منوچهر متکی

سیاستمدار و فعال سیاسی‌ ایرانی

منوچهر متکی (۳ فروردین ۱۳۳۲ - بندر گز) سیاستمدار و فعال سیاسی ایرانی است که وزیر خارجه پیشین و نماینده دوره‌های اول و هفتم مجلس شورای اسلامی بوده‌است. وی وزیر امور خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۹ بوده‌است. او در سال ۱۳۹۰ توسط سید علی خامنه ای به عنوان معاون بین‌الملل دفتر رهبری منصوب شد.[۶]

منوچهر متکی
Manouchehr Mottaki 13940825 0631416.jpg
وزیر امور خارجه
مشغول به کار
۲ شهریور ۱۳۸۴ – ۲۲ آذر ۱۳۸۹
رئیس‌جمهورمحمود احمدی‌نژاد
قائم‌مقامسید مهدی مصطفوی اهری
علیرضا شیخ عطار
حسین شیخ‌الاسلام
سید امیرمنصور برقعی
پس ازکمال خرازی
پیش ازعلی‌اکبر صالحی
سفیر ایران در ژاپن
مشغول به کار
دی ۱۳۷۳ – ۲ آبان ۱۳۷۸[۱]
رئیس‌جمهوراکبر هاشمی رفسنجانی
سید محمد خاتمی
پس ازحسین کاظم‌پور اردبیلی
پیش ازعلی ماجدی
سفیر ایران در ترکیه
مشغول به کار
تیر ۱۳۶۴ – فروردین ۱۳۶۸
رئیس‌جمهورسید علی خامنه‌ای
پس ازمحمد گنجی‌دوست
پیش ازمحمدرضا باقری
نماینده مجلس شورای اسلامی
دوره‌های اول و هفتم
مشغول به کار
۷ خرداد ۱۳۸۳ – ۲ شهریور ۱۳۸۴
حوزه انتخاباتیتهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر
اکثریت۴۹۳٬۲۱۴ (۲۵٫۰۱٪)
مشغول به کار
۷ خرداد ۱۳۵۹ – ۶ خرداد ۱۳۶۳
حوزه انتخاباتیکردکوی
اکثریت۲۴٬۹۲۸ (۷۰٫۲۵٪)
اطلاعات شخصی
زاده۳ فروردین ۱۳۳۲ (۶۸ ساله)
گز، شهرستان بندرگز، ایران
ملیتایرانی
حزب سیاسیکانون اسلامی فارغ‌التحصیلان شبه‌قاره هند (اکنون–۱۳۵۹)[۲]
دیگر عضویت‌های سیاسیجبهه پیروان خط امام و رهبری (تا ۱۳۹۲)
ائتلاف آبادگران ایران اسلامی (۱۳۸۲)
شورای هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی (۱۳۸۴–۱۳۸۱)
حزب جمهوری اسلامی (۱۳۶۶–۱۳۵۸)
همسر(ان)طاهره نظری[۳]
فرزندانیک دختر، یک پسر[۴]
محل تحصیلدانشگاه بنگلور
دانشگاه تهران
هیئت دولتدولت نهم، دولت دهم
دیناسلام (شیعه)
جایزه‌هانشان خورشید فروزان (صلیب بزرگ)[۵]
وبگاهوبگاه رسمی

وی در سال‌های آخر دهه شصت عضو تیم مذاکره‌کننده ایران در جریان تصویب قطعنامه ۵۹۸ بوده‌است.[۷]

زندگی و تحصیلاتویرایش

منوچهر متکی در ۳ فروردین ۱۳۳۲ در روستای گز شرقی از توابع شهرستان کردکوی (این روستا امروزه در شهرستان بندرگز استان گلستان (شرق مازندران سابق) قرار دارد) زاده شد. پدرش محمدعلی ابتدا در آسیاب پدری و برای مدتی در راه‌آهن بندر گز به کارگری مشغول بود. مادرش لیلا فرزند کربلایی محمد علی تمسکنی بود که در سال ۱۳۸۲ درگذشت.

