کشتار اسپایکر

کشتار در پایگاه هوایی اسپایکر، کشتاری جمعی‌ است که به‌دست نیروهای داعش در پایگاه هوایی اسپایکر در تکریت عراق در فاصلهٔ ۱۱–۱۵ ژوئن ۲۰۱۴ مـیلادی (۲۱–۲۵ خرداد ۱۳۹۳ ه‍.ش) به‌وقوع پیوست.در زمان یورش حدود ۴۰۰۰ دانشجوی نظامی غیرمسلح در پایگاه حضور داشتند، در این میان۱۷۰۰ دانشجوی شیعهٔ غیرمسلح این پایگاه هوایی به‌طور جمعی قتل‌عام شدند.وزارت بهداشت عراق،آمار رسمی کشته شدگان در این جنایت را ۱۹۰۷ نفر گزارش کرده‌است.نیروهای داعش پس از قتل قربانیان،که غالباً دانشجویان نظامی زیر ۲۰ سال بودند،آنان را به درون رودخانه انداخته یا در گورهای دسته جمعی جدا از هم دفن کردند.برخی گزارش‌ها،حاکی از همراهی حزب بعث عراق و برخی قبایل عشایری در منطقه با داعش هستند.این فاجعه انسانی، یکی از انگیزه‌های اصلی عراقی‌ها در کنار فتوای جهاد سید علی سیستانی بود که سبب تشکیل حشد الشعبی شد.

کشتار اسپایکر
بخشی‌ از حمله به شمال عراق (۲۰۱۴)
Fobspeicheriraq2.png
عکس از منطقه‌ای که در آن قتل‌عام رخ داده‌است.
کشتار اسپایکر در عراق قرار گرفته‌است
Tikrit
Tikrit
کشتار اسپایکر (عراق)
موقعیتتکریت، عراق
مختصات۳۴°۳۶′۳۶″ شمالی ۴۳°۴۰′۴۸″ شرقی / ۳۴٫۶۱۰۰۰°شمالی ۴۳٫۶۸۰۰۰°شرقی / 34.61000; 43.68000
تاریخ۱۲ ژوئن ۲۰۱۴
هدفدانشجویان نیروی هوایی عراقی شیعه و غیر مسلمان
نوع هدف
کشتار جمعی، تروریسم، نسل‌کشی
درگذشته‌ها۱۹۰۷ نفر
مرتکب‌ها دولت اسلامی در عراق و شام
مدافع عراق

پس از این واقعه،دولت عراق در زمینه یافتن اجساد و دستگیری متهمان،تلاش‌های بسیاری کرد که به یافتن گورهای دسته جمعی متعددی در اطراف منطقه کاخ ریاست جمهوری در تکریت و پایگاه اسپایکر شد.همچنین تعدادی از متهمان دستگیر و پس از محاکمه به اعدام محکوم شدند.دولتمردان عراقی همواره تأکید بر رسیدگی دقیق و شفاف به پرونده این کشتار بوده‌اند همچنین در خصوص این فاجعه، مستندهای متعددی همچون مستند «اسپایکر» تهیه و منتشرشده است.

پیش زمینهویرایش

 
نقشه شهر تکریت (فرودگاه الصحرا، نام دیگر پایگاه هوایی اسپایکر)

پایگاه هوایی اسپایکر، بزرگترین پایگاهی هوایی کشور عراق است که واقع در غرب منطقه تکریت و استان صلاح الدین می‌باشد. گفته می‌شود این پایگاه در سال ۲۰۰۳ توسط آمریکایی‌ها به نام اسپایکر تغییر نام یافت. مایکل اسکات اسپایکر، یکی از خلبانان آمریکایی کشته شده در عراق بود که به یاد او، این پایگاه به نام او خوانده شد.[۱][۲] تا پیش از این، پایگاه به نام فرودگاه هوایی الصحرا شناخته شده‌بود. مکان پایگاه در فاصله ۱۷۰ کیلومتری شمال بغداد و ۱۱ کیلومتری غرب رود دجله واقع شده‌است.[۳]

نیروهای داعش در سال ۲۰۱۳ مناطقی از عراق و سوریه را به تصرف خود درآوردند و در سال ۲۰۱۴ به سمت تکریت در عراق در حرکت شدند. آنها توانستند تا رودخانه فرات در عراق پیشروی کنند و شهر موصل را به تصرف خود درآوردند. با سقوط موصل، داعش به سمت فلوجه در استان الانبار حرکت کرده و در ژانویه ۲۰۱۴، آنجا را نیز تسخیر کرد. داعش در ژوئن همان سال به زندان بادوش و پایگاه اسپایکر در نزدیکی تکریت هجوم برد و قتل‌عامی وسیع را آغاز کرد.[۴][۵] در یکی از این کشتارها، ۶۰۰ تن از زندانیان زندان بادوش که همگی از شیعیان بودند به صورت یکجا و با دستان بسته، به قتل رسیدند.[۶]

شرح واقعهویرایش

 
نمایی بیرونی از کاخ صدام (محل وقوع کشتار)

