جنگ ایران و روسیه (۱۷۲۳–۱۷۲۲)

جنگ ایران و روس یا لشکرکشی پتر یکم به ایران[۹] جنگی بین روسیه و (سلسله صفویان) ایران بود، که پس از سقوط اصفهان توسط شورشیان افغان به دلیل تلاش تزار برای گسترش نفوذ روسیه در مناطق دریای مازندران و قفقاز و بازداشتن رقیبش، امپراتوری عثمانی، از دستیابی‌های ارضی در منطقه به بهای افول صفویان شروع شد.

جنگ ایران و روسیه (۱۷۲۳–۱۷۲۲)
بخشی از جنگهای ایران و روسیه
Lansereships.jpg
تاریخ۱۸ ژوئن ۱۷۲۲–۱۲ سپتامبر ۱۷۲۳
موقعیت
نتایج پیروزی روسیه
انعقاد عهدنامه سنت پترزبورگ (۱۷۲۳)[۷]
تغییرات
قلمرو
از دست دادن اراضی ایران در قفقاز شمالی، قفقاز جنوبی و شمال ایران کنونی، و انضمام شهرهای دربند (روسیه) (جنوب داغستان) و باکو و اراضی نزدیک پیرامون آنها و نیز ولایات گیلان، شروان، مازندران، و گرگان که ده سال بعدتر توسط ایران پس گرفته شدند.
طرف‌های درگیر

 امپراتوری روسیه

Знамено Картлі.gif پادشاهی کارتلی[۱]
Coat of arms of Gyulistan.jpg ملک‌های قره‌باغ و شورشیان ارمنی [۲]
Kabarda3.gif کاباردیا (کوچک و بزرگ)[۳]
خانات کالمیک[۳]
شمخالات تارکی[۴]

امیرنشین طبرستان[۵][۶]
Flag of Shah Tahmasp I.svg صفویان
Fictitious Ottoman flag 2.png امپراتوری عثمانی
Flag of the Lak People v2.svg خانات غازی‌خمق
لزگی‌ها
فرماندهان و رهبران
روسیه پتر یکم
روسیه فیودور آپراکسین
روسیه میخاییل ماتیوشکین
روسیه ایوان ماتوویچ
Flag of the Cossack Hetmanat.svgدانیلو آپوستول
V6flag.JPG واختنگ ششم کارتلی
Coat of arms of Gyulistan.jpg داویت بک[۲]
Armenian Apostolic Church logo.svg Isaiah Hasan Jalalyan[۲]
Kabarda3.gif Murza Cherkassky[۳]
Kabarda3.gif Aslan-Bek[۳]
Ayuka Khan[۸]
Adil-Giray[۴]
Rustam-Qadi[۵][۶]
[[پرونده:Flag of Shah Tahmasp I.svg|22px]شاه تهماسب دوم
Fictitious Ottoman flag 2.png احمد سوم
سلطان محمود
Otemishsky
احمد خان
Knyaz Aydemir
Knyaz Chopalav
Flag of the Lak People v2.svg Surkhay Garay Ibn Bey
Haji Davud Myushkyursky
قوا
ارتش روسیه: ۶۱٬۰۳۹
قزاق: ۲۲٬۰۰۰
ارتش گرجی ارمنی: ۴۰٬۰۰۰
غلام  : ۱۰٬۰۰۰
صفویان تفنگچی: ۳۰٬۰۰۰
توپچی، قزلباش  : ۳۰٬۰۰۰
تلفات و ضایعات
۳۶٬۶۶۴ تلفات ارتش روسیه نامعلوم

پیروزی روسیه منجر به از دست دادن اراضی ایران در قفقاز شمالی، قفقاز جنوبی و شمال ایران کنونی، و انضمام شهرهای دربند (روسیه) (جنوب داغستان) و باکو و اراضی نزدیک پیرامون آنها و نیز ولایات گیلان، شروان، مازندران، و گرگان در پی معاهده سنت پترزبورگ (۱۷۲۳) شد.[۱۰]

ایران نه سال بعد این نواحی را در طی جنگ‌های نادرشاه در داغستان از روس‌ها پس گرفت.