وی که در یک سالگی به همراه پدر و مادرش در بندر گز ساکن شد، تحصیلات ابتدایی تا سال پنجم دبیرستان را در مدارس بندر گز گذراند و در سال ۱۳۵۰ دیپلم خود را از دبیرستان شهریار مشهد اخذ نمود. یک سالی قبل از رفتن به خدمت سربازی به عنوان معلم کلاس پنجم دبستان اسلامی تازه تأسیس جعفری در گنبد کاووس اشتغال داشت و در مهرماه ۱۳۵۱ پس از طی دوره ۶ ماهه آموزش نظامی در پادگان گرگان به مدت یک سال و نیم تحت عنوان معلم سپاهی دانش در روستای قلعه‌نو و هاشم‌آباد بخش طرقبه مشهد خدمت نمود.

منوچهر متکی در آذرماه ۱۳۵۳ به استخدام آموزش و پرورش درآمد و به مدت دو سال در روستاهای سرکلاته خرابشهر (شهرستان کردکوی) و کارکنده (شهرستان بندر گز) در مقاطع ابتدایی تدریس نمود.

وی برای ادامه تحصیل ابتدا قصد عزیمت به ایتالیا را داشت، اما پس از فراهم نشدن مقدمات آن، در سال ۱۳۵۵ راهی هندوستان شد و در رشته علوم اجتماعی در دانشگاه بنگور ثبت‌نام کرد.

منوچهر متکی در ۲۳ بهمن سال ۱۳۵۷ (روز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران) به همراهی جمعی از دانشجویان و از طریق مرزهای زمینی و مسیر افغانستان عازم مشهد و نهایتاً در روز اول اسفند ۱۳۵۷ وارد تهران شد و در اقامتی یک‌ماهه امور فرهنگی و دانش‌آموزی کمیته ۹ در منطقه منیریه تهران را به همراه دیگر دوستان دانشجو برعهده گرفت.

متکی در ورود به وزارت امور خارجه و در پذیرش نخستین مسئولیت اجرایی ترجیح داد به جای پذیرش پست سفارت و اعزام به کشور ونزوئلا، مسئولیت یکی از ادارات سیاسی (اداره هفتم) در مرکز را انتخاب و به این ترتیب عملاً با کارکرد دیپلماسی آشناتر شود. وی یک سال بعد در تیرماه ۱۳۶۴ با معرفی وزیر امور خارجه و تأیید خامنه‌ای ریاست‌جمهوری وقت، به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه عازم آنکارا شد.

منوچهر متکی در بازگشت از ترکیه در سال ۱۳۶۸ برای مدتی به سمت مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه منصوب و سپس معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه را به مدت سه سال عهده‌دار شد.

وی در نیمه دوم سال ۱۳۷۱ به‌عنوان معاون حقوقی کنسولی و امور مجلس وزارت امور خارجه به مدت دو سال انجام وظیفه نمود و در سال ۱۳۷۳ به عنوان سفیر کبیر جمهوری اسلامی ایران راهی کشور ژاپن شد.

منوچهر متکی در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ به دعوت رئیس جدید سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مسئولیت معاونت ارتباطات با امور بین‌الملل این سازمان را پذیرفت. وی با حضور در شورای مرکزی هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی و متعاقباً آبادگران ایران اسلامی در انتخابات دوره هفتم مجلس شرکت و در هفتم خرداد ۱۳۸۳ به عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد.

منوچهر متکی از تاریخ ۳ شهریور ۱۳۸۴ لغایت ۲۲ آذر ۱۳۸۹ به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در دولت‌های نهم و دهم انجام وظیفه نمود.

آخرین مدرک تحصیلی رسمی وی در سوابق ثبت شده‌اش در سازمان بازنشستگی کشوری دیپلم علوم طبیعی است.[۸]

انتخابات ریاست جمهوری دوره نهمویرایش

متکی ریاست ستاد انتخاباتی تهرانِ منتخبِ شورای هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی (هسته اولیه اصولگرایان در انتخابات ریاست جمهوری)؛ علی لاریجانی را در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، به عهده داشت.[۹]

وزارت امور خارجهویرایش

منوچهر متکی پس از انقلاب اسلامی در بخش‌های مختلف وزارت امورخارجه دارای پست‌های مهمی بوده و مراتب ارتقاء را به‌طور تدریجی طی کرده‌است. از مهمترین دستاوردهای دوران حضور وی در وزارت خارجه به دست آوردن میزبانی و ریاست جنبش عدم تعهد در سال ۱۳۸۸ بود که سه سال بعد در سال ۱۳۹۱ در تهران برگزار گردید.[۱۰]