یکی از سربازان نجات یافته به نام قاسم، واقعه را چنین گزارش می‌کند که به دستور فرماندهان، تعدادی از دانش آموختگان نظامی از استان‌های مختلف به استان صلاح الدین منتقل شدند. در ساعت ۱۰ شب بیست و یکم خرداد ۱۳۹۳ ه.ش (۱۱ ژوئن ۲۰۱۴ م)، حدود سه هزار نفر از نیروها به پایگاه اسپایکر منتقل شدند. این انتقال با وجود اینکه استان‌های صلاح الدین، موصل و مناطق اطراف این دو استان در اشغال داعش بوده و این گروه بدون هیچگونه سلاحی؛ صورت گرفته‌است. فرمانده پایگاه به نیروهای تازه وارد اطمینان می‌دهد که در پایگاه، در امان هستند. فردای آن روز، در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۳۹۳ (۱۲ ژوئن ۲۰۱۴)، به دستور فرماندهی پایگاه اسپایکر، همه افراد ۱۵ روز مرخصی دریافت کردند. به آنان دستور داده شد برای خروج از پایگاه، مدرک و لباس نظامی همراه نداشته‌باشند. سرانجام سربازان به وسیله کامیون‌های نظامی به نزدیک بزرگراه تکریت-موصل منتقل شدند و از آنجا پیاده منتظر خودروی کرایه‌ای ماندند. در این حین، اتومبیلی حامل افراد مسلح آنان را به قصد رساندن به مقصد و کمک با خود همراه ساخت. در نهایت همه افراد توسط نیروهای مسلح داعش، اسیر شده و به کاخ ریاست‌جمهوری در تکریت منتقل شدند. در کاخ، پس از بررسی و بازجویی‌ها، نیروهای شیعه از غیر شیعه جدا شده و تمام شیعیان کشته شدند. باقی افراد در انتظار دادگاه شرع داعش ماندند تا حکم آنان اعلام شود.[۷] به تعبیر یکی دیگر از بازماندگان حادثه به نام کاظم، گروهی از سربازان پایگاه اسپایکر، اقدام به تعویض لباس نظامی به لباس معمول کرده و تصمیم به فرار از پایگاه کردند. این گروه ۳۰۰۰ نفره پس از خروجشان از پایگاه، به سمت بغداد در حرکت شدند؛ اما پس از طی مسافتی به گروهی ۵۰ نفره از داعش برخورد کردند. داعشی‌ها به نظامیان تحت تعلیم اطمینان دادند که آنها را به بغداد رسانده و نجات خواهند داد؛ اما پس از سوار شدن بر کامیون‌ها، به کاخ ریاست‌جمهوری صدام در تکریت منتقل شدند.[۸] الجبوری - رئیس پارلمان عراق - در بیان علت خروج دانشجویان نظامی از پایگاه که منجر به اسارت آنان شد، به اظهارات ضد و نقیض در اینباره اشاره کرده‌است و توضیح می‌دهد؛ برخی از فرماندهان پایگاه به وی خبر داده‌اند که نیروها بدون دستور و اجازه از پایگاه خارج شده‌اند؛ اما برخی از نیروها، به اجازه فرماندهان و اعطای مرخصی به آنان برای خروج از پایگاه اشاره دارند.[۹] حسن خلیل یکی دیگر از سربازان بازمانده از این کشتار نیز به خیانت فرماندهان برای تسلیم دانشجویان به داعش معتقد است و گزارش می‌کند که فرماندهان در هنگام خارج کردن دانشجویان از پایگاه، به آنان اطمینان امنیت راه و حمایت قبایل عرب را داده‌اند.[۱۰]

از سوی دیگر، داعشی‌ها توانستند در همان روز ۲۲ خرداد، به سرعت خود را به باند پایگاه رسانده و آنجا را اشغال کنند.[۱۱] دولت عراق و به ادعای برخی منابع ایرانی، ائتلاف ضد داعشی عراق که شامل آمریکا نیز می‌شود؛ در مواجهه با این حمله به پایگاه، اقدام به بمباران پایگاه کردند.[۱۲] نیروهای عراقی نیز به سمت پایگاه در حرکت شده و درگیری آغاز شد. در این درگیری‌ها، ۲۵–۳۵ نفر از داعشی‌ها کشته شدند.[۱۳][۱۴]

گفته می‌شود افرادی از عشایر منطقه و مسئولان نظامی و محلی منطقه که گرایش به حزب بعث داشتند، در این کشتار با داعش همکاری داشتند.[۱۵][۱۶] در این خصوص کمیساریای مستقل حقوق بشر در گفتگویی اعلام کرد که بر اثر شهادت و گفته شاهدان، برخی از افراد عشایر و گروهی منسوب به القاعده، در این کشتار دست داشته‌اند.[۱۷] الجبیری از کشته شدن قربانیان این جنایت به دست بازماندگان خاندان صدام سخن گفت.[۱۸] دستگاه قضایی عراق نیز تمام شرکت کنندگان در این جنایت را عضو حزب بعث دانست که به داعش پیوسته بودند.[۱۹] داعشی‌ها در حین اجرای کشتار جمعی سربازان اسپایکر، به صورت آنلاین اقدام به انتشار تصاویر نمودند که در آن فیلم‌ها، افرادی مسلح با چهره‌های پوشانده، در کنار رودخانه تکریت، با شلیک به سر سربازان، آنها را به داخل رودخانه می‌انداختند. در تصاویر دیگر، تیرباران شدن سربازانی که دست‌هایشان بسته بود به تصویر کشیده‌شده است.[۲۰] پس از این کشتار، رسانه‌های داعش، برخی از عکس‌های کشتار را با تیترهای ارعاب‌آور، که احتمالا برای ایجاد وحشت بین شیعیان بوده‌است منتشر کردند.[۲۱]

