لوک خوش‌شانس

روایتی داستانی و انیمیشن از زندگی یک گاوچران

لوک خوش‌شانس (به فرانسوی: Lucky Luke) یک داستان مصور فرانسوی-بلژیکی ساخته موریس دو بور است. رنه گوسینی بهترین دوران این کمیک استریپ را نوشت. داستان در غرب وحشی می‌گذرد و دربارهٔ یک کابوی (گاوچران) به نام لوک خوش‌شانس است که گفته می‌شود سریع‌تر از سایه‌اش هفت‌تیر می‌کشد و در غرب وحشی عدالت را برقرار می‌کند. نام این داستان مصور در دوبله‌های فارسی پیشین لوک بی‌باک نامیده می‌شد.

لوک خوش‌شانس
Sous le Ciel de l'Ouest (1952)، جلد یکی از نخستین نسخه‌های لوک خوش‌شانس.
اطلاعات شخصیت
نخستین پیدایشSpirou Almanach 47 (۷ دسامبر ۱۹۴۶)
مشخصات درون داستان
نام کاملجان لوک
گونهانسان
مکان اصلیایالات متحده آمریکا
همکاری‌هاجالی (اسبش), بوشوک (سگش)
اطلاعات ناشر
ناشر
  • Dupuis (۱۹۴۹–۱۹۶۷)
  • Dargaud (۱۹۶۸–۱۹۸۸)
  • Lucky Productions (۱۹۸۹–۱۹۹۸)
  • Lucky Comics (۱۹۹۹–)
فرمتکامیکس فرانسوی-بلژیکی
زبان اصلیزبان فرانسوی
ژانرsee below
گروه خالق
نویسنده(ها)
هنرمندان
  • Morris (۱۹۴۶–۲۰۰۱)
  • Achdé (۲۰۰۱–)
رنگ‌کننده‌ها

داستان این مجموعه در غرب وحشی می‌گذرد و ستارهٔ آن لوک خوش‌شانس است که یک اسلحه‌ای به نام «مردی که سریعتر از سایه‌اش شلیک می‌کند» دارد و سوار بر اسب باهوش خود «جالی جامپر» و به همراه سگی به نام «بوشوِگ» سفر می‌کند. دشمنان لوک خوش‌شانس، بزهکارانی واقعی یا الهام گرفته از تاریخ آمریکا یا فولکلور هستند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها برادران دالتون هستند.

لوک خوش‌شانس یکی از پرآوازه‌ترین مجموعه‌های کمیک در اروپا است و به زبان‌های گوناگون برگردان شده‌است.

تاریخچهویرایش

ماجراهای لوک خوش‌شانس نخستین‌بار در سال ۱۹۴۶ (میلادی) در مجله بلژیکی-فرانسوی اسپیرو (به فرانسوی: Spirou) به چاپ رسید.[۳]

موریس دو بور (۱۹۲۳–۲۰۰۱) پدیدآور بلژیکی مجموعه لوک خوش‌شانس که طراح گرافیک بود در اوایل دهه ۴۰ (میلادی) در مجله اسپیرو (یکی از پرآوازه‌ترین مجلات کمیک فرانسوی) طراحی می‌کرد. موریس بلژیکی به آمریکا رفت و ۶ سال در آنجا زندگی کرد. پس از آن تصمیم گرفت شخصیت گاوچرانی را پدید آورد و با فیلم‌های وسترن آن دوران شوخی کند. او می‌خواست در پاسخ به وسترن‌های پر زد و برخورد هالیوود، یک وسترن اروپایی با زبانی منتقدانه و سرگرم‌کننده به چاپ برساند.[۳]

