پشتون‌ها

از مردمان ایرانی‌تبار
(تغییرمسیر از مردم پشتون)

پشتون، پختون یا افغان (به پشتو: پښتانه) (به اردو: پٹهان) گروهی از مردمان ایرانی‌تبار[۱۰] هستند که به زبان پشتو سخن می‌گویند و بیشتر پشتون‌ها سنی حنفی هستند. این طایفه در شمال پاکستان، اکثراً شرق و جنوب افغانستان و به‌طور پراکنده در دیگر نقاط افغانستان زندگی می‌کنند.

پشتون‌ها
پښتانه
Pax̌tānə
کل جمعیت
حدود ۶۹تا۷۰ میلیون
مناطق با جمعیت قابل توجه
 پاکستان۴۲٬۵۹۰٬۳۲۰ (۲۰۲۰)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html
 افغانستان۱۵٬۳۹۰٬۰۰۰[۱]
 امارات متحده عربی۲۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹)[۲]
 ایالات متحده آمریکا۵۰٬۰۰۰ (۲۰۱۰)[۳]
 ایران۵۰٬۰۰۰ (۱۹۹۳)[۴]
 بریتانیا۴۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹)[۵]
 آلمان۲۰٬۰۰۰ (۲۰۱۸)[۶]
 کانادا۱۵٬۰۰۰ (۲۰۱۵)[۷]
 هند۵٬۰۰۰ (۲۰۱۳)[۸]
 روسیه۲۰٬۰۰۰ (۲۰۲۰)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html
 استرالیا۸٬۳۵۰ (۲۰۲۰)[۹]
زبان‌ها
پشتو
فارسی و اردو به عنوان زبان دوم
دین
اسلام (سنی حنفی)
با اقلیلت کم شیعه دوازده امامی
گروه‌های قومی مرتبط
مردم بلوچ
چند کودک پشتون در ولایت خوست، افغانستان

ریشه‌شناسی واژهٔ پشتونویرایش

تاریخ‌دان معروف یونانی (هیرودتس) پکتهای ریگودی را (پاکتیوس) خوانده و اهالی منطقهٔ پکتیا تا قندهار و باشندگان دوطرف کوه‌های سلیمان را پاکتیاها نامیده‌است. از نوشتهٔ او معلوم می‌شود تا قرن چهارم پیش از میلاد مردم قندهار و پکتیا و ننگرهار و خیبر (پاکتیاها) نامیده می‌شده‌اند. بطلمیوس هم آن را پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود. در ریگوید مذکور آمده‌است که قوم پکهت در محاربه بین ده پادشاه آریایی که به کنار دریای (راوی) بوقوع پیوسته بود شرکت کرده بودند. هیلی برانت تاریخ‌دان و پژوهشگر در زبان و فرهنگ سانسکریت: در (ریگوید) مذکور است که در اراکوشیا (قندهار) قبیله‌ای سکونت داشت که شاه (واسودیوا: دیوه در پشتو به نام نور و روشنایی و آس به منای اسب می‌باشد) فرمانروای ان بود و این قبیله تحت قیادت خلف او (سوداس: در پشتو سور به معنای سرخ و آس به منای اسب می‌باشد، دامنهٔ فتوحات را تا وادی (اندس) وسیع ساخت و کارنامه‌های جنگی (واسودیوا) به‌طور افسانه یاد می‌شد. مورخان موجودیت پکتها را در منطقه‌ای کنونی که افغانستان نامیده می‌شود. پیش از ظهور سلطنت سلیمان پیامبر در حدود ۱٬۰۰۰ سال پیش از میلاد تخمین زده‌اند (تاریخ مختصر افغان‌ها. تألیف مولوی یعقوب حسن‌خان سال ۱۳۱۲). پشتو ظاهراً از لفظ پشتون یا پختون آمده‌است که نام قبیله‌ای از نژاد آریایی است. زبان پشتو اصلاً جزء زبان‌های ایرانی است. قواعد آواشناسی نشان می‌دهد که واژهٔ پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژهٔ پَرْسَوا (به معنی پارسی) است.[۱۱][۱۲]بطلمیوس هم آن را پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود.

تعریف واژهٔ پشتونویرایش

شاخه‌ای از اقوام افغانستان بوده که به زبان پشتو تکلم می‌کند، دارای خصوصیات و فرهنگ مخصوص به خود بوده اند.

دینویرایش

اکثر پشتون‌ها مسلمان بیشتر پیرو مذهب سنی حنفی و اقلیتی کوچکی شیعهٔ دوازده امامی هستند و افزون‌بر زبان پشتو که از شاخه‌ای از زبان‌های آریایی است به زبان‌های فارسی ارموری، هندوکوهی (شامل پشتون‌های خیبر) و اقلیتی ناچیزی به اردو (در پاکستان و هند) صحبت می‌کنند.

