عرب‌ها، عرب‌زبانان و مستعرب‌ها در ایران گروهی از مردم عرب در ایران اند[۱] که زبان مادری بخش عمدهٔ ایشان زبان عربی است. اکنون عرب‌های ایرانی شامل عرب‌های خوزستان ٬طایفه مستقل عرب کتی در شهرستان ورامین،[۲] عرب‌های خراسان و معاودین عراقی، و عرب‌های خمسه (کمری) می‌شوند. در نظرسنجی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد حدود ۳۳٫۶ درصد استان خوززستان عرب بودند که با انطباق با نتایج سرشماری ۱۳۹۵ جمعیتی ۱٫۶۰۰٫۰۰۰ برای اعراب استان خوزستان قابل تخمین می‌باشد.[۳] بر همین اساس حدود ۵۰ هزار نفر عرب در استان بوشهر، حدود ۸۰ هزار نفر عمدتاً عرب خمسه در استان هرمزگان، حدود ۶۰ هزار نفر عرب در استان اصفهان، حدود ۲۰۰ هزار نفر عمدتاً عرب خمسه در استان فارس، حدود ۵۰ هزار نفر عرب‌های خراسان، حدود ۴۰ هزار نفر در استان قم و حدود ۱۰۰ هزار نفر عرب در سایر نقاط کشور سکونت دارند که به این ترتیب کل جمعیت عرب‌های ایران چیزی حدود ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ میلیون نفر (۲٫۷۵ درصد جمعیت ایران در سال ۱۳۹۵) می‌باشد.[۳]

عرب‌های ایران
مناطق با جمعیت قابل توجه
استان خوزستان، استان هرمزگان، استان بوشهر
و به‌صورت اقلیت در:
استان خراسان رضوی، استان اصفهان، استان تهران، استان فارس، استان قم
زبان‌ها
عربی خوزستانی، عربی خراسانی
عربی خلیجی، فارسی
دین
شیعه، اقلیت سنی
گروه‌های قومی مرتبط
اقوام سامی، عجم، مردم عرب، فارسی‌زبانان، ایرانیان بحرین، هوله، مردم عراق، بحرانیان، مندائیان، مردم لر، مردم بختیاری، قشقایی٬کتی٬بقرایی
Provinces of Iran based on the population of Arabs, according to the survey carried out by Ministry of Culture, 2010.

محتویات

تراکم جمعیت عرب در ایرانویرایش

چهار استانی که عرب‌های ایران بیشترین حضور را در آنها دارند، خوزستان، هرمزگان و بوشهر و ایلام هستند. البته در استان قم جمعیت قابل توجهی از عرب‌های عراقی و نیز معاودین سکونت دارند[۴] تا سال ۱۳۵۷ عرب‌زبان‌های ایرانی ۳/۸۵ درصد از جمعیت ایران را شامل می‌شدند.[۵]

در مورد جمعیت عرب‌های ایران رقم دقیقی در دست نیست. استان خوزستان به دلیل دارا بودن شهرها و روستاهایی با جمعیت ۱۰۰ درصد عرب و یا عمدتاً عرب، در صدر استان‌هایی است که تراکم عرب ایرانی در آن وجود دارد.[۶]

برپایه نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان‌ماه ۱۳۷۵ جمعیت استان خوزستان ۳٬۷۴۶٬۷۷۲ نفر بوده‌است که از این تعداد ۶۴ درصد در سکونتگاه‌های شهری و ۳۵ درصد در سکونتگاه‌های روستایی زندگی می‌کردند و ۱ درصد کوچرو بوده‌اند. شمار عرب‌ها در نواحی روستایی استان خوزستان در سال ۷۸ تعداد ۴۲۹٬۱۹۷ نفر برآورد شده که حدود ۳۷٫۸ درصد کل جمعیت روستایی استان را دربر می‌گرفت. جمعیت تخمینی عرب‌های استان خوزستان برپایه آمار ذکر شده در آن سال یک میلیون و هشتصد هزار تا دو میلیون و هشتصد هزار نفر بوده‌است.[۷]

از میان ۲۵ شهرستان این استان بیشترین تراکم عرب‌های خوزستان در شهرستان‌های اهواز، ملاثانی، شوش، حمیدیه، سوسنگرد، هویزه، بستان، شادگان، ماهشهر، سربندر، رامشیر، امیدیه، خرمشهر و آبادان است.[۷]

افراد سرشناسویرایش

در قرن چهارم و پنجم قمری

عرب‌های خراسانویرایش

ورود عرب‌ها به خراسان به زمان لشکرکشی عبدالله بن عامر به این سرزمین بازمی‌گردد، نخستین گروه‌های عرب در نیشابور و مرو ساکن شدند. مهاجرت عرب‌ها به خراسان در دوران خلافت امویان و عباسیان نیز ادامه یافت.[۸] انتقال قبایل عرب به خراسان به منظور ایجاد مستعمره و بالا بردن جمعیت عرب‌ها در منطقه و همچنین دفاع از سرحدات خراسان صورت پذیرفت. گزارش‌های موجود از مهاجرت عرب‌ها به خراسان به شرح زیر است:[۹]

در زمان حکومت تاریخ مهاجرت جمعیت محل اسکان نام قبیله
عمر بن احمر ۴۵ نامعلوم مرو نامعلوم
ربیع بن زیاد ۵۱ ۵۰٬۰۰۰ خراسان کوفی و بصری
سلم بن زیاد ۶۱ چندین هزار مرو ازدی
عبدالرحمان ۱۱۲ ۲۰٬۰۰۰ خراسان نیمی بصری نیمی کوفی

