef.ir/news/3960822050.html
  22. «سپاه امکانات خود را برای رفع مشکلات مردم منطقه بسیج کرده‌است». 
  23. "Powerful earthquake strikes the Iraq-Iran border, at least 123 dead". BNO News (in en-US). Retrieved 2017-11-12. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ «کرمانشاه قیامت است/ برخی بی‌وجدان‌ها چادر می‌گیرند تا بفروشند/ آغاز اسکان دائم زلزله‌زدگان از هفته آینده». ایلنا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 16 نوامبر 2017. 
  25. «استاندار کرمانشاه: برق سرپل ذهاب هنوز قطع است». خبرگزاری صدا و سیما. 
  26. «سرپل ذهاب همچنان برق ندارد». ایلنا. 
  27. «وعده وزیر نیرو برای وصل شدن برق سرپل ذهاب و روستاهای اطرافش + فیلم». باشگاه خبرنگاران جوان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 16 نوامبر 2017. 
  28. «کمک نیامد». روزنامه همشهری. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 16 نوامبر 2017. «آب و برق هنوز در سرپل ذهاب قطع است و مردم به‌شدت نگران هستند» 
  29. «سرقت ۲۰۰۰ چادر و پتو/یگان ویژه مستقر شد». روزنامه دنیای اقتصاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 16 نوامبر 2017. 
  30. «وزیر کشور حمله راهزن‌ها به ماشین امکانات را تکذیب کرد». روزنامه دنیای اقتصاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 16 نوامبر 2017. 
  31. http://www.alef.ir/news/3960822053.html
  32. «پیام تسلیت درپی حادثه تلخ و مصیبت‌بار زمین‌لرزه در غرب کشور». Khamenei.ir. 
  33. «پیام تسلیت ولادیمیر پوتین در مورد زمین‌لرزه در غرب کشور». Ilna.ir. 
  34. «فردا در سراسر ایران عزای عمومی اعلام شد». Isna.ir. 
  35. «پرچم سازمان ملل در تهران به حالت نیمه‌افراشته درآمد». 14 نوامبر. 
  36. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  37. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  38. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  39. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  40. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  41. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  42. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  43. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  44. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «واکنش مقامات و رسانه‌های جهان به زلزله مرگبار شب گذشته در ایران+ تصاویر». بازبینی‌شده در 2017-11-15. 
  45. «چرایی کاهش تلفات جانی زلزله ۷ریشتری غرب کشور». خبرگزاری تسنیم. ۲۲ آبان ۱۳۹۶. 
  46. «چگونه کرماشان زلزله ای ده برابر قویتر از زلزله بم را تحمل کرد!». صفحه خانگی بستمارکر. ۲۲ آبان ۱۳۹۶.