شهرستان خاش

مختصات: ۲۸°۱۳′۱۱″شمالی ۶۱°۱۲′۴۷″شرقی / ۲۸٫۲۱۹۷°شمالی ۶۱٫۲۱۳۱°شرقی / 28.2197; 61.2131

شهرستان خاش
تصویری از شهرستان خاش
اطلاعات کلی
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان سیستان و بلوچستان
مرکز شهرستان خاش
نام‌های پیشین واش، خواش، حواش
سال شهرستان شدن ۱۳۰۸ خورشیدی
مردم
جمعیت ۱۲۹٬۶۴۵ نفر (۱۳۹۵)[۱]
مذهب اهل سنت
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۹,۳۷۶ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۱۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۰ سانتی گراد
بارش سالانه ۱۵۳ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۲۰ روز
داده‌های دیگر
فرماندار صاحب‌گل صالحی
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۴
شهرها
خاش،ایرندگان،اسماعیل آباد
بخش‌ها
مرکزی،ایرندگان،پشتکوه

شهرستان خاش یکی از شهرستان‌ های استان سیستان و بلوچستان است. مرکز این شهرستان، شهر خاش است.

جمعیتویرایش

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، برابر با ۱۲۹،۶۴۵ نفر بوده‌است.

ریشه نامویرایش

"خاش"، "خُواش"، "حُواش" یا "واش"، برگرفته از واژگان "خوش" و "وَشّ" به معنای خوش‌آب‌وهوا می‌باشد. هم‌چنین در برخی منابع، "وش" را "مادرزن" و یا "شیرین" نیز معنا کرده‌اند.[۲]

تقسیمات کشوریویرایش

شهرستان خاش با مساحت ۱۹۳۷۶ کیلومتر مربع در مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان ۱۸۰ کیلومتر است.

شهرستان خاش دارای ۳ بخش، ۱۱ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:

شهرستان خاشویرایش

نام بخش مرکز بخش شهر جمعیت شهر ۱۳۹۵ نام دهستان مرکز دهستان جمعیت دهستان ۱۳۹۵
مرکزی خاش خاش

اسماعیل آباد

۵۶،۵۷۴ نفر

۴،۸۶۸ نفر

سنگان سنگان علیا ۶,۴۱۱ نفر
کارواندر کارواندر ۷,۱۵۳ نفر
کوه سفید بیت آباد ۱۳,۷۷۳ نفر
اسماعیل‌آباد عباس آباد ۱۲،۷۰۳ نفر
ایرندگان ده رئیس ده رئیس ۷۶۵ نفر کهنوک ده رئیس ۸،۵۰۲ نفر
ایرندگان قلعه پایین ۴,۰۵۶ نفر
پشتکوه گورچان *********** ******** پشتکوه افضل آباد نفر
بیلری بیلری نفر

عوارض طبیعیویرایش

ارتفاعات، رودخانه‌ها‌، قنات‌ها، چاه‌های آب، چشمه‌ها(اعم از فصلی و غیر فصلی) و کوه تفتان، از نظر تقسیم‌بندی حوزه‌ای آبریز ایران، شهرستان خاش را به ۵ محدوده مطالعاتی تقسیم کرده که قسمت‌هایی از ۳ حوزه آبریز اصلی یعنی حوزه‌های کویر لوت، جازموریان و ماشکید(ماشکیل) را در بر می‌گیرد. این محدوده‌ها عبارت‌اند از:

  • دشت‌های خاش و پشتکوه از حوزه ماشکید
  • دشتهای گوهرکوه و آب‌خوان از حوزه آبریز کویر لوت
  • محدوده‌های ایرندگان و کارواندر از حوزه آبریز جازموریان

در این شهرستان تقریباً تمام بهره‌برداری آب توسط منابع آب زیرزمینی صورت می‌گیرد و رودخانه‌های منطقه عموماً فصلی می‌باشند.

آب و هواویرایش

شهرستان خاش دارای آب‌وهوای گرم و خشک می‌باشد. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۹/۱۷۴ میلی‌متر و متوسط دمای آن از ۷ درجه‌سانتیگراد الی ۳۷ درجه سانتی‌گراد متغیر است. خوش آب‌وهواترین مناطق این شهر، دامنه‌های کوه تفتان می‌باشد که به دو منطقه سنگان-کولکو و تمندان-کوشه تقسیم شده‌است.

پیشینه تاریخیویرایش

خاش امروزی در نزدیکی شهر قدیمی خاش قرار دارد که تاریخ پیدایش آن به پیش از حکومت نادرشاه می‌رسد. این شهر تا قبل از نادرشاه به علت ناامنی چندان اعتباری نداشت اما نادر شاه ضمن سرکوبی راهزنان، این منطقه را امن کرد و بعدها قلعه‌هایی ساخته‌شد و بدین‌ترتیب خاش رو به توسعه و آبادانی گذاشت و از شکل یک روستا خارج شد و آرام‌آرام سیمای شهر به خود گرفت.

زبان و مذهبویرایش

مردم شهرستان خاش به زبان‌های بلوچی-سرحدی، بلوچی-مکرانی و فارسی تکلم می‌کنند و زبان فارسی در مدارس و ادارات دولتی رایج است. ۹۹ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند که ۹۵٪ اهل‌سنت و ۴٪ اهل تشیع می‌باشند.[۳]

گردشگریویرایش

 
گل افشان پیرگل

آتشفشان تفتان، دریاچه سردریا واقع در ارتفاعات تفتان، کوه بیرک واقع در ایرندگان، روستای کوشه، مسجد جامع، درخت توت در روستای گلنگور در حومه نوک آباد، تخت رستم، سرو کهنسال سنگان، قلعه ایرندگان، قلعه حیدرآباد، قلعه روستای ناصری، قلعه کمال‌آباد، قلعه عباس‌آباد، رودخانه ایرندگان، رودخانه کارواندر، رودخانه مرنتاک، غار گواتامک ایرندگان، غار صداکی ایرندگان، تنگه سک ایرندگان، گورستان تاریخی هفتادمُلّا در روپس، سرو کهنسال دهپابید، بازارچه سرپوشیده، مناره مسجد جامع روستای تاریخی کولکو و...

صنایع دستیویرایش

صنعت و معدنویرایش

تعداد صنایع موجود شهرستان خاش، ۳۱ واحد می‌باشد. در سال ۱۳۸۲ تعداد ۳ کارگاه فعال، مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده‌ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارت‌اند از: آهک، مارن پوزولان، سنگ لاشه معادن ساختمانی، تالک، کرومیت، مس، آهن و...؛ سهم شهرستان از کارگاه‌های معدنی فعال استان ۲۰٪ می‌باشد که از این حیث در رتبه اوّل استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی ۵۰/۰۰۰ تن می‌باشد که ۴۱/۲٪ تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده و از این حیث، در رتبه اوّل استان سیستان و بلوچستان قرار دارد.

منابعویرایش

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در خرداد ۱۳۹۶.
  2. «معنی خاش - دیکشنری آنلاین آبادیس». دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۸-۰۳. از پارامتر ناشناخته |وب‌گاه= صرف نظر شد (|وبگاه= پیشنهاد می‌شود) (کمک)
  3. واقعاً جای بحث دارد: سازمان تبلیغات اسلامی