موسیقی راک ایرانی

سبکی از موسیقی
(تغییرمسیر از راک ایرانی)

راک ایرانی گونه‌ای از موسیقی راک است که در کشور ایران رواج دارد. موسیقی راک در ایران، از اواخر دهه چهل خورشیدی و با ظهور خوانندگانی مانند: کوروش یغمایی،[۱][۲] فرهاد مهراد، فریدون فروغی و حبیب محبیان رواج پیدا کرد اما پس از انقلاب فرهنگی دستکم در ظاهر امر به دست فراموشی سپرده شد.

موسیقی در ایران
تاریخ
پیش از اسلامهخامنشیانساسانیان
پس از اسلامصدر اسلاممروگی
معاصرقاجارپهلویلس‌آنجلسیزیرزمینی
موسیقی سنتی ایرانی
مقام‌هانظریهٔ ادواردستگاه‌هاتحول مقام به دستگاهردیففواصل موسیقی ایرانیگوشهآوازهاسازهافرم‌ها
دیگر سبک‌ها
پاپرپراکسمفونیکجازمتالکرال
نواحی
آذربایجانیشوشتریایلامیجنوبیباصریمازندرانیبختیاریسیستانیبخشی‌های خراسان شمالیبلوچیبندریترکمنیخراسانیعلوانیهکردیکرمانیگیلکیلری
مناسبتی
زرتشتینوروزخوانیتعزیهرمضانصلوات‌خوانیمداحی

موسیقی راک ایرانی از «راک انگلیسی»، «راک آمریکایی» و سبک‌های اروپایی تأثیر گرفته‌است. در این نوع موسیقی نیز همانند بیشتر سبک‌های راک، گیتار الکتریک و گیتار بیس و درامز اصلی‌ترین سازها هستند. در بعضی از گروه‌ها کیبورد نیز وظیفه تنظیم ریتم‌ها و سمپل‌ها را بر عهده دارد. اما نکته قابل توجه این است که به دلیل ایرانی بودن اجرا کنندگان این موسیقی، انواع سازها و ریتم‌ها و لحن‌های ایرانی در بعضی از آهنگ‌های تولیدی وجود دارد و در سبک راک است.

سال‌های آغازین ویرایش

موسیقی راک در دههٔ ۱۳۴۰ همراه با ورود سایر ژانرهای موسیقی غربی به صنعت موسیقی ایران وارد شد.[۳] موسیقی راک فارسی با ظهور هنرمندانی چون فرهاد مهراد،[۴] کوروش یغمایی،[۵] بلک کتس،[۶] د دنجرز و اسکورپیو[۷] همراه شد. راک فارسی به سرعت به عنوان یک ژانر موسیقی محبوب در میان نسل جوان، به ویژه در کاباره های تهران و آبادان رشد کرد.[۸]

رستوران کوچینی ویرایش

 
بلک کتس در سال ۱۳۴۸

خاستگاه بسیاری از هنرمندان راک ایرانی از جمله فرهاد و بلک کتس رستوران کوچینی است.[۹] این رستوران توسط ویدا قهرمانی در اوایل دههٔ ۱۳۴۰ تأسیس شد. فرهاد مهراد در این رستوران پیانو می‌نواخت و خواننده گروه بلک کتس بود. او همچنین آهنگ‌های ری چارلز را می‌خواند. آمریکایی‌ها در آن منطقه به فرهاد لقب «ری چارلز ایران» داده بودند.[۱۰] همچنین ابی اولین اجرای خود را نیز در رستوران کوچینی اجرا کرد. بعد از معروف شدن بلک کتس دیگر در این رستوران اجرا نداشتند. به همین دلیل گروه‌های دیگری مانند اسکورپیو جایگزین آنها شدند.[۱۱] به طور کلی رستوران کوچینی مهمترین مکان برای پرورش موسیقی راک ایرانی بود.

«بدون رستوران کوچینی، موسیقی راک هرگز در ایران رشد نمی‌کرد و ما هرگز خواننده‌هایی مانند ابی و فرهاد را نمی‌شنیدیم.»

— ابراهیم نبوی، ابراهیم نبوی، کتاب موسیقی زیرزمین فصل اول صفحه ۸۹.