تلفاتویرایش

جعبه آمار قربانیان کشتار اسپایکر
این آمار توسط وزارت بهداشت عراق و به تفکیک استان‌ها کشور تهیه شده‌است
استان ذی قار ۳۸۳ نفر
استان بابل ۳۸۲ نفر
استان بغداد ۲۹۲ نفر
استان دیوانیه ۲۵۲ نفر
استان کربلا ۱۳۲ نفر
استان دیاله ۱۱۹ نفر
استان نجف ۹۹ نفر
استان مثنی ۸۶ نفر
استان واسط ۸۰ نفر
استان صلاح‌الدین ۲۶ نفر
استان کرکوک ۱۷ نفر
استان میسان ۱۶ نفر
استان بصره ۱۰ نفر
استان اربیل ۷ نفر
استان انبار ۲ نفر

در زمان سقوط تکریت، حدود ۴۰۰۰ دانشجوی نظامی غیر مسلح در پایگاه اسپایکر حضور داشتند.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] که همگی به اسارت نیروهای داعش درآمدند.[۲۶] گزارش‌ها حاکی از آن است که داعش پس از اشغال موصل، بیش از ۲۰۰۰ نفر از دانشجویان نظامی و غیر مسلح عراقی را به اسارت درآورده و با انتقال به کاخ ریاست جمهوری در تکریت، همه آنان را به قتل رسانده‌است. برخی منابع از زنده به گور کردن برخی از این دانشجویان یاد کرده‌اند.[۲۷][۲۸] منابع خبری به نقل از مقامات از ۱۷۰۰ نفر دانشجوی شیعه یاد کردند که همگی زیر ۲۲ سال سن داشته و در این واقعه همگی کشته شدند و برخی از آنان به اسارت داعش درآمدند.[۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴] اطلاعیه رسمی داعش در تشریح این حمله، تعداد شیعیان کشته شده در حمله به اسپایکر را ۱۷۰۰ نفر عنوان کرده‌است.[۳۵][۳۶] تعداد زیاد کشته شدگان این حمله، مرگبارترین جنایت فرقه‌ای در تاریخ اخیر عراق را شکل داده‌است.[۳۷] دیدبان حقوق بشر نیز کشته شدن ۵۶۰ تا ۷۷۰ سرباز دستگیر شده از پایگاه اسپایکر را در نزدیکی شهر تکریت تایید کرده ‌است.[۳۸][۳۹][۴۰][۴۱] این نهاد تعداد مجموع کشتگان این حمله را ۲۱۳۴ نفر یاد کرده‌است.[۴۲] با وجود آنکه وزارت دفاع عراق و رسانه‌های دولتی در اولین واکنش به ادعای اعدام‌ها توسط داعش، این خبر را انکار کرد؛[۴۳][۴۴] اما چندی بعد، وزارت بهداشت این کشور، آمار رسمی کشته شدگان این حمله را ۱۹۰۷ نفر به تفکیک استان‌های محل زندگی آنان، اعلام نمود.[۴۵] همین نهاد رسمی، طی اطلاعیه‌ای تعداد مفقودین این واقعه را ۱۹۹۷ نفر ذکر کرده‌است.[۴۶] گاردین نیز با اشاره به کشتار اسپایکر، این حمله داعش را یکی از ۱۰ حمله بزرگ دو دهه گذشته خواند و تعداد قربانیان این واقعه را ۱۵۰۰ نفر دانست.[۴۷][۴۸] همچنین در گزارش داعش، از آزاد شدن ۸۰۰ اسیر سنی مذهب یاد شده‌است که به گفته داعشی‌ها، توبه کرده‌اند.[۴۹] به گفته نوری مالکی، گروهی از اسیران به عنوان گروگان در استان الانبار نگهداری می‌شدند.[۵۰] سخنگوی فرماندهی نیروهای مسلح عراق، در جلسه پارلمان این کشور از ۱۱۰۰۰ مفقود در منطقه تکریت تا سپتامبر ۲۰۱۴ یاد شده کرده‌است.[۵۱]

داعشی‌ها، پس از به قتل رساندن قربانیان، اجساد آنان را به رودخانه انداخته و گروهی دیگر را در گورهای دسته جمعی جدا از هم دفن کردند.[۵۲][۵۳] تا تاریخ یکم فرودین ۱۳۹۷، تعداد ۱۱۵۰ جسد از اجساد کشته شدگان کشتار اسپایکر، تفحص شده‌است. سرانج همچنین بر طبق گزارش سایت رسمی فرقه داعش، تعداد دو هلیکوپتر در هوا، چندین هواپیما در زمین و وسائل نقلیه بسیاری از نیروهای ارتش عراق منهدم شدند. در این حملات، ذخایر سوخت و تجهیزات ارتباطی پایگاه نیز مورد تهاجم و تخریب کامل قرار گرفت.[۵۴]

