زیرساخت

(تغییرمسیر از زیربنای اقتصادی)
یکی از بزرگراه‌های تهران
سدها از نمونه‌های مهم زیرساخت‌های عمومی هستند.

زیر ساخت (به انگلیسی: Infrastructure) عبارت است از امکانات، سیستم‌ها و بناهایی که به یک شهر یا کشور خدمت‌رسانی می‌کنند، مانند راه‌ها، مدارس و زیرساخت‌های آموزشی.[۱][۲] این واژه در زمینه‌های متفاوت معانی گوناگونی می‌دهد و ممکن است اشاره به زیرساخت نرم یا سخت باشد. اما واژه زیرساخت بیشتر جهت اشاره به زیرساخت شهری مانند جاده‌ها، پل‌ها، شبکه آب و فاضلاب دارد. این سازه‌های گوناگون معمولا زیرساخت عمومی نامیده می‌شوند، اگرچه ممکن است به عنوان بخش خصوصی یا تشکیلات اقتصادی دولتی گسترش یافته و اداره شوند. ممکن است در دیگر موارد کاربردی، زیرساخت جهت اشاره به تکنولوژی اطلاعات، کانال‌های غیررسمی و رسمی ارتباطات، ابزارهای گسترش نرم‌افزاری، شبکه‌های سیاسی و اجتماعی، یا اعتقادات مشترکی که اعضای گروه‌های خاص حفظ کرده‌اند به کار رود. با این وجود به‌طور کلی می‌توان گفت که زیرساخت تشکیلات ساختاری را فراهم آورده و سیستم یا سازمان خادم را حمایت می‌کند، خواه این سیستم یک شهر، یک ملت، یا یک اجتماع باشد. زیرساخت‌های عمومی از دیرباز وجود داشته‌اند اما گسترش سریع و همه‌جانبه آنها پس از جنگ‌های جهانی و مسائل مدیریتی به وجود آمده باعث شد اهمیت بیشتری پیدا کنند.[۳][۴]

مبدأویرایش

به نظر می‌رسد واژه Infrastructure در فرانسه قرن نوزدهم ریشه داشته باشد، و سراسر نیمه اول قرن بیستم اصولاً جهت اشاره به تأسیسات نظامی استفاده شده‌است. در سال ۱۹۸۰ در ایالات متحده واژه برتری در پی انتشار «امریکن این روئینز» (چوایت و والتر، سال ۱۹۸۱) آمد، که یک مباحثه سیاسی – عمومی از «بحران سازه» ملتها را آغاز کرد، حاکی از آن بود که سرمایه‌گذاری ناکافی و تأسیسات ضعیف عملکردهای عمومی دلیل به وجود آمدن آن باشد.

این مباحثه سیاسی – عمومی به واسطه فقدان معنی دقیق برای زیرسازه مختل شد.آ.یو. اس کمیته انجمن پژوهش ملی (ان آر سی) سناتور استفورد را مشخص کرد، او کسی بود که نظراتش را پیش از ایجاد کمیته‌های فرعی منابع آبی، حمل و نقل، و زیر ساخت، کمیته‌ای ناظر بر کارهای محیطی و عمومی، عنوان نموده بود؛ که «احتمالاً واژه زیر ساخت جهت مردم متفاوت معنائی متفاوت دربردارد.» هیئت ان آر سی سپس در پی اصلاح وضعیت به وسیله اتخاذ واژه «اعمال زیربنائی عمومی»، در اشاره به "... هردو حالتهای خاص کارکردی-- بزرگراه‌ها، خیابان‌ها، جاده‌ها، و پل ها؛ حمل و نقل عمومی؛ فرودگاه‌ها و خطوط هوائی؛ فراورده آبی و منابع آبی؛ مدیریت فاضلاب؛ مدیریت مواد زائد|چگونگی کار بر روی مواد زائد جامد و مصرف؛ تولید جریان برق و مخابرات؛ ارتباطات؛ و مدیریت مواد زائد خطرناک (--و سیستمی مختلط که این عوامل کیفیتی را شامل می‌شود، از آن استفاده نمود. تعریفی جامع از محدوده زیر ساخت نه تنها این تسهیلات) عمرانی عمومی می‌باشد، بلکه روش‌های عملیاتی، مدیریت شیوه‌ها، و سیاست‌های گسترده‌ای که همراه با تقاضای اجتماعی و دنیای فیزیکی بر روی یکدیگر اثر متقابل دارند و تسهیل حمل و نقل مردم و کالاها، تدارک آب جهت نوشیدن و دیگر استفادهای گوناگون، دفع ایمن محصولات زائد جامعه، تدارک برق هر جا که احتیاج شود، و انتقال اطلاعات درون و میان جوامع را نیز در بر می‌گیرد.[۵]