محمود احمدی‌نژاد در تاریخ ۲۳ مرداد ۱۳۸۴ وی را به برای تصدی وزارت امور خارجه به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد. او در تاریخ ۲ شهریور ۱۳۸۴ وزیر امور خارجهٔ ایران شد. متکی در ۲۲ آذر ۱۳۸۹ از این سمت به نحوی غیر مرسوم برکنار شد و علی‌اکبر صالحی به‌عنوان سرپرست جدید وزارت امور خارجه معرفی شد. در زمان ابلاغ حکم برکناری، متکی به منظور ابلاغ پیام احمدی‌نژاد به رئیس‌جمهور سنگال در آن کشور به‌سر می‌برد.[۱۱]

برکناری بی‌سابقه و پر حاشیهویرایش

منوچهر متکی با ۵ سال و ۴ ماه طولانی‌ترین سابقه وزارت در دو دولت احمدی‌نژاد را داراست. از این رو به وی لقب «شیخ الوزرا»[۱۲] نیز داده شده‌است. متکی در بیست و دوم آذر ماه ۱۳۸۹ در حالی که به منظور ابلاغ پیام محمود احمدی‌نژاد در سنگال به سر می‌برد، از سمت خود برکنار شد.[۹] متکی حین مذاکره و توسط رئیس‌جمهور سنگال از عزل خود باخبر شد. متعاقباً دولت سنگال این اقدام را توهین‌آمیز تلقی کرده، سفیر خود را از تهران فراخواند.[۱۳] عزل وی آغازی بر شکل‌گیری انتقادات بر رئیس‌جمهور در خصوص تصمیمات حلقه‌ای موسوم به جریان انحرافی گردید که در بسیاری از برکناری‌ها مؤثر بود. مجلس در این باره از دولت توضیح خواست که او در پاسخ اظهار داشت ایشان را من برای مأموریت نفرستاده بودم. وی در خصوص اینکه چه کسی وزیر امور خارجه ایران را به مأموریت کاری خارج از کشور فرستاده‌است توضیحی نداد.[۱۴]

منوچهر متکی در اعتراضی تلویحی به مراسم تودیع غیرمتعارف و شتابزده‌ای که برای وی ترتیب داده شد حاضر نشد. محمدرضا رحیمی معاون اول احمدی‌نژاد در این مراسم گفت متکی قبلاً در جریان عزل خود قرار گرفته و حتی از تاریخ مراسم تودیع نیز اطلاع داشته‌است. متکی با تکذیب این سخنان گفت که از پیش در جریان برکناری‌اش قرار نگرفته و از مراسم تودیع و معارفه نیز بی‌اطلاع بوده‌است، برکناری‌اش در حین انجام مأموریت توسط محمود احمدی‌نژاد را «غیر اسلامی و توهین آمیز» خواند.[۱۵] شیوه برکناری وی انتقادات گسترده‌ای را در سطح نظام جمهوری اسلامی نیز به همراه داشته‌است.[۱۶] موضوع برکناری پرحاشیه وی یکی از سوالات محوری نمایندگان مجلس در احضار رئیس‌جمهور ایران به مجلس بود که البته از سوی رئیس‌جمهور به آن پاسخی داده نشد.[۱۷]

بنابر اطلاعات منتشره از سوی خبرگزاری مهر، عزل متکی به دلیل مشاجره وی با حمید بقایی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور آسیا انجام گرفته‌است. بعد از انتصاب نمایندگان ویژه رئیس‌جمهور در روابط خارجی ایرانی (موازی‌کاری با وزارت امور خارجه)، بقایی به عنوان نماینده ویژه در قاره آسیا انتخاب شد. وی در خلال سخنرانی در همایش «ایران، پل پیروزی» گفته بود: «امپراتوری عثمانی حدود ۱۰۰ سال قبل، تعداد معینی از ارامنه را قتل‌عام کرده و در حال حاضر با وجود از بین‌رفتن امپراتوری عثمانی، ارمنستان از ترکیه می‌خواهد که در این مورد به‌طور رسمی عذرخواهی کرده و غرامت پرداخت کند.» این سخنان وی مورد اعتراض دولت ترکیه قرار گرفت و متکی (وزیر امور خارجه وقت) این سخنان را نسنجیده خواند. چند روز بعد نیز حکم عزل متکی در حین یک سفر دیپلماتیک رسمی به دست وی رسید.[۱۸] یک روز بعد از این عزل، سنگال، سفیرش را از ایران فراخواند.