پیامدهاویرایش

منابع به دنبال این حادثه و در تحلیل علل این اقدام داعش، انتقام جویی از شیعیان را به عنوان یکی از انگیزه‌های داعش مطرح کرده‌اند. بر اساس این تحلیل که توسط علی شهبازی در مجله مطالعات منطقه‌ای منتشر شده است، این حسن انتقام جویی در دوران استبداد دولت شیعی مرکزی به ریاست نوری مالکی در عراق شکل گرفته است. همچنین در این تحلیل دیگر انگیزه این حرکت داعش، در اختیار نداشتن علوم و فنون نظامی بیان شده است. بر این اساس داعش که از توان نظامی و صنعت هوایی کمتری نسبت به جبهه مقابل خود برخوردار بوده‌است، دست به تخریب و حمله بر علیه نداشته خود زده و خشم ناشی از این ضعف را بر سر دانشجویان نظامی تخلیه کرده است.[۵۵] روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی، یکی از اهداف داعش از این عملیات را ایجاد حس انتقام جویی در نیروهای مقابل (مشخصا شیعیان) دانست تا داعش بتواند با این حربه، جنگ‌های فرقه‌ای را در عراق شدت ببخشد.[۵۶] از همین رو سید علی سیستانی -از مراجع تقلید شیعه در عراق- طی اطلاعیه در روز شنبه (۲۸ تیر ۱۳۹۳-۱۹ ژوئیه ۲۰۱۴)، از تمام گروه‌ها و جریانات عراق، در دوران پرآشوب عراق، دعوت به خویشتنداری نمود.[۵۷] خانواده قربانیان نیز در اقداماتی، اعتراض خود را به دولت بابت عدم شفافیت در اطلاعات این کشتار و عدم تحویل اجساد قربانیان نشان‌دادند. در این اعتراضات، متعرضان به پارلمان عراق حمله، به اسباب آن آسیب رساندند و برخی از کارکنان پارلمان را مورد ضرب و شتم قرار دادند.[۵۸][۵۹]

یافت گورهای دسته جمعیویرایش

در اسفند ۱۳۹۳ (مارس ۲۰۱۵) و پس از آزادی تکریت از دست داعش، ده‌ها گور دسته جمعی از کشته شدگان قتل‌عام اسپایکر کشف شد.[۶۰] ارتش عراق شهر تکریت را به طور کامل در نیمه اول فروردین ۱۳۹۴ (روزهای آغازین آوریل ۲۰۱۵) از داعش بازپس گرفت[۶۱][۶۲] و تا تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۹۴ (۱۰ ژوپن ۲۰۱۵)، بقایای ۵۹۷ جسد از کشته شدگان اسپایکر را کشف کرد.[۶۳] دولت عراق تعداد این گورها را جمعا ۱۱ گور دسته‌جمعی کشف شده تا تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۹۴ (هشتم آوریل ۲۰۱۵) دانسته‌است.[۶۴] به گزارش سی‌ان‌ان، برخی از اجساد یافت شده، با دست بسته دفن شده بودند.[۶۵] غواصان توانستند در ۱۶ دی ۱۳۹۵ (۵ ژانویه ۲۰۱۷)، جسد ۸۰ تن از قربانیان این خشونت را در حاشیه رود دجله، محدوده‌ای نزدیکی به کاخ ریاست جمهوری استان صلاح الدین بیابند.[۶۶] چندی بعد، کمیته یادبود کشتار اسپایکر، به تاریخ ۱۷ تیر ۱۳۹۷ (۸ ژوئیه ۲۰۱۸) از کشف ۳۶ جسد در کاخ ریاست جمهوری صلاح الدین خبر داد که به صورت دسته جمعی دفن شده‌اند. این کمیته در جستجویی دیگر، ۱۵۷ تن دیگر را در گوری دسته جمعی در نزدیکی همان منطقه یافت.[۶۷] به گزارش دویچه وله، بزرگترین گور دسته جمعی کشف شده تا کنون، شامل ۴۰۰ جسد از کشته‌شدگان این کشتار بوده‌است.[۶۸] سازمان ملل در سال ۲۰۱۸، تعداد گورهای دسته جمعی در تکریت عراق را ۲۰۲ عدد اعلام نمود که ۶ تا ۱۲۰۰۰ کشته یافت شده‌است.[۶۹] کشف این گورهای دسته جمعی و خروج اجساد قربانیان از آن، با کمک سازمان‌های جهانی همچون صلیب سرخ صورت گرفته است.[۷۰] دیده‌بان حقوق بشر نیز از ضعف عملکرد دولت عراق در شناسایی اجساد کشته شدگان این فاجعه، ابراز نارضایتی کرد.[۷۱]

 
جسد برخی از قربانیان، پس از کشته شدن به رودخانه انداخته شده‌است.

