باز کردن منو اصلی
چیرگی شاپور یکم ساسانی اجداد خاندان اردلان بر والریان (پادشاه روم) و فلیپ عرب، و زانو زدن والریان برابر شاه ساسانی ایران

اردلان در لغت به معنای «موبد» و «پرهیزگار» و (اردلانی) به معنای «جایگاه موبدان» می‌باشد. اردلان نام جغرافیایی خاصی بوده که به مرکز کردستان اطلاق می‌شده‌است و نیز نام خاندان بزرگی است که بر قلمرو حکومت اردلان، امارات و سیطره داشته‌اند. پایتخت آن‌ها سنه یا سنندج بود. حکام اردلان بیش از هفتصدسال درغرب ایران و مناطق کردنشین حکومت می‌کردند.

در تاریخ از سلسله امیران محلی کردستان که حکومت اردلان در کردستان عراق امروزی و بخشی از کردستان ترکیه امروزی، و مرکزیت منطقه‌ای که جزیره ابن عمر گفته می‌شده و دارالملک یا کرسی آن موصل بوده، را از قرن هفتم هجری قمری به عهده داشته‌اند، با عنوان حکام اردلان یاد شده‌است.[۱]

حوزهٔ متصرفی و شناخته شده اردلان در کردستان ایران، استان کردستان کنونی به مرکزیت سنندج، و توابعی چون اورامان لهون، تخت، ژاورو و ... و دیگر نقاطی که ورای سیروان گستره‌ای سرزمینی را با همان نام اورامان تشکیل می‌داده، بوده‌است.

فرد حاکم مدعی نسب داشتن از اردشیر بابکان بود.[۲] نخستین حاکم این قبیله احمد پسر مروان حاکم مروانیان دیاربکر بود.

حوزهٔ متصرفی و شناخته شده خاندان اردلان قسمت کوچکی از حوزه حکومتی خاندان پاشایان بابان بود؛ که در کردستان ایران، استان کردستان کنونی به مرکزیت سنندج، و توابعی چون اورامان لهون، تخت، ژاورو و ... و دیگر نقاطی که ورای سیروان گستره‌ای سرزمینی را با همان نام اورامان تشکیل می‌داده،بوده‌است که با تضعیف حکومت خاندان پاشایان بابان ؛ خاندان اردلان با پشتیبانی حکومت صفویه و سپس افشاریه و قاجاریه از آنها ؛بر این مناطق رفته رفته نفوذ پیدا کردند[۳][۴][۵]

خاندان اردلانویرایش

خاندان اردلان، از جمله خاندان های کرد می باشند که مدت های مدیدی ازنیمه ی قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم هجری( ۱۱۶۹-۱۸۶۷ میلادی) قبل از روی کار آمدن صفویان تا اواخر دوره قاجار بر قسمت هایی از مناطق کردنشین ایران(عمدتا مناطق هورامی نشین)حکومت می کردند. این خاندان ابتدا بر مذهب اهل سنت بودند، اما بعدها برای حفظ قدرت و جایگاه سیاسی به مذهب تشیع روی آورده و شیعه شده اند و در نهایت با انتصاب شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه به حکومت کردستان در سال ۱۲۴۸ هجری قمری به حاکمیت خاندان اردلان خاتمه داده شد.[۶][۷][۸][۹][۱۰]

فرهنگویرایش

مذهب بسیاری از مردم منطقه تابعه اردلان اهل سنت است. برخی براین باورند خود اردلان‌ها اصالتاً اورامی زبان و پیرو آئین زرتشت بودند، اما در زمان شاه عباس صفوی خان احمدخان پسر هه لو خان برای تقویت و بقای حکومتش به مذهب شیعه ۱۲ امامی گروید.[نیازمند منبع] قبر همهٔ امرای اردلان در نجف قرار دارد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. اردشیر کشاورز. والیان اردلان، نیکوتباران تاریخ کُرد.
  2. کلیفورد ادموند بوسورث (۱۳۷۱سلسله‌های اسلامی، ترجمهٔ فریدون بدره‌ای، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ص. ص۹۱
  3. نیکیتین، واسیلی. کرد و کردستان، ج۱،ترجمه محمد قاضی. تهران. صص. ص۳۵۲–۳۵۳. شابک ۱۳۶۶ ش مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).
  4. محمدحسین فرجیهای قزوینی؛ولی‌الله برزگرکلیشمی؛احمد صیدزاده (1393/06/31). «رویکردهای فرهنگی و آموزشی در قلمرو امارت بابان». از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. نصراله پورمحمدی (1391/06/31). «نقش امارت بابان در مناسبات ایران و عثمانی (1135- 1267ه.ق)». از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. راسخون (1393/02/08). «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع». از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  7. «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع ،». فصلنامه علمی پژوهشی شیعه شناسی شماره 35. مؤ‌سسة «شیعه‌شناسی». ۱۳۹۳.
  8. خبرنگار سراب روانسر (1395/12/01). «تجمع بزرگ خاندان اردلان سراسر ایران در سنندج». از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  9. محمد کلهر (۱۳۸۷). «پیشینه ای به ژرفای زمان» (PDF). از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک)
  10. «خاندان کرد اردلان در تلاقی امپراطوری های ایران و عثمانی». تاریخ ایران. نشر تاریخ ایران. ۱۳۸۷.