در ده کتاب نخست، خود موریس علاوه بر طراحی صحنه‌های داستان، نویسندگی آن‌ها را هم برعهده داشت. پس از انتشار ۱۸ جلد از این مجموعه، رنه گوسینی، نویسنده فرانسوی، از جلد نوزدهم مجموعه به گروه خالقان این اثر پیوست تا دوران طلایی گاوچرانی که غروب‌ها به سوی آفتاب اسب‌سواری می‌کند شکل بگیرد. در این دوران، موریس تنها داستان‌های گوسینی را تصویر می‌کرد.[۳]

پس از مرگ گوسینی در سال ۱۹۷۷ موریس برای مدتی به تنهایی سرپرستی نوشتن و طراحی داستان‌ها را بر عهده گرفت. اما بعدها هم‌کاری نویسندگان و طراحان بسیار در ساخت اثر باعث شد این مجموعه مصور، یگانگی داستانی خود را از دست بدهد و رفته‌رفته در سال‌های بعد، از محبوبیت آن کاسته شد.[۳]

آخرین کتاب مصور شده توسط گوسینی، یک سال پس از مرگ او منتشر شد و دو سال بعد، هفتاد و یکمین کتاب لوک خوش‌شانس در حالی منتشر شد که به جای نام طراح، نام دیگری غیر از موریس چاپ شده بود.[۳]

پس از مرگ موریس در سال ۲۰۰۱ آشده هنرمند فرانسوی همچنان در حال نوشتن داستان‌های تازه لوک خوش‌شانس در همکاری با نویسندگان لورن گررا، دانیل پنانک و تونینو بناکویستا بود.

پس از ۷۰ سال از نخستین انتشار ماجراهای لوک خوش‌شانس، در دسامبر سال ۲۰۱۶ اعلام شد که هشتاد و چهارمین کتاب مصور این مجموعه با عنوان "مردی که به لوک خوش شانس شلیک کرد" ادامه پیدا خواهد کرد.

 
تصویر لوک خوش‌شانس و جالی در نخستین کتاب منتشر شده با عنوان "آریزونا ۱۸۸۰"

شخصیت‌هاویرایش

لوک خوش‌شانس: کابوی تنهایی است که به جز اسب روشنفکر و باهوش خود «جالی جامپر» و یک سگ دست و پا چلفتی به اسم «رانتانپلان» (که در ایران به «بوشوگ» شناخته می‌شود) هیچ همدم دیگری ندارد. او در جلدهای نخست کتاب، همیشه سیگار به لب داشت اما در نسخه‌های امروزی، کاه به دهان می‌گیرد.

نکته جالب داستان، اینجا است که تقریباً بیشتر شخصیت‌های فرعی که حضور ثابتی در کتاب‌های لوک دارند از روی شخصیت‌های واقعی الهام گرفته شده‌اند؛ مانند بیلی د کید، کالامیتی جین، برادران دالتون، و گروه جسی جیمز که در زمان خودشان جزء شناخته‌شده‌ترین خلافکارهای ایالات متحده بودند. حتی قاضی روی بین هم که در بعضی داستان‌ها حضور دارد در زمان زندگی یکی از خوشنام‌ترین قاضی‌های آمریکا بود.

معروفترین شخصیت‌های فرعی داستان که بیشترین حضور را هم در مجموعه دارند، برادران دالتون هستند.[۳] دالتون‌های کتاب اصلی، یک‌بار در یکی از کتاب‌های اولیه لوک حاضر شدند و در انتهای کتاب هم کشته شدند؛ ولی دالتون‌های پویانمایی، پسرعموهای دالتون‌های اصلی هستند که در کتاب بعدی تصمیم گرفتند راه اقوامشان را ادامه دهند.

در رسانه‌های دیگرویرایش

پویانماییویرایش

در سال ۱۹۸۳ شرکت هانا-باربرا با همکاری موریس، نخستین مجموعه پویانمایی لوک خوش‌شانس را در ۲۶ قسمت تهیه کرد. پس از آن در سال ۱۹۹۱ بیست و شش قسمت دیگر هم توسط همین شرکت ارائه شد که مانند سری نخست، تجربه موفقیت‌آمیزی برای هانا-باربرا بود.