دستگیری و اعدام متهمانویرایش

به عقیده پژوهشگران حوزه حقوق، جنایت اسپایکر در صورتی که به قصد از بین بردن شیعیان صورت گرفته باشد، مصداق ژنوساید خواهد بود و در غیر این صورت، مصداق جنایت جنگی است.[۷۲] رئیس الوزراء دولت نوری مالکی، در تاریخ ۵ شهریور ۱۳۹۳ (۲۷ اوت ۲۰۱۴)، از تشکیل نیروی امنیتی ویژه‌ای با نام «مجموعة الثأر لشهداء سبایکر» برای تشخیص و شناسایی عاملان این کشتار خبر داد.[۷۳] در بهمن ۱۳۹۳ (فوریه ۲۰۱۵)، ماجد اعرجی رئیس دادگاه پژوهش‌های مرکزی ویژه پرونده‌های تروریسم و جنایت‌های سازمان یافته مستقر در بغداد اعلام کرده‌است: ۳۰ نفر از متهمان کشتار «پایگاه هوایی اسپایکر» در تکریت دستگیر شدند که ۱۶ متهم به ارتکاب جنایت اعتراف کردند.[۷۴] چند ماه بعد در تاریخ ۱۹ خرداد ۱۳۹۴ (۹ ژوئن ۲۰۱۵)، در اولین جلسه از دادگاه متهمان کشتار اسپایکر، ۲۴ نفر از متهمان به اعدام محکوم شدند و چند تن دیگر به جهت نبود شواهد کافی، حکم آزادی دریافت کردند. پس از قرائت رای دادگاه، چند تن از متهمان، اعترافات خود مبنی بر شرکت داشتن در کشتار اسپایکر را انکار کردند.[۷۵] در ۱۹ آذر ۱۳۹۴ (۱۰ دسامبر ۲۰۱۵)، پلیس فنلاند با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی این کشور، دو مظنون را از روی فیلم‌های منتشر شده توسط داعش مربوط به کشتار اسپایکر، شناسایی و دستگیر نمود.[۷۶] در ۳۱ مرداد ۱۳۹۵ (۲۱ اوت ۲۰۱۵)، وزارت دادگستری عراق اعلام کرد که تا کنون، حکم اعدام ۳۵ نفر از محکومان پرونده کشتار اسپایکر اجرا شده‌است.[۷۷] در اول شهریور ۱۳۹۵ (۲۲ اوت ۲۰۱۶)، وزارت دادگستری عراق در مراسمی با حضور برخی از خانواده‌های قربانیان، حکم اعدام برخی از متهمان این جنایت را به اجرا درآورد.[۷۸] آسوشیتد پرس و بی‌بی‌سی، تعداد اعدام شدگان را ۳۶ نفر گزارش کرده‌است که از بین ۶۰۰ متهم به شرکت در کشتار اسپایکر به اعدام محکوم شده بودند.[۷۹][۸۰] در مردادماه ۱۳۹۶ (اوت ۲۰۱۷) نیز شورای عالی قضایی عراق، ۲۷ نفر از متهمان پرونده کشتار اسپایکر را به اعدام محکوم کرد. ۲۵ نفر دیگر نیز به جهت عدم وجود مدارک کافی، تبرئه شدند.[۸۱][۸۲] این حکم به تاریخ ۳۰ مردادماه همان سال (۲۱ اوت ۲۰۱۷) برای ۳۶ نفر از متهمان، توسط دادگاه عراق و در زندان ناصریه، اجرا گردید.[۸۳][۸۴]

 
مراسم یادبود قربانیان کشتار اسپایکر در محل واقعه

اقدام‌ها و پیشنهادهاویرایش

این واقعه در کنار فتوای سید علی سیستانی مبنی بر جهاد با داعش، یکی از انگیزه‌های اصلی عراقی‌ها برای تشکیل بسیج مردمی جهت حمله به داعش بود.[۸۵][۸۶][۸۷][۸۸] این کشتار سبب شد تا اعتراضاتی نیز به نوری مالکی، نخست‌وزیر وقت توسط شهروندان عراقی وارد آید.[۸۹] حیدر العبادی، نخست‌وزیر وقت عراق اعلام دستور داد تا کمیته‌ای جهت شناسایی و ارتباط با خانواده‌های کشته شدگان این حمله و بررسی مفقودین این واقعه تشکیل شود. او همچنین دستور شکل‌دادن یک گزارش مفصل دربارهٔ این واقعه را داد.[۹۰] به گزارش راشاتودی، پیتر بوکارت - مدیر سازمان دیدبان حقوق بشر - این اقدام داعش را جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت[یادداشت ۱] دانست.[۹۱] سازمان جهانی دیدبان حقوق جهانی شیعه نیز، این روز را به عنوان «روز جهانی حقوق شیعه» نامگذاری کرد.[۹۲]