کوروش یغمایی ویرایش

کوروش یغمایی انتشار آلبوم‌های خود را از سال ۱۳۵۰ آغاز کرد. او نوآوری زیادی در راک ایران ایجاد کرد.[۱۲] استفاده از کیبورد به عنوان ریتم آهنگ به جای گیتار بخشی از این نوآوری است.[۱۳] کوروش یغمایی قبل از انقلاب ۱۳۵۷ دو آلبوم منتشر کرد که هر دو از آثار مهم راک ایران هستند. مهم‌ترین اثر او گل یخ است. گل یخ بر اساس استانداردهای جهانی به سرعت به خارج از مرزهای ایران نفوذ کرد و پس از آن اجراهای مختلف در سایر کشورهای جهان تا به امروز ادامه یافت.[۱۴][۱۵] به گفتهٔ ابراهیم نبوی (نویسندهٔ کتاب موسیقی زیرزمین): «کوروش یغمایی تأثیر عمیقی بر سایکدلیک راک در ایران داشته است.»[۱۶] کوروش یغمایی به دلیل تأثیر عمیقی که بر موسیقی راک ایران داشته است به عنوان «پدر راک ایران» شناخته می‌شود.[۱۷][۱۸] یغمایی پس از انقلاب اسلامی به مدت هفده سال از اجرا محروم شد. در آن دوران برای کودکان کار کرد و کتاب و نوار کاست منتشر کرد. در سال ۱۳۶۶ چهارمین آلبوم انفرادی خود را به نام دیار منتشر کرد که باس، گیتار و درام به دستور دولت ایران ضبط شد. علاوه بر این، یغمایی قطعات فولکلور را برای نواختن توسط ارکستر بزرگ ملی تنظیم کرد. یغمایی بین سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ با آخرین آلبوم استودیویی خود به نام ملک جمشید کار کرد. پس از ۱۲ سال تلاش برای کسب مجوز لازم از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، این مرجع از انتشار این آلبوم در ایران خودداری کرد.

حبیب و فریدون فروغی از پیشگامان بلوز راک ویرایش

فریدون فروغی یک سال بعد از فرهاد مهراد کار خود را آغاز کرد. اولین آلبوم او با نام زندونِ دل از اولین آلبوم‌های بلوز راک ایرانی بود.[۱۹] صدای خَش‌دار فریدون فروغی به شهرت او کمک زیادی کرد. معروف‌ترین آهنگ او یار دبستانی من است.[۲۰][۲۱] کار فریدون فروغی با این آلبوم به پایان رسید. فروش ضعیف این آلبوم باعث شد که نتواند آلبوم دیگری را منتشر کند. با وقوع انقلاب ایران، دیگر صدای فریدون فروغی شنیده نشد.[۲۲][۲۳][۲۴]

انقلاب اسلامی و سال‌های پس از آن ویرایش

انقلاب اسلامی برای جامعه هنر و موسیقی ایران پیامدهای خوبی در پی نداشت. از همان اولین سال‌های پس از انقلاب، فعالیت هرگونه موسیقی ممنوع گردید؛ موسیقی پاپ غیرمجاز اعلام شده و به تبع آن سبک راک نیز اجازه فعالیت نیافت.[۲۵] تنها نوع موسیقی که مجوز فعالیت داشت، موسیقی سنتی و سرودهای انقلابی بود. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فیلترینگ بزرگی را در مقابل هرگونه موسیقی انجام می‌داد و به تبع آن بیشتر خوانندگان پیش از انقلاب به کشورهای دیگر مهاجرت کردند. تنها تعداد انگشت شماری از خوانندگان پیش از انقلاب از ایران خارج نشدند که پیشگامان راک ایرانی نیز از جمله این افراد بودند. کوروش یغمایی، فرهاد مهراد و فریدون فروغی در کشور ماندند تا وزارت فرهنگ و ارشاد فعالیت آن‌ها را ممنوع کند. کوروش یغمایی تا ۱۸ سال اجازه فعالیت نیافت؛ صدای فرهاد سال‌ها پخش نشد و تنها یک آهنگ به نام «وحدت» از او پخش گردید که در وصف پیامبر اسلام بود و مضمونی انقلابی داشت. فریدون فروغی نیز وضعی مشابه و به مراتب سخت‌تر از دیگر همراهانش داشت. با این شرایط، دوران رکود و انزوای موسیقی راک ایرانی آغاز شد.[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]

دههٔ ۱۳۷۰ ویرایش

اوایل دههٔ ۱۳۷۰ ویرایش

در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ نیز وضع به همین ترتیب بود. تنها گروه راک ایرانی که در آن زمان فعالیت می‌کرد، گروه «کوچ» نام داشت. این گروه در آمریکا به ساخت و تنظیم آهنگ‌هایی در سبک کانتری مشغول بود. در ایران نیز به‌طور محدود گروه‌ها و خوانندگان اندکی به فعالیت‌های زیرزمینی مشغول بودند، اما هنوز بستر مناسبی برای راک ایرانی آماده نشده بود. «کاوه یغمایی» از معدود خوانندگان راک ایرانی بود که در این سال‌ها با مجوز رسمی وزارت ارشاد فعالیت می‌کرد و حتی در سال ۷۳ کنسرتی را برگزار کرد که نخستین کنسرت راک ایران پس از انقلاب لقب گرفت.