مجموعه تلویزیونی ایتالیایی سال ۱۹۹۲ لوک خوش‌شانس، همچنین به عنوان «ماجراهای لوک خوش‌شانس» شناخته می‌شود بر پایه فیلم‌های سال گذشته بود و دوباره ترنس هیل را ستایش کرد.

دومین سری پویانمایی‌های تولید شده لوک خوش‌شانس در سال ۲۰۰۱ در مجموعه ۵۲ قسمتی از ماجراهای او به تصویر درآمد. مجموعه‌ای که هم به لحاظ کیفی در سطح پایین‌تری نسبت به مجموعه‌های پیشین بود و هم چندان به داستان‌های اصلی وفادار نبود و شخصیت‌های تازه‌ای در خود داشت.

Xilam دو مجموعه پویانمایی دیگر شامل لوک خوش‌شانس:رینتین دامب (۲۰۰۶) و دالتون‌ها (۲۰۱۰) را تولید کرد.

فیلمویرایش

رنه گوسینی، ویلیام هانا، جوزف باربرا، موریس، اولیویه ژان-ماری، سه فیلم پویانمایی لوک خوش‌شانس را به نام‌های: شهر دیزی (۱۹۷۱)، شعله دالتون (۱۹۷۸)، دالتون‌های فراری (۱۹۸۳)، پیش به سوی غرب (۲۰۰۷) تولید و کارگردانی کرده‌اند که تجربه موفق آمیزی بود.

  • در سال ۱۹۹۱ دو فیلم اکشن زنده ایتالیایی، لوک خوش‌شانس و لوک خوش‌شانس۲ هر دو با بازی ترنس هیل ساخته شدند که به محبوبیت خاصی نرسید و به منبع اصلی وفادار نبود.


  • در سال ۲۰۰۴ فیلم «دالتون ها» با بازی تیل شوایگر در نقش لوک خوش‌شانس ساخته شد که شکستی کامل بود.


  • در ۵ دسامبر ۲۰۰۷ شرکت فرانسوی Xilam یک فیلم پویانمایی تئاتر به نام برو به غرب! منتشر کرد که به موفقیت رسید.


  • در سال ۲۰۰۹ میلادی، Yves Marmion و UGC (تولیدکنندگان فیلم دالتون ها) فیلم لوک خوش‌شانس را ساختند. این فیلم توسط شرکت لوح زرین دوبله شده‌است. این فیلم بخاطر اضافه شدن برخی پیچش های داستانی به فیلم ، مورد انتقاد قرار گرفت ولی نسبت به اثار قبلی این شخصیت ، اثری قابل قبولی بود.



بازی‌های ویدئوییویرایش

در طول سال‌ها چندین بازی ویدئویی لوک خوش‌شانس برای بسیاری از کنسول‌ها منتشر شدند. بیشتر آن‌ها توسط اینفگرامز منتشر شده و تنها در اروپا منتشر شدند. تنها نسخه‌هایی که برای بازار آمریکای شمالی منتشر شدند نسخه‌های گیم بوی کالر و پلی استیشن بودند.

فهرست بازی‌های لوک خوش‌شانس:

  1. لوک خوش‌شانس و دالتون‌ها (به انگلیسی:Lucky Luke and Daltons) سال ۲۰۱۵ برای نینتندو ۳دی‌اس.
  2. پیش به سوی غرب (به انگلیسی:Go West) سال ۲۰۰۷ برای وی و نینتندو دی‌اس و رایانه شخصی.
  3. لوک خوش‌شانس:فراری ها! (به انگلیسی:Lucky Luke wanted) سال ۲۰۰۱ برای گیم بوی ادونس.
  4. لوک خوش‌شانس: به دنبال دالتون‌ها. (به انگلیسی:Lucky Luke on the Daltons trail) سال ۱۹۹۸ برای پلی‌استیشن.
  5. لوک خوش‌شانس: تب غربی (به انگلیسی:Lucky Luke western fever) سال ۲۰۰۱ برای پلی استیشن و رایانه شخصی.
  6. لوک خوش‌شانس. (به انگلیسی:Lucky Luke) سال ۱۹۹۶ برای گیم بوی کالر.
  7. لوک خوش شانس : بازی ویدئویی ( به انگلیسی : Lucky Luke The Video Game ) سال ۱۹۹۶ برای CD-i