عواطف نعمه، نماینده وقت ائتلاف دولت در پارلمان عراق، با درخواستی از قوه قضائیه و دادستانی عراق؛ خواستار شفاف سازی در خصوص این واقعه را کرده و بر نسل‌کشی دانستن این واقعه علیه شیعیان، تأکید داشته‌است. وی همچنین گنجانده شدن این واقعه در کتب درسی را لازم دانسته و پیشنهاد عزای عمومی اعلام کردن این روز در عراق را مطرح کرده‌است.[۹۳] سید عمار حکیم -رئیس جریان ملی الحکمه عراق- در پیشنهادی مطرح کرد که قرار گرفتن این واقعه در کتاب‌های درسی و شناسایی اجساد کشته شدگانی که هنوز اجساد آنان شناسایی و یافت نشده‌اند؛ در کاهش آثار مادی و معنوی این حادثه، مؤثر است.[۹۴][۹۵] شیما التمیمی، یکی از نمایندگان پارلمان عراق نیز، در اظهاراتی درخواست رسیدگی مجدد به پرونده اسپایکر، به دور از تعارفات سیاسی شد.[۹۶]

در هنر و رسانهویرایش

مستندی با عنوان «خاطرات خبرنگار جنگ» از فعالیت‌های زنی عراقی به نام ام قسی توسط وحید چاووش در سال ۱۳۹۷ تولید شد که به فراری دادن زندانیان داعش توسط یک زن عراقی در پایگاه اسپایکر پرداخته‌است.[۹۷][۹۸] گروه هنری و رسانه‌ای فطرس مدیا نیز با انتشار مستندی کوتاه با نام «داعش، از پاریس تا اسپایکر» به مغفول ماندن تعداد زیاد قربانیان این جنایت اشاره داشته و آن را با قربانیان سایر حملات تروریستی داعش در سراسر دنیا و خصوصاً اروپا مقایسه کرده‌است.[۹۹]

دیدگاه‌هاویرایش

پیتر بوکارت، مدیر دیدبان حقوق بشر در واکنش به این اقدام داعش، طی سخرانی‌ای گفت: «بربریت داعش، قوانین را نقض می‌کند و وجدان‌ها را به درد می‌آورد.»[۱۰۰] سید جواد شهرستانی در گفتگویی که کاردینال اعظم بوسنی داشت، از کشتار اسپایکر سخن به میان آورده و گفت: «در حادثه ای دلخراش و بسیار هراس‌انگیز ۱۷۰۰ نفر از بهترین فرزندان، در پایگاه اسپایکر عراق به دست تروریسم بین‌الملل مظلومانه در خون خود غلطیدند. اگر اروپا اخیراً زخم تروریسم را حس کرده‌است، ما بیش از قرن هاست که قربانی تروریسم بین‌المللی هستیم»[۱۰۱][۱۰۲] قاسم سلیمانی در بخشی از سخنان خود، به کشته شدگان اسپایکر اشاره دارد و می‌گوید: «در هیچ دوره‌ای از تاریخ، در زمان بربرها و تاتارها، حتی در حمله مغول، تاریخ شاهد این همه خشونت، توحش و سختی نبوده‌است. ۲۲۰۰ نفر از جوانان دانشکده اسپایکر عراق را دست بسته سربریدند و تیرباران کردند.»[۱۰۳][۱۰۴]

سید محمد طباطبایی -معاون دبیرکل گروه عصائب اهل الحق عراق- در گفتگویی با خبرگزاری ابنا، مقصر اصلی این حادثه را فرماندهان عراقی دانست که با در خطر دیدن جان خویش، سربازان و پاگان را رها کرده و گریختند.[۱۰۵] همینطور نماینده وقت استان دیوانیه در این خصوص، فرماندهان پایگاه اسپایکر را به خیانت متهم کرد و درخواست بررسی اقدامات آنان گردید.[۱۰۶]

یادداشت‌هاویرایش

  1. قتل کسانی که به طور فعال در درگیری‌های جنگی شرکت نداشته‌اند و همینطور افراد مسلحی که سلاح خود را زمین گذاشته و تسلیم شده‌اند؛ جنایت جنگی علیه بشریت تلقی می‌شود. رک: “Iraq executions detailed”, Russia Today.