قبیله‌های پشتونویرایش

پشتون‌ها (پشتو زبانان) به دوبخش و هفت شاخه تقسیم می‌گردد:

اول
  1. سربن
  2. غرغشت
  3. بیتن

این سه با هم برادر اند (طبق روایات سنتی)

دوم
  1. کرلانی
  2. اورمر
  3. متی (بی‌بی متو)

جامعهٔ پشتون یا (پشتو زبان) به دو بخش و هفت شاخه عمده و بخش‌های کوچک دیگر تقسیم گردیده‌است که به استثنای سربن، غرغشت، و بیتن بقیه از نظر شجره، عشیره، روابط خونی یا تباری هیچ پیوندی باهم نداشته و فقط زبان مشترک سبب ایجاد هویت مشترک پشتون گردیده که روی این اصل همه خود را پشتون می‌خوانند. اما در داخل نظام قبیله‌ای مسئله فرق می‌کند و آنجا نظام شجره، عشیره، روابط خونی، بزرگ و کوچک بودن، قوی و ضعیف بودن قبیله، و درجه‌بندی طبقاتی، اصالت و عدم اصالت اتنیکی به نوعی مشهود است.

افغانستان

دو طائفهٔ بزرگ از پشتون‌ها در طول دو و نیم قرن اخیر در افغانستان حکومت نمودند:

غلجایی‌ها که حکومت هوتکیان مربوط به این شاخه از پشتون‌ها بود. از میان قبایل دُرانی دو شاخهٔ سدوزایی‌ها و بارکزایی‌ها در افغانستان بعد از احمدشاه ابدالی حکومت نمودند.

بنیانگذار حکومت سدوزایی‌ها احمدخان ابدالی مشهور به احمدشاه بابا بود. او امپراتوری بزرگ ابدالی یا دُرانی را تأسیس نمود که بعد از وی فرزندش تیمور شاه ابدالی به سلطنت رسید. تیمور پایتخت را از قندهار به کابل منتقل و شورش‌های زیادی را که بر علیه‌اش به‌راه افتاده بود سرکوب نمود. [نیازمند منبع]:

بارکزای که از جمله قدیمی‌ترین اقوام بوده که تواریخ مختلف در از آن‌ها یادآوری شده و سلسله‌های پادشاهی امیر دوست محمد خان بارکزی مربوط همین قوم می‌باشد.[نیازمند منبع]

دیگر طایفه‌های پشتون شامل زدران، منگل، غلزی، درانی، هوتک، اندر، کاکر، سربنی، پوپل، سوری، گدون، لودی، احمدزی، ستانکزی، محمدزی، یوسفزی، بریچی، خروطی، سواتی، سهاک، شینوار، ابدالی، غلجایی و غیره هستند که از جمله گروه‌ها و ایل‌های مهم قوم پشتون هستند.

درانی‌های بزرگ‌ترین تیزه پشتون بوده که شامل اقوام، اچکزایی پوپل زایی، بارکزایی و الکوزایی می‌باشد. ۱۲۳[نیازمند منبع]

پاکستان

طایفه‌های «وزیر» و «محسود» از مهم‌ترین طوایف مناطق غربی پاکستان هستند.[۱۳] وزیرستان شمالی توسط طایفهٔ «وزیر» اداره می‌شود. این طایفه در وزیرستان جنوبی هم حضور دارد و یک سوم جمعیت آن را تشکیل می‌دهد. دو سوم باقی‌مانده جمعیت وزیرستان جنوبی از طایفهٔ «محسود» هستند.[۱۴] بخش پاکستانی شامل منطقه‌ای از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی می‌گردد. این منطقه در پاکستان بنام منطقه مرزی شمال غرب (صوبه سرحد شمالغرب) نامیده می‌شود. اما این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشندگان آن با پشتون‌های افغانستان است.

ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعیویرایش

  • اتن: اتن شامل رقص گروهی مانند یک حلقه که توسط مردان و زنان به‌طور جداگانه صورت می‌گیرد.
  • لنگی یا دستار بستن بر روی سر برای مردان.

شخصیت‌های پشتونویرایش

فهرست مشاهیر پشتون

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2008/geos/af.html
  2. "United Arab Emirates: Demography" (PDF). Encyclopædia Britannica World Data. Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 15 March 2008.
  3. 42% of 200,000 Afghan-Americans = 84,000 and 15% of 363,699 Pakistani-Americans = 54,554. Total Afghan and Pakistani Pashtuns in USA = 138,554.
  4. "Ethnologue report for Southern Pashto: Iran (1993)". SIL International. Ethnologue: Languages of the World. Retrieved 5 May 2012.
  5. Maclean, William (10 June 2009). "Support for Taliban dives among British Pashtuns". Reuters. Retrieved 6 August 2009.
  6. Relations between Afghanistan and Germany: Germany is now home to almost 90,000 people of Afghan origin. 42% of 90,000 = 37,800
  7. "Ethnic origins, 2006 counts, for Canada". 2.statcan.ca. 2006. Retrieved 17 April 2010.
  8. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام India-census وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  9. "20680-Ancestry (full classification list) by Sex – Australia" (Microsoft Excel download). 2006 Census. Australian Bureau of Statistics. Retrieved 2 June 2008. Total responses: 25,451,383 for total count of persons: 19,855,288.
  10. Minahan, James B. (30 August 2012). Ethnic Groups of South Asia and the Pacific: An Encyclopedia: An Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 9781598846607 – via Google Books.
  11. Comrie, Bernard (1990). The World's Major Languages. Oxford University Press. p. 549.
  12. دانشنامهٔ ایرانیکا: سرواژه AFGHANISTAN vi. Paṧto
  13. A Secret Deal on Drones, Sealed in Blood, The New York Times
  14. چالش‌های ارتش پاکستان در وزیرستان، بی‌بی‌سی فارسی

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosia

منابعویرایش

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arachosia اراخوزیا هخامنشیان

پیوند به بیرونویرایش