برگردان‌هاویرایش

زبان‌هاویرایش

کمیک‌های لوک خوش‌شانس به زبان‌های گوناگونی برگردان شده‌اند.[۳]

انگلیسیویرایش

کمیک‌های لوک خوش‌شانس در مجلات کمیک بریتانیا مانند کمیک فان فان یا جیگل (در سال ۱۹۶۷) منتشر شدند.

شرکت بروکامپتون، لستر، انتشار کتاب‌های لوک خوش‌شانس را در جلد سخت و نرم، با شش عنوان از ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۴ منتشر کرد.

شرکت ساین بوک از سال ۲۰۰۶ نسخه‌های انگلیسی زبان لوک خوش‌شانس را منتشر کرده‌است. هر دو ماه، یک جلد تازه منتشر می‌شود.

انتقادهاویرایش

سیاه‌پوستان آمریکاویرایش

با اینکه داستان‌های لوک در دوران جنگ داخلی آمریکا رخ می‌دهد اما در هیچ‌یک از کتاب‌ها هیچ اشاره‌ای به سیاه‌پوستان آمریکا و برده‌داری در آمریکا نشده‌است.[۳]

سیگارویرایش

لوک خو‌ش‌شانس در جلدهای نخست کتاب، همیشه سیگار به لب داشت اما در نسخه‌های امروزی، کاه به دهان می‌گیرد.[۳]

در ایرانویرایش

دوبلهویرایش

بیشتر مخاطبان ایرانی، ماجراهای لوک خوش‌شانس را با صدای منوچهر والی‌زاده می‌شناسند. اما برای نسلی قدیمی‌تر از مخاطبان ایرانی که دنبال‌کننده ماجراجویی‌های این قهرمان بودند احتمالاً او را با نام «لوک بی‌باک» یا همان «لاکی لوک» به یاد دارند.[۳] نخستین پویانمایی لوک خوش‌شانس به نام Lucky Luke: Daisy Town برای نخستین‌بار به مدیریت ایرج دوستدار در ایران دوبله شد که خود او در این فیلم به جای لوک گویندگی کرد. این فیلم با نام «لوک بی باک» یا «شهر گل مروارید» در ایران پخش شد.

صداپیشگانویرایش

تیتراژ پایانیویرایش

در پایان هر قسمت از داستان‌های لوک خوش‌شانس، نمای ثابتی وجود دارد که در آن لوک، سوار بر جالی و در حالی که بوشوگ هم آن‌ها را دنبال می‌کند رو به غروب، آرام و خسته حرکت می‌کند و به تدریج صدای موسیقی اوج می‌گیرد و خواننده‌ای با صدایی خسته شروع به خواندن: «من گاوچران تنهایی هستم که از خانه‌ام دور افتاده‌ام…» می‌کند. اما در نسخه دوبله شده فارسی، این نما تقریباً حذف شده و خیلی کوتاه نشان داده می‌شود.

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. BDGest. "Leonardo, Vittorio – La Bibliographie" (به French).
  2. BDGest. "Ducasse, Anne-Marie – La Bibliographie" (به French).
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ ۳٫۹ «لوک خوش‌شانس؛ هفتاد سالگی مردی که سریع‌تر از سایه‌اش هفت‌تیر می‌کشد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۸ آذر ۱۳۹۵.

منابعویرایش