اردلان

منطقه‌ای تاریخی در کردستان

بنی اردلان در لغت به معنای «موبد» و «پرهیزگار» و (اردلانی) به معنای «جایگاه موبدان» می‌باشد. اردلان نام جغرافیایی خاصی بوده که به مرکز کردستان اطلاق می‌شده‌است و نیز نام خاندان بزرگی است که بر قلمرو حکومت اردلان، امارات و سیطره داشته‌اند. پایتخت محلی آن‌ها سنه یا سنندج بود. حکام اردلان بیش از هفتصد سال درغرب ایران و در مناطق کردنشین حکومت مستقل داشتند.

در تاریخ از سلسله امیران محلی کردستان که حکومت محلی بنی اردلان در کردستان عراق امروزی و بخشی از کردستان ترکیه امروزی، و مرکزیت منطقه‌ای که جزیره ابن عمر گفته می‌شده و دارالملک یا کرسی آن موصل بوده، را از قرن هفتم هجری قمری به عهده داشته‌اند اختلاف نظر بسیاری وجود دارد، با عنوان حکام بنی اردلان یاد شده‌است.[۱]

حوزهٔ متصرفی و شناخته شده بنا به گفته طایفه اردلان در کردستان ایران، استان کردستان کنونی به مرکزیت سنندج، سنقر، سقز، بانه ،مریوان ،قروه، بیجار،اورامان و توابع چون اورامان لهون، تخت، ژاوه رود و … بوده است. فرد حاکم مدعی نسب داشتن از اردشیر بابکان بود.[۲] نخستین حاکم این قبیله احمد پسر مروان حاکم مروانیان دیاربکر بود.

حوزهٔ متصرفی و شناخته شده محدوده حکومتی خاندان محلی مهاجر اردلان حوزه حکومتی ؛ که در کردستان ایران، استان کردستان کنونی به مرکزیت سنندج، سنقر، سقز، بانه ،مریوان ،قروه، بیجار،اورامانات و توابع آن چون اورامان لهون، تخت، ژاوه رود و …بوده‌است.[۳][۴][۵]

خاندان بنی اردلانویرایش

خاندان اردلان، از جمله خاندان‌های کرد می‌باشند که مدت‌های مدیدی ازنیمهٔ قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم هجری(۱۱۶۹–۱۸۶۷ میلادی) قبل از روی کار آمدن صفویان تا اواخر دوره قاجار بر قسمت‌هایی از مناطق کردنشین ایران حکومت می‌کردند. این خاندان ابتدا بر مذهب اهل حق یا مذهب یارسان بودند، اما بعدها برای حفظ قدرت و جایگاه سیاسی به مذهب تشیع روی آورده و شیعه شده‌اند و در نهایت با انتصاب شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه به حکومت کردستان در سال ۱۲۸۴ هجری قمری به حاکمیت خاندان اردلان خاتمه داده شد.[۶][۷][۸][۹][۱۰]

فرهنگویرایش

مذهب بسیاری از مردم منطقه تابعه اردلان اهل سنت است. برخی براین باورند خود اردلان‌ها اصالتاً دین یارسان و پیرو آئین زرتشت بودند، اما در زمان شاه عباس صفوی خان احمدخان پسر هه لو خان برای تقویت و بقای حکومتش به مذهب شیعه ۱۲ امامی گروید که این نظر چندان پایه علمی و تاریخی ندارد.[نیازمند منبع] قبر تعدادی از امرای اردلان در شهر مقدس نجف قرار دارد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. اردشیر کشاورز. والیان اردلان، نیکوتباران تاریخ کُرد.
  2. کلیفورد ادموند بوسورث (۱۳۷۱سلسله‌های اسلامی، ترجمهٔ فریدون بدره‌ای، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، ص. ص۹۱
  3. نیکیتین، واسیلی. کرد و کردستان، ج۱، ترجمه محمد قاضی. تهران. صص. ص۳۵۲–۳۵۳. شابک ۱۳۶۶ ش مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).
  4. محمدحسین فرجیهای قزوینی؛ ولی‌الله برزگرکلیشمی؛ احمد صیدزاده (1393/06/31). «رویکردهای فرهنگی و آموزشی در قلمرو امارت بابان». پژوهشگاه علوم و فن آوری اطلاعات ایران. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  5. نصراله پورمحمدی (1391/06/31). «نقش امارت بابان در مناسبات ایران و عثمانی (1135- 1267ه‍.ق)». پژوهشگاه علوم فن آوری اطلاعات ایران. کاراکتر zero width joiner character در |عنوان= در موقعیت 55 (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  6. راسخون (1393/02/08). «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع». راسخون. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  7. «چگونگی گرایش والیان کرد اردلان به تشیع ،». فصلنامه علمی پژوهشی شیعه‌شناسی شماره 35. مؤسسة «شیعه‌شناسی». ۱۳۹۳.
  8. خبرنگار سراب روانسر (1395/12/01). «تجمع بزرگ خاندان اردلان سراسر ایران در سنندج». پایگاه خبری تحلیلی سراب روانسر. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)[پیوند مرده]
  9. محمد کلهر (۱۳۸۷). «پیشینه ای به ژرفای زمان» (PDF). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  10. «خاندان کرد اردلان در تلاقی امپراطوری‌های ایران و عثمانی». تاریخ ایران. نشر تاریخ ایران. ۱۳۸۷.