اواخر دههٔ ۱۳۷۰؛ دوباره زنده شدن راک ایرانی ویرایش

در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ و با روی کار آمدن دولت اصلاحات، وزارت فرهنگ و ارشاد دولت وقت؛ فرصتی طلایی به جامعه موسیقی ایران داد. موسیقی پاپ و راک پس از سال‌ها انزوا دوباره شروع به فعالیت کردند و با سرعتی چشمگیر نسبت به گذشته در حال پیشرفت بودند.

در این سال‌ها موسیقی راک پیشرفت زیادی کرد. گروه‌های زیادی در داخل کشور فعالیت می‌کردند، اما همچنان بسیاری از خوانندگان و گروه‌ها به فعالیت‌های زیر زمینی مشغول بودند. هنوز دولت صراحتاً موسیقی راک را آزاد اعلام نکرده بود و این نوع موسیقی را با پاپ ادغام می‌کرد. هیچ‌گاه جشنواره و کنسرتی از سوی دولت تحت عنوان موسیقی راک برگزار نشد. تنها یک بار جشنواره‌ای با نام «جشنواره موسیقی پاپ ایران» برگزار گردید که کلیه خوانندگان پاپ آن زمان ایران در این جشنواره شرکت کردند. کاوه یغمایی و داریوش خواجه نوری نیز در این جشنواره حضور داشتند و آهنگ‌هایی را با سبک راک و تحت عنوان پاپ اجرا نمودند. وی موفق شد ستاره طلایی این جشنواره را از نظر «بهترین گروه» به خود اختصاص دهد.

در همین سال‌ها جو تازه‌ای از موسیقی راک در میان جوانان ایرانی در حال شکل‌گیری بود. موسیقی «هوی متال» که زیر شاخه‌ای موسیقی راک و جدا شده از سبک «هارد راک» می‌باشد، به سرعت در میان ایرانیان محبوب می‌شد و توجه جوانان ایرانی به انواع سبک‌های متال بیش از پیش در حال اوج‌گیری بود. گروه‌های زیادی در این زمینه تشکیل شدند. هم‌اکنون موسیقی متال و زیر شاخه‌هایش از نظر دولت جمهوری اسلامی ممنوع و غیرمجاز است.

دههٔ ۱۳۸۰؛ دوران طلایی راک ایرانی ویرایش

دههٔ ۱۳۸۰ دورانی طلایی را برای موسیقی راک ایران به ارمغان آورد. در اوایل این دهه توجّه جوانان ایرانی به این نوع موسیقی و زیرشاخه‌هایش بیش از پیش شدت گرفت و گروه‌های زیادی در این زمینه تشکیل شدند. در این سال‌ها کنسرت‌های زیادی در سطح کشور برگزار شد که بسیاری از آنان به صورت زیرزمینی و تنها تعداد اندکی از این کنسرت‌ها با مجوّز رسمی برگزار گردید. توجّه جوانان ایران به راک و زیرشاخه‌های آن بسیار زیاد شده‌بود. اجرای نوریک میساکیان در دانشگاه تهران را می‌توان یکی از با کیفیت‌ترین اجراهای این دهه نام برد.

دههٔ ۱۳۹۰؛ پوستهٔ نوین راک ایرانی ویرایش

دههٔ ۱۳۹۰ را می‌توان دههٔ نوین راک ایرانی دانست. گروه‌های زیادی در داخل و خارج کشور با نوآوری در ساخت موسیقی و ترانه و همچنین استفاده از عنصرهای موسیقایی که تا قبل از این دهه از آن استفاده نمی‌شد، توانسته‌اند پوسته جدیدی به فضای موسیقی راک ایرانی دهند. ترکیب زیر شاخه‌های مختلف راک با یکدیگر و استفاده آن‌ها از ویژگی‌های گروه‌های این دهه می‌باشد راک ایران در این دهه بیشتر حال و هوای تلفیقی گرفت و خیلی کم شاهد انتشار آهنگ راک کلاسیک از هنرمندان بودیم