پانویسویرایش

  1. «روزی که جهان متاثر نشد», خبرگزاری ایرنا.
  2. خبرگزاری فارس، «روایت روزی که دجله به خون نشست», خبرآنلاین.
  3. Rasor and Bauman, Betraying Our Troops: The Destructive Results of Privatizing War, 131.
  4. «روزی که جهان متاثر نشد», خبرگزاری ایرنا.
  5. کولایی و اکبری، «دولت شکننده در عراق و امنیت زنان»، سیاست.
  6. «کشف ۴۷۰ جسد در گورهای ‌جمعی در تکریت», خبرگزاری دویچه وله.
  7. «شاهد عیان یروی ما حدث لیلة سقوط سبایکر», المدی پرس.
  8. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  9. «مجزرة سبايكر», الوسیط.
  10. راضی، «ناجون من مجزرة سبایکر», براثا.
  11. “IS-led Militants Storm Iraqi Air Base near Tikrit”, naharnet.
  12. “Islamic State overwhelms Iraqi forces at Tikrit in major defeat”, miamiherald.
  13. “IS-led Militants Storm Iraqi Air Base near Tikrit”, naharnet.
  14. “The Iraqi Army’s Alamo: Standoff in Tikrit”, thedailybeast.
  15. خبرگزاری صدای افغان، «بازداشت عامل کشتار اسپایکر با آرایش زنانه», خبرگزاری آوا.
  16. خبرگزاری مشرق، «درخواست برای بازگشایی پرونده کشتار اسپایکر درعراق», خبرگزاری مشرق.
  17. «ارسال پرونده کشتار اسپایکر به حقوق بشر سازمان ملل», سازمان دفاع از قربانیان خشونت.
  18. «مجزرة سبايكر», الوسیط.
  19. «من يقف وراء قتل 1700 جندي في "مجزرة سبايكر" بالعراق؟», سی‌ان‌ان.
  20. «نبش‌قبر گورهای دسته جمعی», خبرگزاری دویچه وله.
  21. “Massacre Claim Shakes Iraq”, the new york times.
  22. راضی، «ناجون من مجزرة سبایکر», براثا.
  23. «پیام عمار حکیم به مناسبت سالروز کشتار اسپایکر در عراق», خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  24. کرم‌زاده و مرادیان، «بررسی مبانی رعایت قواعد بشردوستانه توسط گروه‌های غیردولتی»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب.
  25. «کشتار داعش در پایگاه اسپایکر», خبرگزاری یورونیوز.
  26. شهبازی، «شواهد کینه‌توزی داعش»، مطالعات منطقه‌ای، ۳۷.
  27. «عمار حکیم خواستار گنجاندن کشتار اسپایکر در کتب درسی», خبرگزاری شفقنا.
  28. «سالگرد جنایت هولناک داعش», خبرگزاری قدس آنلاین.
  29. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  30. خبرگزاری صدای افغان، «بازداشت عامل کشتار اسپایکر با آرایش زنانه», خبرگزاری آوا.
  31. خبرگزاری ایرنا، «کابوس شبانه مادران اسپایکر», خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.
  32. کرم‌زاده و مرادیان، «بررسی مبانی رعایت قواعد بشردوستانه توسط گروه‌های غیردولتی»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب.
  33. ایران اینترنشنال، «حکم اعدام ۲۷ متهم کشتار اسپایکر در دادگاه جنایی عراق», ایران اینترنشنال.
  34. خبرگزاری روداو، «القوات الامنیة تقبض علی احد المشارکین فی مجزرة سبایکر», خبرگزاری روداو.
  35. “Iraqi teams exhume mass graves of soldiers in Tikrit”, BBC news.
  36. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  37. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  38. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  39. دفاع پرس، «روایت تنها نجات یافته کشتار اسپایکر», خبرگزاری دفاع مقدس.
  40. حسنلو، «زمینه‌ها و عوامل پیدایش تکفیر»، پژوهش‌های تطبیقی.
  41. شهبازی، «شواهد کینه‌توزی داعش»، مطالعات منطقه‌ای، ۳۷.
  42. «چهارمین سالروز فاجعه اسپایکر», خبرگزاری ابنا.
  43. “Massacre Claim Shakes Iraq”, the new york times.
  44. «مجزرة سبايكر», الوسیط.
  45. «بابل وذی قار یتصدران مجزرة سبایکر بعدد الضحایا», الیوم الثامن.
  46. خبرگزاری روداو، «۱۹۹۷ العدد الکلی لمفقودی مجزرتی سبایکر», خبرگزاری روداو.
  47. “Sri Lanka terrorist attacks among world's worst since 9/11”, The guardian.
  48. «۱۰ حمله بزرگ تروریستی دو دهه گذشته», خبرگزاری ایرنا.
  49. حسنلو، «زمینه‌ها و عوامل پیدایش تکفیر»، پژوهش‌های تطبیقی.
  50. “Escaping Death in Northern Iraq”, the new york times.
  51. «جلسة طارئة للبرلمان العراقي لبحث "مجزرة" سبايكر», الجزیره.
  52. خبرگزاری صدای آمریکا، «نبش قبر بقایای اجساد ۶۰۰ قربانی اسپایکر», خبرگزاری صدای آمریکا.
  53. “Massacre Claim Shakes Iraq”, the new york times.
  54. “IS-led Militants Storm Iraqi Air Base near Tikrit”, naharnet.
  55. شهبازی، «شواهد کینه‌توزی داعش»، مطالعات منطقه‌ای، ۳۷-۳۸.