این واژه در سالهای اخیر محبوبیت یافته‌است و با افزایش عمومیت پیشنهاد قالب داخلی قابل تشخیص در هر نوع سیستم تکنولوژی یا سازمان‌های بازرگانی استعمال شده‌است. واژه «زیر ساخت بنیادین» به گونه‌ای گسترده جهت متمایز نمودن آن دسته عوامل زیرسازه پذیرفته شده‌است که، چنانچه به‌طور عمده خسارت دیده یا ویران شد، سبب شکست جدی سیستم یا سازمان وابسته شود. خسارت طوفان یا زلزله به از دست دادن منابع حمل و نقل خاص در یک شهر (به عنوان مثال، پلهای گذری از یک رودخانه) منجر گشته، قادر بود امر تخلیه مردم در مواقع اضطراری و ارائه سرویس‌های اورژانسی را غیرممکن سازد؛ این راه‌ها را به عنوان زیرسازه‌های بنیادین می‌نامند. به همین صورت، امکان دارد یک سیستم رزرو نمودن آن لاین بلیط هواپیما را نیز به عنوان زیر ساخت بنیادین تلقی نمود. امروزه برای کنترل و اجرای پروژه‌های زیرساخت از ابزارهای نوین همچون مدل‌سازی اطلاعات ساختمان BIM استفاده می‌کنند که علاوه بر مزایایی همچون بهبود بهره‌وری و کاهش هزینه ها[۶] به موفقیت پروژه نیز منجر می‌شود.[۷]

دسته‌بندیویرایش

اقتصادیویرایش

الگو:بخش-منبع زیربنای اقتصادی به مجموعه راه‌ها، راه‌آهن‌ها، کانال‌ها، سدها، شبکهٔ مخابرات (پست، تلفن و تلگراف)، برق و نظایر آن اطلاق می‌گردد. زیربنای اقتصادی به معنای وسیع و گستردهٔ آن حتی شامل افراد تحصیل کرده، تکنیسین‌ها، کارگران فنی، پرستارها، نیروهای پیراپزشکی از قبیل بهورز، بهیار و غیره می‌گردد. سرمایه‌گذاری در زیربنای اقتصادی، اولین شرط توسعه و رشد اقتصادی است و امکانات سرمایه‌گذاری‌های بعدی بخش خصوصی را فراهم می‌کند.

انواع زیرساختویرایش

مهندسی و ساختویرایش

مهندسان اغلب واژه زیرساخت را برای توصیف دارایی‌های فیزیکی به کار می‌برند که در قالب یک شبکه بزرگ هستند. به عبارت دیگر، زیرساخت‌های سخت مانند راه‌ها، پلها، شبکه آب و شبکه فاضلاب را در نظر دارند.[۱]

نظامیویرایش

زیرساخت‌های نظامی عبارتند از ساختمان‌ها و تأسیسات دائمی لازم برای پشتیبانی نیروهای نظامی، چه در پایگاه‌ها مستقر باشند یا چه درگیر عملیات باشند. برای نمونه، پادگان‌ها، فرودگاه‌ها، تأسیسات ارتباطی، فروشگاه تجهیزات نظامی و تأسیسات بندری از نمونه‌های این زیرساخت‌ها هستند.[۸]

ارتباطاتویرایش

این گروه از زیرساخت‌ها شامل سازه‌ها و زیرساخت‌هایی هستند که بستر ارتباطات رسمی و غیررسمی را فراهم می‌کنند. خطوط تلفن، شبکه‌های اجتماعی و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات از این گروه هستند.