ترجمه‌ای از ویکی‌پدیا روسی

لشکرکشی به ایران یا جنگ ایران و روسیه  1722 – 1723 م. (1101 – 1102 ه. ش / 1135 – 1136 ه. ق) حمله­‌ی سپاه و نیروی دریایی روسیه به قلمرو ایران در جنوب شرقی قفقاز جنوبی و داغستان بود.

هدف رسمیِ این لشکرکشی ایجاد مسیر تجاری برای بازرگانان روس و محافظت از آنها در برابر راهزنان بود.

جمله‌ معروفی است که ارزیابی بازرگانان روس را از لشکرکشی به ایران نشان می‌دهد:

"دروازه های آسیا را به روی ما گشود."

نظر دیگری هم وجود دارد که این لشکرکشی برای تنبیه لزگی‌ها در قفقاز جنوبی بود.[۱۱][۱۲]

زمینه‌هاویرایش

در سال  1701 اسرائیل اوری، دیپلمات ارمنی به همراه میناس تیگرانیان که شخصیت سیاسی و کلیسایی موثری در کلیسای ارمنستان بود به منظور ارائه طرح خود برای آزاد سازی ارمنستان با حمایت روسیه، به مسکو نزد تزار پتر اول رفت.[۱۳] همچنین آنها نامه‌­ای از طرف ملیک­‌های ارمنی (ایالات سیونیک و قره­‌باغ) به پتر تقدیم کردند که در آن دقیقاً نوشته شده بود:

«هیچ امید دیگری نداریم جز به پادشاهی مرغزار آسمان که جناب اشرف حاکم روی زمین هستید.» پتر وعده­ داد بعد از پایان جنگ با سوئد به ارامنه کمک کند.[۱۴]

در تاریخ 24 مه 1714 شاهزاده بیکوویچ چِرکاسکی در گزارش خود در باره­‌ی شرایط  قفقاز، پتر اول را متقاعد می­‌کند که لازم است حاکمان قموق را به سمت خود جلب کند. او اینطور توضیح می­دهد:

اگر این قوم با یاری خداوند و اراده­‌ی خردمندانه­‌ی شما در کنار شما باشند، آنگاه قدرت شما می‌­تواند در آن سرزمین به بهترین شکل افزایش یابد. از این رو دیگران هم  خواهند ترسید چرا که در آن مناطق همه از این قوم کوهپایه‌نشین بی‌­اندازه می­‌ترسند. اما ایرانی‌ها بیشتر می‌­ترسند. آنها از روی ترسِ خود به شاهزاده­ و شمخالِ قُموق مواجب می­‌دهند و اگر در اعمالشان اندیشه کنید شبیه خراج است و خرج بزرگی است که از طرف شاه ایران هرساله به حاکمان قموق داده می­شود.[۱۵]

بعد از پایان جنگ شمالی، پتر اول تصمیم گرفت به سواحل غربی دریای خزر لشکرکشی کند. و بعد از تسلط بر دریای خزر مسیر تجاری‌­ای را از طریق روسیه از آسیای مرکزی و هندوستان به اروپا ایجاد کند که برای بازرگانان روسی بسیار سودمند بود و درآمدی را برای خزانه­‌ی امپراتوری روسیه تضمین می­‌کرد. مسیر تجاری می­‌بایست از خاک هندوستان و ایران بگذرد و از آنجا به دژ روسی در کنار رود کورا و سپس از طریق گرجستان به آستراخان برسد. از آنجا قرار بود تا کالا ها را در سراسر امپراتوری روسیه پخش کنند.

پتر اول توجه زیادی به توسعه­‌ی تجارت و اقتصاد داشت. در سال 1716 او دسته ای از افراد شاهزاده بیکوویچ چرکاسکی را از طریق دریای خزر به خیوه و بخارا فرستاد. مأموریت این سفر اکتشافی متقاعد کردن خان خیوه به تابعیت از روسیه و امیر بخارا به دوستی با روسیه به منظور کشف مسیرهای تجاری به هندوستان و ذخایر طلا در پایین دست آمودریا بود. با این حال این سفر اکتشافیِ نخست کاملا شکست خورد چرا که خان خیوه در ابتدا شاهزاده را متقاعد کرد تا نیروهایش را متفرق کند و سپس خائنانه به دسته­‌های جدا شده حمله کرد و آنها را از بین برد.