  56. “Massacre Claim Shakes Iraq”, the new york times.
  57. “Massacre Claim Shakes Iraq”, the new york times.
  58. راضی، «ناجون من مجزرة سبایکر», براثا.
  59. «أهالي مفقودي قاعدة سبايكر يقتحمون البرلمان العراقي», الجزیره.
  60. خبرگزاری مشرق، «درخواست برای بازگشایی پرونده کشتار اسپایکر درعراق», خبرگزاری مشرق.
  61. “Iraq Forces, Pushing ISIS Out of Tikrit”, the new york times.
  62. خبرگزاری شفقنا، «تصاویر وحشتناک از جنایت داعش در اسپایکر», شفقنا افغانستان.
  63. خبرگزاری صدای آمریکا، «نبش قبر بقایای اجساد ۶۰۰ قربانی اسپایکر», خبرگزاری صدای آمریکا.
  64. «نبش‌قبر گورهای دسته جمعی», خبرگزاری دویچه وله.
  65. “Mass graves in Tikrit might contain 1,700 bodies”, CNN.
  66. باشگاه خبرنگاران جوان، «کشف ۸۰ جسد از قربانیان کشتار اسپایکر», پارس نیوز.
  67. «پیكر شهدای كشتار اسپایكر در كاخ‌های صدام», خبرگزاری ایرنا.
  68. «کشف ۴۷۰ جسد در گورهای ‌جمعی در تکریت», خبرگزاری دویچه وله.
  69. «کشف دست‌کم ۲۰۰ گور دسته جمعی», یورونیوز.
  70. «کشف صدها جسد از گورهای جمعی تکریت», خبرگزاری یورونیوز.
  71. «چهارمین سالروز فاجعه اسپایکر», خبرگزاری ابنا.
  72. مومنی، «ارزیابی اعمال صلاحیت جزایی ایران»، پژوهش‌های حقوقی تطبیقی.
  73. «اعتقال أربعة من المشتبه بمشاركتهم في جريمة سبايكر جنوبي كركوك», السومریه.
  74. 30 متهم کشتار «اسپایکر» عراق دستگیر شدند بایگانی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine خبرگزاری انتخاب
  75. “Iraqi court sentences 24 to death over Speicher massacre”, middleeastmonitor.
  76. “Two detained in Finland over ISIS executions in Tikrit”, Yleisradio Oy.
  77. خبرگزاری میزان، «حکم اعدام عاملان جنایت در پایگاه هوایی اسپایکر», خبرگزاری میزان.
  78. خبرگزاری مشرق، «درخواست برای بازگشایی پرونده کشتار اسپایکر درعراق», خبرگزاری مشرق.
  79. «عراق ۳۶ عضو داعش را اعدام کرد», رادیو زمانه.
  80. “Iraq hangs 36 men for Camp Speicher massacre”, BBC.
  81. ایران اینترنشنال، «حکم اعدام ۲۷ متهم کشتار اسپایکر در دادگاه جنایی عراق», ایران اینترنشنال.
  82. “Iraq to hang 27 for IS Camp Speicher massacre”, BBC.
  83. خبرگزاری روداو، «القوات الامنیة تقبض علی احد المشارکین فی مجزرة سبایکر», خبرگزاری روداو.
  84. “Iraq hangs 36 men for Camp Speicher massacre”, BBC.
  85. “Iraq hangs 36 men convicted over Speicher massacre”, The guardian.
  86. خبرگزاری صدای آمریکا، «نبش قبر بقایای اجساد ۶۰۰ قربانی اسپایکر», خبرگزاری صدای آمریکا.
  87. «کشتار داعش در پایگاه اسپایکر», خبرگزاری یورونیوز.
  88. “ISIS releases footage of Tikrit massacre”, alarabiya.
  89. ایران اینترنشنال، «حکم اعدام ۲۷ متهم کشتار اسپایکر در دادگاه جنایی عراق», ایران اینترنشنال.
  90. دفاع پرس، «روایت تنها نجات یافته کشتار اسپایکر», خبرگزاری دفاع مقدس.
  91. “Iraq executions detailed”, Russia Today.
  92. «روز جهانی حقوق شیعیان», سازمان جهانی دیدبان حقوق بشر.
  93. «کشتار پادگان اسپایکر، نسل‌کشی علیه شیعیان», پایگاه خبری دیدبان شیعه.
  94. «پیام عمار حکیم به مناسبت سالروز کشتار اسپایکر در عراق», خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  95. «عمار الحكيم يدعو لتخليد مجزرة سبايكر في المناهج التربوية», خبرگزاری الفرات.
  96. خبرگزاری مشرق، «درخواست برای بازگشایی پرونده کشتار اسپایکر درعراق», خبرگزاری مشرق.
  97. ««خاطرات خبرنگار جنگ» از مقابله جسورانه با داعشی‌ها», باشگاه خبرنگاران جوان.
  98. «مستند خاطرات خبرنگار جنگ دربارهٔ واقعه کشتار اسپایکر», بسیج نیوز.
  99. خبرگزاری ایکنا، «فیلم داعش، از پاریس تا اسپایکر», خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
  100. “Iraqi soldier pretending to be dead”, independent.
  101. «دیدار حجت الاسلام شهرستانی با کاردینال اعظم بوسنی», شیعه نیوز.
  102. «برای استقرار صلح جهانی گام های موثری برداریم», شفقنا.
  103. خبرگزاری فارس، «روایت روزی که دجله به خون نشست», خبرآنلاین.
  104. «سردار سلیمانی: حرف های ناروا از روی ترس نزنید», عصر ایران.
  105. «عامل اصلی جنایت اسپایکر که بود؟», مشرق نیوز.
  106. «شاهد عیان یروی ما حدث لیلة سقوط سبایکر», المدی پرس.

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش