باز کردن منو اصلی
معکوس دیاتونیک از قطعه «کلاویه خوش آهنگ» اثر : باخ، در این مثال میزان اول از نت لا در «کلید فا» شروع شده و در میزان دوم در «کلید سل» از نت می شروع و در جهت معکوس ملودی اول ادامه می یابد.

معکوس (انگلیسی: Inversion) در تئوری موسیقی به تغییر وضعیتِ فواصل نت‌ها، آکورد و ملودی اشاره می‌کند.


فاصله‌هاویرایش

جابجایی دو نت موسیقی غیر هم‌نام را معکوس آن فاصله می‌نامند. مثلاً اگر نت «دو» در پایه و نت «می» در بالای آن قرار گرفته باشد «فاصلۀ سوم» تشکیل می‌شود و در صورتی که نتِ پایه «می» و نتِ «دو» بالای آن باشد، «فاصلۀ ششم» شکل می‌گیرد و این دو فاصله، معکوس یکدیگرند. در تئوری موسیقی در هر فاصلۀ بین دو نت، یک نام معکوس وجود دارد و کیفیت آن‌ها بدین شرح است :

  • هر فاصلۀ «درست»، معکوس آن هم «درست» است.
  • هر فاصلۀ «بزرگ» (ماژور) معکوس یک فاصلۀ «کوچک» (مینور) است.
  • هر فاصلۀ «افزوده» معکوسِ یک فاصلۀ «کاسته» است.
 
مثال : نت «سل» مکمل فاصلهٔ چهارم و پنجم درست در یک اکتاو است

هر گاه یک نت در فاصلۀ اکتاو قرار گیرد، «فاصله مکمل» به دست می‌آید. نام‌گذاری معکوسِ فواصل عبارتند از:

  • فاصلۀ «یکم» معکوسِ «اکتاو» است. (۸=۸+۱)
  • فاصلۀ «دوم» معکوسِ فاصله «هفتم» است. (۸=۷+۲)
  • فاصلۀ «سوم» معکوسِ فاصله «ششم» است. (۸=۶+۳)
  • فاصلۀ «چهارم» معکوسِ فاصله «پنجم» است. (۸=۵+۴)
 
فاصله بین نت ها و معکوس آنها

آکوردهاویرایش

معکوس در آکوردها، رابطۀ بین آن‌ها با بخش باس را تعیین می‌کند. یک آکورد در سه وضعیتِ: پایگی، معکوس اول و معکوس دوم قرار می‌گیرد. به همین ترتیب یک نت هم در سه وضعیت قرار گرفته و «نقش» آن در وضعیت تغییریافتۀ آکورد متفاوت است. مثال‌ها از نقشِ یک آکورد و یک نت در سه وضعیت مختلف :

 
آکورد دو ماژور در سه وضعیت : پایگی، معکوس اول و دوم.
 
نت «دو» در موقعیت سه آکورد. در این مثال نت دو ابتدا در نقش «پایه آکورد» (دو ماژور)، میزان دوم در نقش «سوم آکورد» (لا مینور) و در میزان سوم در نقش «پنجم آکورد» (فا ماژور) ظاهر می شود.

کنترپوانویرایش

در کنترپوان معکوس، جابجایی دو ملودی که همزمان اجرا می‌شوند و با همان فاصله‌ها در بخش پایینی یا بالایی صدا، تکرار و جابجا می‌شوند. در این مثال دو ملودی به صورت کنترپوان حرکت می‌کنند و در تکرار، بخش بالا به پایین منتقل شده و در «کلید فا» اجرا می‌شود.

 
بخش دوم

ملودیویرایش

معکوسِ ملودی عبارت است از یک ملودی داده شده که در تکرار، با رعایتِ دقیق فاصله‌ها ولی به صورت معکوس، وارونه و معکوس وارونه وارد می‌شود. در معکوسِ ملودی می‌توان از فاصلۀ هم‌صدا، سوم و یا بیشتر شروع کرد. به همین ترتیب در روشِ «موسیقی دوازده‌نغمه‌ای» نیز از یک سری ردیف داده شده به ترتیب در انواع معکوس‌ها استفاده می‌شود.

 
معکوس کروماتیک به بالا و پایین با رعایت دقیق فاصله های نیم پرده ای با نت بالایی درحرکت افقی. این معکوس ها با نت همصدا شروع و خاتمه می یابد.

منابعویرایش