وی که در اسفند ماه سال ۱۳۹۱ یک روز پس از افشای تصمیمش مبنی بر کاندیداتوری در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، به دانشگاه شهید رجایی جهت شرکت در سمینار "دانشجوی پیشرو ، انتخابات پیش رو " رفت و در پاسخ به سؤالی پیرامون ماجراهای سنگال گفت:" هر زمان که هم من هم آقای احمدی نژاد شخصیت عادی شدیم و سمتی نداشتیم به توضیح کامل در مورد این موضوع خواهم پرداخت." که تا امروز در این مورد موشکافی ننموده‌است.[۱۹]

حضور در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ویرایش

منوچهر متکی در سال ۱۳۹۲، یکی از جدی‌ترین گزینه‌های کاندیداتوری یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری به‌شمار می‌رفت. وی به عنوان گزینه اصلی جبهه پیروان خط امام و رهبری به عنوان مهم‌ترین تشکل اصولگرایان خود را برای خرداد ۹۲ آماده می‌کرد.[۲۰]

وی در نامه‌ای خطاب به خانواده‌های محترم ایرانی کاندیداتوری خود را در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرد.[۲۱] در راستای فعالیت‌های تبلیغاتی خود با ماشین دولتی و هیئت همراه به سینمای آزادی رفت و به تماشای فیلم تهران ۱۵۰۰ نشست. .[۲۲][۲۳]

متکی باحضور در ائتلاف پنج‌گانه که متشکل از وی، یحیی آل اسحاق، سید محمدحسن ابوترابی‌فرد، محمدرضا باهنر و مصطفی پورمحمدی بود شرکت کرد این ائتلاف اعلام کرده بود که نهایتاً یک نفر معرفی و برای ثبت نام به وزارت کشور می‌رود. همین اتفاق نیز رخ داد و علی‌رغم اینکه بر اساس تفاهم نسبی و نه نظرسنجی‌ها، سید محمدحسن ابوترابی‌فرد به عنوان خروجی این ائتلاف معرفی شد که با مخالفت متکی روبرو شد و خود را در نظرسنجی‌ها اول و نماینده این ائتلاف دانست و وارد عرصه انتخابات شد.[۲۴]

وی در ۲۱ اردیبهشت ۹۲ آخرین روز ثبت نام انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) با حضور در وزارت کشور در انتخابات شرکت کرد.[۲۵] و نهایتاً در جمع ۱۹ نفر سرشناسی قرار گرفت که صلاحیتشان توسط شورای نگهبان تأیید نشد.[۲۶]

سایر مسئولیت‌هاویرایش

  1. مشاور وزیر امورخارجه: ۱۳۷۸
  2. معاون بین الملل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ۱۳۸۰ (مأمور ۲سال)