گروه‌ها و خوانندگان ویرایش

گروه‌ها و خوانندگان فعال راک دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ویرایش

گروه‌ها و خوانندگان فعال راک دهه ۱۳۸۰ ویرایش

گروه‌ها و خوانندگان فعال راک در دههٔ ۱۳۹۰ ویرایش

بانوان خوانندهٔ راک ویرایش

آهنگسازان راک ویرایش

منابع ویرایش

  1. Kourosh yaghmaei Biography
  2. «ترانه هفته"کوروش یغمایی (سلطان راک ایران)" | هفته پارسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  3. Foundation، Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  4. «Farhad Mehrad's Official Website». web.archive.org. ۲۰۱۹-۱۰-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  5. «Kourosh yaghmaei Biography». www.kourosh-yaghmaei.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  6. «Starting with Shabpareh – Iranican». web.archive.org. ۲۰۱۶-۰۳-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  7. اورسی، مجله فرهنگی (۲۰۱۷-۰۱-۳۱). «گروه اسکورپیو و موسیقی راک ایرانی». Owrsi. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  8. «‮فرهنگ و هنر‬ - ‭BBC ‮فارسی‬ - ‮'اسکورپیو' در آپارات‬». www.bbc.co.uk. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  9. «روزنامه شرق- رستوران پرآوازه كوچيني- دوشنبه,18 مهر 1390». web.archive.org. ۲۰۱۵-۰۵-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  10. رادیوفردا (۲۰۰۶-۱۲-۰۷). «نگاه تازه، برنامه ويژه راديوفردا براي جوانان: تاثير ري چارلز بر موسيقي ايران و جهان، چند برابر شدن ظرفيت Mailbox ياهو». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  11. اورسی، مجله فرهنگی (۲۰۱۷-۰۱-۳۱). «گروه اسکورپیو و موسیقی راک ایرانی». Owrsi. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  12. «Kourosh yaghmaei Biography». www.kourosh-yaghmaei.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  13. «کوروش یغمایی را چه کسی و چگونه کشت؟ +عکس». پایگاه خبری تحلیلی بويرنيوز | Boyer News. ۲۰۱۳-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  14. Nast، Condé (۲۰۱۸-۰۶-۱۶). «Nas Releases New Kanye-Produced Album Nasir: Listen». Pitchfork (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  15. «The Official KOUROSH YAGHMAEI Website». www.kourosh-yaghmaei.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  16. "Book sources - Wikipedia". en.m.wikipedia.org (به انگلیسی). Retrieved 2024-05-12.
  17. «کوروش یغمایی ، سلطان موسیقی راک و سایکدلیک راک ایران 69 ساله شد! - تکراتو». تکراتو - زندگی با تکنولوژی. ۱۳۹۵-۰۹-۱۴\۱۱:۲۴:۰۵. دریافت‌شده در 2024-05-12. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  18. «کوروش یغمایی؛ پدر موسیقی راک ایران». بلاگ پو. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  19. «تصاویر | فریدون فروغی؛ خواننده‌ای که ۱۷ سال پیش دِق کرد و مُرد!». www.khabaronline.ir. ۲۰۱۸-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  20. ««یار دبستانی من» را من خوانده‌ام». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۲-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  21. ««یار دبستانی من» چطور به نمادی سیاسی بدل شد؟». خبرگزاری ایلنا. ۲۰۱۸-۱۰-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  22. "Book sources - Wikipedia". en.m.wikipedia.org (به انگلیسی). Retrieved 2024-05-12.
  23. «انتشار دوباره «قریه من»». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۵-۱۲.
  24. YJC، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | (۱۳۹۱/۰۶/۱۸ - ۱۱:۵۴). «فریدون فروغی مردی از قریه من». fa. دریافت‌شده در 2024-05-12. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  25. «سینمای ما و موسیقی راک ایرانی | انسان‌شناسی و فرهنگ». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۱.
  26. ایرنا: حمایت از موسیقی مقامی و محلی برای مقابله با تهاجم فرهنگی ضروری است[پیوند مرده]
  27. «موسیقی؛ ابزار تهاجم فرهنگی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۹ مارس ۲۰۱۱.
  28. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  29. «محمدرضا سرشار: خواننده قبل از انقلاب در رسانه ملی چه می‌کند؟!». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۱.

پیوند به بیرون ویرایش