مدیریت زیرساختویرایش

در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته بیشتر زیرساخت‌ها پس از جنگ‌های جهانی ساخته شده‌اند؛ بنابراین، از دهه ۱۹۹۰ و با سرعت گرفتن روند زوال زیرساخت‌ها مدیریت زیرساخت از اهمیت خاصی برخوردار شد. در برخی کشورها، مانند کانادا و استرالیا، برنامه‌های مدیریت زیرساخت شهری برای شهرداری‌ها اجباری شد.[۴] امروزه روش‌های مختلف از جمله تحلیل‌های آماری و روش‌های یادگیری ماشین در مدیریت زیرساخت‌ها کاربرد دارند.[۳]

سرمایه‌گذاریویرایش

منابع مختلفی ممکن است برای فاینانس زیرساخت‌ها به کار گرفته شوند. این منابع بنا به نوع زیرساخت و شرایط اقتصادی-سیاسی ممکن است متفاوت باشد و از منابع خصوصی یا دولتی باشد. در خصوص منابع مالی بهسازی زیرساخت‌ها معمولاً از روش‌هایی چون مالیات و آبونمان استفاده می‌شود.[۴]

همچنین ملاحظه شودویرایش

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش


  1. ۱٫۰ ۱٫۱ "Piryonesi, S. M. (2019). The Application of Data Analytics to Asset Management: Deterioration and Climate Change Adaptation in Ontario Roads (Doctoral dissertation)".
  2. . Infrastructure | Define Infrastructure at Dictionary.com
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Piryonesi, S. M.; El-Diraby, T. E. (2020) [Published online: December 21, 2019]. "Data Analytics in Asset Management: Cost-Effective Prediction of the Pavement Condition Index". Journal of Infrastructure Systems. 26 (1). doi:10.1061/(ASCE)IS.1943-555X.0000512.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ El-Diraby, Tamer E.; Kinawy, Sherif; Piryonesi, S. Madeh (2017). "A Comprehensive Review of Approaches Used by Ontario Municipalities to Develop Road Asset Management Plans". Transportation Research Board.
  5. («زیرسازه جهت قرن بیست و یکم»، واشینگتن، دی.سی. خبرگزاری نشنال آکادمی، سال ۱۹۸۷)
  6. ستوده بیدختی، امیرحسین، 1393، مقدمه‌ای بر کاربرد مدل‌سازی اطلاعات ساختمان BIM در مدیریت پروژه‌های ساخت، اولین کنفرانس ملی شهرسازی، مدیریت شهری و توسعه پایدار، تهران، مؤسسه ایرانیان، انجمن معماری ایران، https://www.researchgate.net/publication/283462462____________?ev=prf_pub
  7. ستوده بیدختی، امیرحسین، حسین، بهرامی 1394، استفاده از مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، ساخت‌وساز ناب و تحویل یکپارچه پروژه جهت موفقیت پروژه، دومین کنفرانس ملی مهندسی سازه ایران، تهران، انجمن مهندسی سازه ایران، https://www.researchgate.net/publication/299574059_astfadh_az_mdlsazy_atlaat_sakhtmansakhtwsaz_nab_w_thwyl_ykparchh_prwzhh_jht_mwfqyt_prwzhh
  8. D.O.D. Dictionary of Military and Associated Terms, 2001 (rev. 2005)