منابعویرایش

پانویسویرایش

  1. «سفیر فوق‌العاده ایران در ژاپن منصوب شد». ایرنا. ۲ آبان ۱۳۷۸.
  2. «متکی دبیرکل جدید کانون فارغ التحصیلان شبه‌قاره هند». عصر ایران. ۱ آذر ۱۳۹۰. ۱۹۰۵۱۱.
  3. «طاهره نظری»،
  4. «ناگفته‌های اصرار احمدی‌نژاد برای عزل ظریف و درخواست کوفی عنان». ایسنا. ۴ تیر ۱۴۰۰.
  5. "2017 Autumun Conferment of Decoration on Foreign Nationals" (PDF). Ministry of Foreign Affairs of Japan. Retrieved 14 November 2017.
  6. «متکی از وزارت امور خارجه ایران برکنار شد». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. ۲۲ آذر ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۲ آذر ۱۳۸۹.
  7. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۱۳.
  8. مدرک منوچهر متکی چیست؟ تابناک
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ متکی از وزارت امور خارجه ایران برکنار شد
  10. http://mottaki.ir/fa/news/42/بزرگترین-دستاورد-دیپل٠اتÛÚ©-اÛراÙ-ÚÚ¯Ù|عنوان = روایتی از چگونگی کسب ریاست ایران بر جنبش عدم تعهد|%88%D9%86%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%B4%D8%AF
  11. «متکی برکنار شد / انتصاب صالحی به عنوان سرپرست وزارت خارجه». وبگاه مهرنیوز. ۲۲ آذر ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۲ آذر ۱۳۸۹.
  12. قدردانی از شیخ الوزرا/ از پاسخ دیپلماتیک به سئوالات تا عزیمت به قسمت آباد خبرگزاری مهر
  13. «شفاف». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰.
  14. دولتی‌ها مجلسی‌ها را قانع نکردند؛ پاسخ‌ها درباره عزل متکی و خانه‌نشینی
  15. رادیو فردا. بازدید: دسامبر ۲۰۱۰.
  16. همان.
  17. http://khabaronline.ir/detail/203846/
  18. کشمکش‌های بی‌پایان یک مدیر دولت احمدی‌نژاد بایگانی‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine خبرگزاری مهر
  19. http://www.mashreghnews.ir/fa/news/198698/احمدی‌نژاد-شهروند-عادی-شود-خاطرات-سنگال-را-می‌گویم-پاسخ-جالب-متکی-درباره-هزینه‌های-انتخاباتی
  20. http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911130000884
  21. http://mottaki.ir/fa/news/232/نامه-ای-به-خانواده‌های-محترم-ایرانی
  22. http://www.yjc.ir/fa/news/4327345/متکی-به-تماشای-اولین-انیمیشن-ایرانی-نشست
  23. http://www.youtube.com/watch?v=F-P1csBb7AE
  24. متکی خلف وعده کرد
  25. متکی کاندیداتوری خود در انتخابات یازدهم ریاست‌جمهوری را ثبت کرد
  26. هاشمی رفسنجانی و مشایی رد صلاحیت شدند

پیوند به بیرونویرایش

مناصب دیپلماتیک
پیشین:
محمد گنجی‌دوست
سفیر ایران در ترکیه
۱۳۶۸–۱۳۶۴
پسین:
محمدرضا باقری
پیشین:
حسین کاظم‌پور اردبیلی
سفیر ایران در ژاپن
۱۳۷۸–۱۳۷۳
پسین:
علی ماجدی
پیشین:
پیمان جبلی
معاون امور بین‌المللِ
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی

۱۳۹۷–۱۳۹۴
پسین:
حسین شیخ‌الاسلام
مناصب سیاسی
پیشین:
سید محمدحسین لواسانی
معاون امور بین‌الملل وزیر امور خارجه
۱۳۷۱–۱۳۶۸
پسین:
محمدجواد ظریف
پیشین:
مجتبی میرمهدی
معاون حقوقی، کنسولی و امور مجلسِ
وزیر امور خارجه

۱۳۷۳–۱۳۷۱
پسین:
مصطفی مرسلی
پیشین:
کمال خرازی
وزیر امور خارجه
۱۳۸۹–۱۳۸۴
پسین:
علی‌اکبر صالحی
مناصب احزاب سیاسی
پیشین:
؟
دبیرکل کانون اسلامی فارغ‌التحصیلان شبه‌قاره هند
۱۳۸۴– ؟
۱۳۹۲–۱۳۹۰
اکنون– ۱۳۹۷
پسین:
احمد زمانی
پیشین:
احمد زمانی
پسین:
علی حکیم‌جوادی
پیشین:
علی حکیم‌جوادی
در حال تصدی
بدون متصدی
آخرین تصدی توسط:
محمدرضا باهنر
سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری
۱۳۸۴–۱۳۸۳
پسین:
سید کمال‌الدین سجادی
پیشین:
سید شهاب‌الدین صدر
دبیر هیئت اجرایی جبهه متحد اصول‌گرایان
۱۳۹۱–۱۳۹۰
انحلال ائتلاف
پیشین:
محسن کوهکن
نایب دوم رئیس جبهه پیروان خط امام و رهبری
۱۳۹۲–۱۳۹۱
پسین:
حسن غفوری‌فرد
عنوان جدید سخنگوی شورای وحدت اصول‌گرایان
اکنون–۱۳۹۹
در حال تصدی
رئیس هیئت اجرایی شورای وحدت اصول‌گرایان
۱۴۰۰
بدون متصدی