مختصات: ۶۰°۰′ شمالی ۱۰۵°۰′ شرقی / ۶۰.۰۰۰°شمالی ۱۰۵.۰۰۰°شرقی / 60.000; 105.000

ناحیهٔ فدرالی سیبری (قرمز پررنگ) و تعریف وسیع‌تر از سیبری (به‌رنگ قرمز)

سیبری یا سیبریه[۱](به روسی: Сиби́рь) نام سرزمینی بسیار گسترده در بخش آسیایی روسیه است. سیبری تقریباً تمامی ناحیهٔ شمال آسیا را دربرمی‌گیرد. این منطقه یک دوازدهم سطح کره زمین و ۶۰ درصد خاک اتحاد جماهیر شوروی را تشکیل می‌دهد.[۲] سیبری از رشته‌کوه اورال به سوی شرق امتداد یافته و تا اقیانوس آرام می‌رسد. از سوی شمال به اقیانوس منجمد شمالی و از جنوب به تپه‌های شمال و مرکز قزاقستان و مرزهای مغولستان و چین محدود می‌شود. مساحت سیبری ۱۲٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع است و ۴۰ میلیون نفر سکنه دارد.

محتویات

نام‌شناسیویرایش

نام سیبری از واژه سیبیر در یکی از گویش‌های زبان مغولی گرفته شده[۳] و به معنی «سرزمین خفته» است.[۴]

سیبیر در اصل نام دژی از تاتارها بود که در پیوندگاه رودهای توبول و ایرتیش قرار داشت.[۵]

جغرافیاویرایش

نقشه موضع‌نگاشتی شمال آسیا

سیبری سرزمین جنگل‌های انبوه، رودهای پرآب و دشت‌های یخ زده‌است. زمستان‌های بسیار سرد سیبری و تابستان‌های تقریباً داغ آن باعث شده تا قرن‌ها جمعیت چندانی در آن زندگی نکند.

ناهمواری‌هاویرایش

سیبری یک سرزمین صاف و هموار است و بخش بزرگی از آن را دشت‌ها تشکیل داده‌اند؛ مرتفع‌ترین نقطهٔ آن یک آتشفشان فعّال در شبه جزیره کامچاتکا با ارتفاع حدود ۴۶۴۹ متر از سطح دریا است.

دریاچه‌هاویرایش

دریاچه بایکالویرایش

دریاچهٔ بایکال، دریاچه‌ای است بزرگ با حیات وحشی منحصر به فرد. تنها خوک آبی آب شیرین در این دریاچه می‌زیَد.

آب و هواویرایش

سیبری زمستان‌هایی بسیار سرد دارد؛ به طوری که گاه در زمستان‌ها دمای هوای این منطقه تا ۶۷− درجهٔ سانتی گراد نیز می‌رسد و این منطقه به سردترین نقطهٔ مسکونی زمین تبدیل می‌شود. تابستان‌های این منطقه هم نسبتاً داغ هستند. در کل سیبری به عنوان منطقه‌ای سردسیر شناخته می‌شود.

مناطق خاصّی در شمال و خاور سیبری بسیار سردسیر هستند.

پوشش گیاهیویرایش

پوشش گیاهی طبیعیویرایش

سیبری سرزمین جنگل‌های انبوه‌است. جنگل‌های تایگا که بیش تر از درختان سرو و مخروطیان دیگر تشکیل شده‌اند، جَنوب سیبری را دربر گرفته‌اند.

کشاورزیویرایش

کشاورزی تنها در بخشی از جنوب سیبری رواج دارد و در جنوب غربی آن دانه‌های خوراکی از جمله گندم در قالب کشتزارهای بزرگ کشت می‌شوند.

معادنویرایش

معادن بسیاری در سیبری وجود دارند و بخش عمدهٔ زغال سنگ و طلای روسیه از معادن این منطقه استخراج می‌شوند. جلگه‌های غربی سیبری دارای معادن نفت و گاز طبیعی هستند.

تاریخویرایش

در پایان سده ۱۵، قبایل تاتار بر سرزمین‌های شرق کوه‌های اورال یا همین سیبری تسلّط یافتند. در ۱۵۸۲، مردم روس سپاهی تشکیل دادند و همراه با کازاکها، تاتارها را شکست دادند. از زمان امپراتوری پتر یکم (۱۷۲۵-۱۶۷۲) تا زمان فروپاشی شوروی، زندانیان سیاسی و جنایتکاران محکوم به کار اجباری و آنانی که از سوی دولت برای جامعه خطرناک تشخیص داده می‌شدند را به سیبری اعزام می‌کردند.

شهرهاویرایش

بزرگ‌ترین و پر جمعیت‌ترین شهر سیبری نووسیبیرسک است. پس از آن امسک و کراسنویارسک به ترتیب پر جمعیت‌ترین شهرهای سیبری هستند.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۷ ژوئن ۲۰۰۹.
  • حقایق، بابک و دیگران. «دائرةالمعارف بزرگ زرّین»، سوّم. تهران:نشر آویژه، ۱۳۷۷ ISBN 964-407-238-3.
  1. مدخل سیبریه در لغت‌نامه دهخدا
  2. سرزمین خفتهٔ نفت و گاز. . مشعل (نشریهٔ کارکنان صنعت نفت). ترجمهٔ نام مترجم ۱۲، ش. ۶۳۸ (۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲): ص ۹. 
  3. Siberian products، بازدید: سپتامبر ۲۰۱۰.
  4. wisegeek، بازدید: سپتامبر ۲۰۱۰.
  5. Online Etymology Dictionary