تهیه مقدماتویرایش

آماده­‌سازی سپاهیان روس برای لشکرکشی به ایران در همان زمان جنگ شمالی آغاز شد.

در طرح اولیه­‌ی عملیات، پیاده شدن در ساحل دریای خزر و پیشروی بعدی از راه خشکی به اعماق خاک ایران پیش­بینی شده بود. در آنجا قرار بود نیروهای روسی با ارمنی­‌ها و گرجی­‌ها (حدود 40 هزار نفر) متحد شوند و برای کمک به این دو گروه در نبردشان برای رهایی از سلطه­‌ی ایران و عثمانی ملحق شوند. در سال­های­ 1714 تا 1715 آلکساندر بیکوویچ چرکاسکی شرحی از سواحل شمالی و شرقی دریای خزر تهیه کرد. در سال 1718 آلکساندر ایوانوویچ کوژین و واسیلی آلکسی­‌یویچ اورسوف هم شرحی از ساحل شرقی خزر تهیه کردند. در سال­های 1719 تا 1720  کارل پتروویچ وِردین و فیودور ایوانوویچ سایمونوف شرحی از سواحل غربی و جنوبی دریای خزر تهیه کردند. در نتیجه این سفر اکتشافی نقشه‌ای جامع از کل دریای خزر تهیه شد.

پتر اول تصمیم داشت از آستراخان لشکرکشی کند، از طریق سواحل خزر دربند و باکو را تصرف کند، تا رود کورا پیش­ برود و در آنجا قلعه‌­ای بسازد سپس تا تفلیس برود و به گرجی­‌ها در جنگ با امپراتوری عثمانی کمک کند و از آنجا به روسیه بازگردد.

در صورت وقوع جنگ، هم با واختانگ ششم، شاهِ کارتْلی (گرجستان شرقی) و هم با اسدوادزادور یکم ، اسقف ارمنی ارتباط برقرار می­‌شد. کازان و آستراخان نیز به مراکز سازماندهی لشکرکشی به ایران تبدیل شدند.

برای لشکرکشیِ پیش­ رو از 80 گروهان نیروهای پیاده، 20 گردان مجزا شامل 22 هزار نفر و 196 قبضه توپ تشکیل شد.[۱۶] همچنین در راه آستراخان پتر از کمک آیوکا، خان قالمیق نیز بهره­‌مند شد و دسته‌­هایی از سواره‌­نظام قالمیق به تعداد 7 هزار نفر هم در لشکرکشی شرکت کردند.[۱۷]

15 ژوئن 1722 امپراتور روسیه به آستراخان رسید. او تصمیم گرفت 22 هزار نفر از نیروها از طریق دریا منتقل شوند و 7 هنگ دراگون شامل 9 هزار نفر تحت فرمان سرلشکر کروپاتاف به صورت زمینی از تزاریتسین اعزام شوند. همچنین کازاک­‌های دُن و زاپاروژی هم از راه خشکی راهی شدند. علاوه بر این 30000 تاتار نیز استخدام شدند.[۱۸]

طبق دستور پتر اول و با دخالت مستقیم او در فرماندهی کل نیروی دریایی در کازان نزدیک به 200 کشتی ترابری ساخته شد و 6 هزار ملوان برای آنها در نظر گرفته شد.

15 ژوئن 1722 پتر در بیانیه­‌ای خطاب به مردم قفقاز و ایران اظهار داشت:

«افراد مطیع شاه – یعنی داوود بیک، حاکم لزگی و سُرخای، حاکم غازی­‌قموق – علیه سرور خود شورش کرده­‌اند، با حمله به شهر شماخی آن را تصرف کرده و حمله‌ای غارت گرانه‌ای علیه بازرگانان روس انجام داده­‌اند. با توجه به امتناع داوود بیک از پرداخت غرامت، ما ناچار هستیم سپاهی را علیه  شورشیان یاد شده و راهزنان شیطان صفت راهی کنیم.»

نگارش بیانیه­ را شاهزاده دیمیتری کانتیمر انجام داد؛ شخصی که مسئول دفتر لشکر بود. تسلط بر زبان­‌های شرقی این اجازه را به کانتیمر می­‌داد تا نقش برجسته‌­ای را در این لشکرکشی ایفا کند. او حروف چاپی عربی را ساخت، چاپخانه­‌ای مخصوص راه­‌اندازی کرد و بیانیه­‌ی پتر را که خود آن را ترجمه کرده بود به زبان­‌های تاتاری، ترکی و فارسی چاپ کرد.[۱۹]

عملیات نظامیویرایش

نبرد 1722ویرایش

27 ژوئن 1722 ناوگروه پتر به مقصد رسید و پتر اولین کسی بود که وارد ساحل شد.[۲۰]

در ژوئیه 1722 سپاهیان روس که به سمت جنوب حرکت می­‌کردند درخواست­‌هایی مبنی بر دریافت تابعیت از طرف حاکمان اطراف داغستان دریافت کردند اما پتر منتظر سفیران حاکم‌نشین اِندیرِی نماند. برای مجازات، پتر سپاهی را (2000 سواره نظام و 400 کازاک) تحت فرمان سرتیپ ویتیرانی به اندیری فرستاد.

ویتیرانی می­‌بایست روستای آندرِی­‌یوسکی ( روستای اِندیری) را اشغال کرده و از پیاده سازی نیروها در خلیج آگراخان اطمینان حاصل می­کرد. اِلمورزا چِرکاسکی و اَسلام ­بیک کامی‌یوتاف، حاکمان کاباردیای بزرگ و کاباردیای کوچک هم به او ملحق شدند. 23 ژوئیه در حوالی روستای اندیری آیدیمیر باردیخانوف و موسال چاپالف با 5 تا 6 هزار قموقی و چچن حمله­‌ی غافلگیرانه‌­ای به روس­‌ها انجام دادند. سواره نظام ویتیرانی متحمل تلفات سنگینی شد و شروع به عقب نشینی کرد. سپس سرهنگ نااوماف با سپاه بزرگی به اندیری فرستاده شد که آن را به آتش کشید. بعدها پتر، یک لشکر تنبیهی علیه چچن ها فرستاد که بیشتر از قالمیق‌­ها تشکیل شده بود.

12 اوت پتر پس از جمع آوری سپاه خود همراه با ملکه به صورت رسمی وارد تارکی پایتخت شمخال شد. پس از 3 روز او به اردوگاه خود در ساحل دریای خزر بازگشت. او پس از عبادت در کلیسای صحرایی «هنگ پری‌­آبریژینسکی» در کنار همراهان خود تپّه‌­ای از سنگ ساخت. این اتفاق در محل شهرِ کنونی مخاچ‌قلعه رخ داد؛ شهری که نام اولیه­‌ی خود یعنی پورت پتروفسک را به افتخار اینکه تزار زمانی در اینجا حضور داشته گرفته است. روز بعد پتر در رأس سپاه خود راهی دربند شد و ناوگان دریایی هم با آذوقه و سلاح ذخیره پشت سر او راهی شدند.[۲۰]

5 اوت سپاه روسیه حرکت خود به سمت دربند را ادامه داد. 6 اوت در رود سولاک، مورزا چرکساسی و اسلان بیک با جوخه­‌های کاباردیایی خود به سپاه ملحق شدند.[۱۷] 8 اوت از رود سولاک عبور کردند. 15 اوت سپاهیان به شهر تارکی محل اقامت شمخال رسیدند. 19 اوت نبردی میان سپاهیان روس و سپاه 10هزار نفری محمود، سلطانِ اوتامیش و جوخه‌­ی 6 هزار نفری احمد خان، اوسمیِ قِیتاق درگرفت که با پیروزی روسیه خاتمه یافت.

عادل گیرِی، شمخالِ تارکی که قبل از رسیدن سپاه روس دربند و باکو را در اختیار گرفت متحد پتر شد. 23 اوت سپاهیان روس وارد دربند شدند. دربند از نظر استراتژیکی شهر مهمی بود چرا که مسیر ساحلی‌­ای را در امتداد دریای خزر دربر می­‌گرفت. 28 اوت تمامی قوای روسیه از جمله ناوگان دریای در شهر متمرکز شدند. طوفان شدیدی که تمامی کشتی­‌های آذوقه را غرق کرد مانع از پیشروی بیشتر به سمت جنوب شد. پتر تصمیم گرفت اردوگاه شهر را ترک کند و همراه با نیروهای اصلی به آستراخان بازگشت؛ جایی که مقدمات را برای نبرد 1723 شروع کرد. این آخرین لشکرکشی نظامی­‌ای بود که او در آن مستقیماً شرکت می­‌کرد.

در ماه سپتامبر واختانگ ششم راهی قره‌­باغ شد. او در آنجا عملیات نظامی­‌ای را علیه شورشیان داغستانی رهبری کرد. پس از اشغال گنجه سپاهیان ارمنی که در رأس آنها اسقف عیسی حسن جلالیان قرار داشت به گرجی­‌ها پیوستند. اطراف گنجه سپاه ارمنی-گرجی دو ماه را در انتظار پتر گذراند. با این حال واختانگ و عیسی پس از اطلاع از خروج سپاه روسیه از قفقاز به ممالک خود بازگشتند.

در ماه نوامبر نیروهایی از 5 گروهان به فرماندهی سرهنگ شیپوف برای اشغال شهر رشت در استان گیلان ایران پیاده شدند. بعدها در ماه مه حاکم رشتی با 15 هزار نفر قیامی را ترتیب داد و سعی کرد جوخه­‌ی شیپوف که رشت را اشغال کرده بود خارج کند. تمامی حملات ایرانی­‌ها دفع شد.

نبرد 1723ویرایش

در زمان دومین لشکرکشی به ایران یک گروه بسیار کوچک تر تحت فرمان ماتیوشکین به ایران فرستاده شد. پتر اول، اقدامات ماتیوشکین را تنها از خاک امپراتوری روسیه هدایت می­‌کرد.

در این لشکرکشی 15 کشتی، توپخانه­‌ی صحرایی و قلعه کوب و نیز پیاده نظام شرکت کردند. 20 ژوئن جوخه عازم جنوب شد و پشت سر آن ناوگان کشتی­‌ها از کازان راهی شدند. 6 جولای نیروهای زمینی به باکو نزدیک شدند. محاصره شدگان پیشنهاد ماتیوشکین برای تسلیم کردن شهر را نپذیرفتند. 21 جولای روس‌ها با 4 گردان و دو توپ صحرایی حمله­‌ی ناگهانیِ محاصره شدگان را دفع کردند. در همین زمان 7 کشتی در کنار دیوار شهر لنگر انداخته وشدیداً شروع به شلیک به آن کردند. در نتیجه توپخانه‌­ی قلعه از بین رفت و بخشی از دیوار هم تخریب شد. 25 جولای حمله­‌ای از سمت دریا از طریق شکاف­‌های ایجاد شده در دیوار برنامه ریزی شده بود اما باد شدیدی برخاست که کشتی­‌های روسیه را از ساحل دور کرد. محاصره شدگان موفق شدند با پر کردن شکاف‌­های دیوار از این فرصت استفاده کنند. با این حال 26 جولای شهر بدون جنگ تسلیم شد.

نتیجهویرایش

بهار 1723 امپراتوری عثمانی به امپراتوری صفوی حمله کرد. شاه تهماسب دوم بعد از مطلع شدن از این موضوع اسماعیل بیکِ سفیر را برای انعقاد پیمان اتحاد به سن پتربورگ فرستاد که مطابق با آن پتر اول قول داد تا در بیرون راندن افغان­‌ها از کشور کمک کند.[۲۱]

مطابق با پیمان صلح پتربورگ ایران حاکمیت روسیه بر دربند و باکو را به رسمیت شناخت و گیلان، مازندران و استرآباد را تسلیم کرد. بدین ترتیب تمامی سواحل غربی و جنوبی دریای خزر از آن روسیه شد. تسلط بر سرزمین­‌های ملحق شده را سپاه نیزاووی تضمین می­‌کرد.

انتقال حاکمیت استان­‌های ایرانی کنار دریای خزر به روسیه، روابط روسیه با عثمانی را تیره کرد. امپراتوری عثمانی از وضعیت بی­‌ثبات شاه تهماسب دوم استفاده و در اواخر سال 1723 و اوایل سال 1724 به گرجستان شرقی و ارمنستان شرقی حمله کرد و شروع به تهدید روسیه با جنگ نمود. روابط روسیه و عثمانی با معاهده­‌ی صلح قسطنطنیه حل و فصل شد. طبق این معاهده عثمانی مناطق شرقی گرجستان و ارمنستان، خانات تبریز، قزوین و شماخی را که اشغال کرده بود حفظ کرد. روسیه نیز شهرها و استان­‌هایی را که طبق معاهده­‌ی پتربورگ بدست آورده بود نگاه داشت.

موضع کشورهای خارجیویرایش

پتر کبیر توجه زیادی به سیاست خارجی روسیه داشت. لشکرکشی به ایران توسط امپراتور روسیه پس از پیروزی در جنگ شمالی به عنوان یک عملیات نظامی به منظور تسلط و دستیابی به دریاها تلقی می­‌شد. با اجرای برنامه‌های توسعه و دسترسی به دریای خزر در جنگ با ایران، امپراتوری روسیه می‌توانست با کشورهای غرب اروپا تجارت کند. بدین منظور می‌­بایست کالاها را از شرق و از طریق رودی که ظاهراً از دریای خزر نشات می­‌گرفت و به هندوستان می­‌رسید منتقل کرده و آن­ها را به قیمتی بالاتر در اروپا به فروش رساند.

فرانسه از طرح­‌های پتر کبیر در رابطه با ایران حمایت می­‌کرد. دولت فرانسه نمی­‌خواست عثمانی­‌ها جنگی را علیه روسیه آغاز کنند. به نفع فرانسوی­‌ها بود که آنها را به عنوان متحدی در حل مشکلات اتریش ببینند. در مذاکرات قسطنطنیه فرانسه نقطه نظر خود را در این باره اینگونه بیان کرد: «سفیر فرانسه سخنان زیر را اظهار داشت: شاه روسیه برای حفظ دوستی ابدی که مصوب باب عالی است سلاح خود را بر زمین گذاشت ... وزرای عثمانی هم در این باره گفتند که برای مدتی طولانی­‌ از طرف باب عالی فرامینی برای لزگی‌­ها ارسال شده تا آنها هیچ گونه دردسری را برای مکان­‌های یاد شده­‌ی روسیه ایجاد نکنند.» [۲۲]

پتر کبیر شروع به مذاکره با هلندی‌­ها کرد. قرار شد تا بازرگانان هلندی که تجارتی جهانی را اداره می­‌کردند با خرید کالاهای شرقی از روسیه موافقت کنند. حتی نامه‌ای با پیشنهادی در رابطه با تجارت ابریشم برای آنها ارسال شد.

«به هلندی­‌ها تجارت ابریشمشان اعلام شود تا آن را شروع کنند.»[۲۳]

در قرن هجدهم کالاهای کشورهای شرقی تقاضای زیادی در اروپا داشت. برای مثال: کشمش و زعفران ارزش زیادی در لهستان داشت.

«تزارِ تیزبین، همانند تاجری با تجربه متوجه شد که نجیب‌زادگان لهستانی نمی­‌توانند با نبود این ادویه­‌ها بر سر میز کنار بیایند.»[۲۴] پتر کبیر قصد داشت در آینده این محصولات را در آنجا به فروش برساند. همچنین روابط با لهستان در طول جنگ شمالی تا حدودی بهبود یافت.

در سال 1721 بریتانیا از به رسمیت شناختن امپراتوری روسیه امتناع کرد. بریتانیا دیدگاه منفی‌­ای نسبت به لشکرکشی به ایران داشت و آن را نه به عنوان کمک روس­‌ها به ایرانی­‌ها در جنگ با شورشیان لزگی، بلکه به عنوان اشغال عمدی سرزمین­‌های اطراف دریا خزر می­‌دانست. پتر کبیر بریتانیا را به عنوان مهمترین رقیب خود در تجارت می‌­دانست. «پتر کاری با تجارت انگلستان نداشت ... او تصمیم گرفت به واردات بریتانیا ضربه بزند.»[۲۵] انگلیسی‌­ها در محافل قسطنطنیه اظهار داشتند که روس‌ها در حقیقت درحال جمع­‌آوری سپاه بزرگی برای تصرف ایروان، شروان و گرجستان هستند. پتر کبیر بلافاصله نامه­‌ای به ایوان ایواناویچ نیپلویف نوشت و او به باب عالی اطمینان داد که آنها هیچگاه قصد تصرف ایران را نداشتند. «ما برای حفظ امنیت مرزهای خود باید برخی از استان­‌ها را در اختیار داشته باشیم.»[۲۶]

دانمارک سیاست دوگانه‌­ای در قبال روسیه و بریتانیا داشت.[۲۷] دولت دانمارک می­‌خواست تجارتی با روس‌­ها آغازکند اما در ادامه پادشاه دانمارک از حمایت انگلیسی­‌ها برخوردار شد و مخالفت کرد. دانمارک و همچنین سوئد نمی­‌خواستند که بازرگانان روس از طریق دریای بالتیک به دریا دسترسی داشته باشند و تجارت خود را در آنجا با کالاهای شرقیِ هندی اداره کنند.

ترکیه می­‌خواست به دریای خزر دسترسی پیدا کند تا اجازه ندهد بازرگانان روس به تجارت با کشورهای شرقی بپردازند و همچنین کالاهای شرقی‌­ای که خریده‌­اند را در اروپا به فروش برسانند. ترک­‌ها به شورشی­‌های ایران کمک می­‌کردند تا عصیان کنند. شورشی­‌ها از این امر استقبال کردند و از ترکیه خواستند تا آنها را تحت حمایت خود قرار دهد. «داوود بیکِ شورشی فرستاده‌­ای به سلطان ترکیه فرستاد تا او را تحت حمایت خود بگیرد.»[۲۸]

در خانات کریمه دولت آشکارا خواهان جنگ با روسیه شد. «تمامی مسلمانان را از خانه­‌هایشان بیرون کنید و به آنها دستور بدهید تا سخت با شورشیان بجنگند.»[۲۹] این اتفاق به این دلیل رخ داد که خان­‌ها که دست نشانده ترکان بودند متوجه شدند که پتر کبیر در زمان سلطنت خود کشور را تقویت کرده است و اکنون روسیه می تواند آنها را تهدید کند.