برآورد جمعیتیویرایش

جمعیت مردم عرب در ایران، توسط پژوهش‌های انجام شده به وسیله سازمان‌های مرتبط بدین صورت می‌باشد:

قبایل و عشایر عرب ایرانویرایش

  • بنی تمیم از جمله عشایر آنها: غزلی. غزیوی. عیایشه والکنعان. سلیمان. الاماره. المصبح. البراجعه. البو بصیری. عوینه. البوفیصل. الحمد. البوحسان. مصالحه شامل (بنونهشل. سلایط وشریفات) والبو طعمه که خود شامل تیره‌های متعددی است
  • عشیرة السواعد (ساعدی‌ها): یکی از طایفه‌های بزرگ شیعه مذهب اعراب هستند
  • که بخش قابل توجهی از آنها در شهرهای مختلف خوزستان به خصوص در اهواز زندگی می‌کنند.
  • آل مذحج: مَذْحج یکی از بزرگ‌ترین قبیله‌های عرب است که تا پیش از اسلام در یمن می‌زیستند. بسیاری از ایشان در زندگی محمد پیامبر اسلام به او گرویدند. در روزگار خلفای راشدین عشیره‌های بزرگی از این قبیله به سوی مرزهای ایران کوچ کردند.
  • بنی منصور: عشیره المنصوری (مزرعه) یکی از قبایل شیعه و بزرگ خوزستان است که قسمت قابل توجهی از ان در اهواز و المحمرا و الخفاجیه سوسنگرد آبادان و شوش و… هستند
  • الحردان: یکی از معروف‌ترین قبایل عرب ایران غالباً ساکن اهواز و شهرهای اطراف
  • آلبوصالح (صالحی)
  • آلبوغبیش (آل ابوغبیش) یکی از شاخه‌های معروف بنی کعب
  • آل حمید یا الحمید تیره‌ای از قبیلهٔ غزیه از قبیلهٔ هوازن که خود شاخه‌ای از قبیله مشهور مضر است
  • النواصر: یکی از قبایل بزرگ عرب در خوزستان است که خود به تنهایی به دوازده شاخه تقسیم می‌شود.
  • آل کثیر
  • ابوچلده: عشیره آل بوچلده یکی از عشایر عرب خوزستان است. تعدادی از افراد این عشیره در دشت آزادگان ساکن هستند ولی تعداد قابل توجهی از این عشیره بعد از جنگ ایران و عراق از روستای سابله به اهواز مهاجرت کرده‌اند
  • آلبوفرحان از ایل محسین و از بنی‌کعب بوده و در خوزستان در روستاهای نهر یوسف، سعیدان، یوگه، شاخوره، چمیان، چوئبده و تنگه و در عراق در بصره ساکن هستند.
  • بنی صالح
  • بنی لام: قبیلهٔ شیعه و تاریخی در شمال غربی خوزستان، جنوب خوزستان و بخشهای همسایهٔ عراق
  • بنی‌هلال
  • عشیره الزهیریه
  • بنی‌کعب
  • حزبه
  • خاندان خزیمه علم
  • خمیسی
  • زبید
  • زبیدات
  • زرگان
  • سلامات
  • عبیات
  • مشعشعیان
  • بیت محمد الصالح
  • السواری: طایفهٔ شیعی
  • بنی طرف
  • السواری: یکی از عشیره شیعه بزرگ دراستان خوزستان است که بال سمت راست بنی طرف محسوب می‌شود آنها ساکن در: حویزه. سوسنگرد. اهواز. شوش. دبیه سربندر. آبادان. شادگان که به چند شاخه تقسیم می‌شوند (بیت منصور) و (بیت نصر) و (بیت اعواجه) و (البوناهی) که شیخ آنها شیخ ابو مصطفی الساری است
  • الشرفه
  • عچرش
  • بنی تمیم

نشریات و رسانه‌هاویرایش

در خوزستان تولید برنامه به زبان محلی در صدا وسیما وجود دارد[۱۷][۱۸] ولی در هرمزگان، خراسان و بوشهر چنین تولیدی وجود ندارد. طبق آمار اداره ارشاد و فرهنگ اسلامی در این مناطق مصرف تولیدات عربی خارجی بسیار بالاست.[۶] شبکه استانی خراسان رضوی مدتی اخبار عربی پخش می‌کرد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. مهر میهن
  2. طایفه مستقل عرب کُتی بزرگترین گروه عشایری عرب کوچرو در منطقه ورامین تهران سیدعلی‌رضا هاشمی، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، دوره 3، شماره 1، بهار و تابستان 1331، صفحات 93-96
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۸۱۵۶/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)
  4. جغرافیای انسانی استان قم - استانداری قم1392
  5. کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷. آمار برپایه طرح جامع تقسیمات کشوری ۱۳۷۸.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ فکوهی، ناصر، همسازی و تعارض در هویت و قومیت، تهران، نشر گل آذین.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷.
  8. مدخل KHORASAN i. ETHNIC GROUPS در Encyclopædia Iranica
  9. مدخل ʿARAB iii. Arab settlements in Iran در Encyclopædia Iranica
  10. CIA World Factbook
  11. Looklex Encyclopaedia
  12. New America Foundation
  13. New Abadan Foundation
  14. Library of congress
  15. Arabic, Mesopotamian Spoken
  16. Arabic, Gulf Spoken
  17. صدا و سیما
  18. صدا و سیمای مرکز خوزستان
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

مطالعهٔ بیشترویرایش