روابط اقتصادی با هیچ کشوری برقرار نشد. این امر به این دلیل بود که رودخانه‌ای از ایران تا هند وجود نداشت. انجام تجارت سریع بین اروپا و شرق غیرممکن بود.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. الگو:Из
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «МЕЛИКСТВА ХАМСЫ». بایگانی‌شده از اصلی در 20 آوریل 2017. دریافت‌شده در 12 اكتبر 2015. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ "722". Retrieved 9 June 2015.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ "Кумыкский мир". Retrieved 9 June 2015.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ "lekia.ru". Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 9 Juneچ 2015. {{cite web}}: Check date values in: |accessdate= (help)
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «Официальный сайт администрации Табасаранского района Населенные пункты». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۵.
  7. عهدنامه سنت پترزبورگ (۱۷۲۳), Alexander Mikaberidze، Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Vol. I, ed. Alexander Mikaberidze, (ABC-CLIO, 2011), 850.
  8. Konstantin Nikolaevich Maksimov. Kalmykia in Russia's Past and Present National Policies and Administrative System Central European University Press, 2008 ISBN 963-9776-17-3 p 86
  9. Elena Andreeva, Russia and Iran in the Great Game: Travelogues and Orientalism, (Routledge, 2007), 38.
  10. Fisher, William Bayne; Avery, P.; Hambly, G. R. G.; Melville, C. (1991). The Cambridge History of Iran. Vol. 7. Cambridge University Press. ISBN 978-0521200950.
  11. «Георгий Анчабадзе. Вайнахи». apsnyteka.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۳.
  12. «-». www.vostlit.info. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۳.
  13. «The Cambridge history of Iran (in 7 vol).. | Исследования политических процессов на Востоке | درتماس». vk.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۳.
  14. https://www.google.ru/books/edition/The_History_of_Armenia/UMIWDAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=0. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  15. Бекович-Черкасский А. // Алиев К.Таргу-наме. Лексикон... С. 48
  16. Гизетти А. Л. Хроника Кавказских войск. В двух частях. — Тифлис, Издание Военно-исторического отдела при штабе Кав. воен. округа, 1896. — с. 1.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «722». adhist.kbsu.ru. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۳.
  18. «Гетьманська Україна. - Розділ IІІ. - §2. Останні "лицарі свободи"». exlibris.org.ua. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۰۳.
  19. "Густерин, Павел Вячеславович". Википедия (به روسی). 2022-05-15.Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир / First Rusian orientalist Dmitry Kantemir. — M., 2008, с. 56—57
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ Baddeley J. F. Завоевание Кавказа русскими. 1720—1860 = The Russian conquest of the Caucasus (англ.) / Пер. с англ. Л. А. Калашниковой. — М. [L.]: Центрполиграф (Longmans, [1908]), 2011. — С. 65. — ISBN 978-5-227-02749-8.
  21. М. С. Иванов, «Очерк истории Ирана», с. 87
  22. Кавказский вектор российской политики. Т. 1. XVI – XVIII вв. Составители: М.А. Волховский, В.М. Муханов. М., 2011. Протокол конференции турецких министров с российским резидентом в Константинополе И.И. Неплюевым при посредничестве французского посланника де Бонака о регулировании русско-турецких отношений. 14 июля 1723 г. С. 98 – 103
  23. Кавказский вектор российской политики. Т. 1. XVI – XVIII вв. Составители: М.А. Волховский, В.М. Муханов. М., 2011. Письмо Петра I полковнику Б.А. Куракину с предложением начать с голландскими купцами торговлю шелком. 17 сентября 1723 г. С. 104
  24. И. В. Курукин, «Артемий Волынский», Молодая Гвардия. 2011. С. 67
  25. Д. Б. Рязанов, «Англо-русские отношения в оценке К. Маркса», Петроград. 1918. С. 103
  26. Кавказский вектор российской политики. Т. 1. XVI – XVIII вв. Составители: М.А. Волховский, В.М. Муханов. М., 2011. Рескрипт И.И. Неплюеву из государственной Коллегии иностранных дел о том, что Россия намерена оставить за собой только прикаспийские области, в чем необходимо заверить турецкое правительство. 3 сентября 1722 г. С. 87 – 89
  27. С. А. Князьков, «Очерки из истории Петра Великого и его времени» [Текст] / С. Князьков. – Репр. воспроизведение изд. 1914 г. – М.: «Культура», 1990. – 648 с
  28. Кавказский вектор российской политики. Т. 1. XVI – XVIII вв. Составители: М.А. Волховский, В.М. Муханов. М., 2011. Отношение Петра I канцлеру И.Г. Головкину о необходимости препятствовать Турции в ее намерении оказать бунтовщику Дауд-беку покровительство. 22.февраля 1722 г. С. 84
  29. Кавказский вектор российской политики. Т. 1. XVI – XVIII вв. Составители: М.А. Волховский, В.М. Муханов. М., 2011. Письмо крымского хана Сеадет-Гирея шамхалу Адиль-Гирею с воззванием о «священной войне» против русских. 3 сентября 1722 г. С. 89 – 90