گندلی یا طایفهٔ گَندِلی یا قندعلی یکی از طوایف ایل بختیاری، در ایران است.طایفه گندلی درمشروطه شجاعت ورشادت بی نظیری ازخودنشان دادند وبزرگان این طایفه همیشه طرف مشورت ایلخانی دورکی بود ازجمله آجنباز ورناصری ک شریک حسینقلی خان بود.ایل بختیاری ازدوشاخه هفت لنگ وچهارلنگ تشکیل می‌شود[۲] شاخه هفت‌لنگ به چهار باب بختیاروند، بابادی باب، دورکی و دینارانی تفکیک شده‌است،[۱][۳] که طایفهٔ گندلی از طوایفِ زیرمجموعهٔ دورکی به‌شمار می‌آید. پیشینهٔ این تقسیماتِ طایفه‌ای سازمان‌یافته، به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد، که امروزه به‌عنوان ساختار اجتماعی ایل بختیاری شناخته می‌شود.[۴][۵] طایفه قندعلی شامل سه تیره: هلیل وند ، صالح بابری و ورناصری است.كه شعب آنها به شرح ذيل است:

خاک بختیاری، منتشر شده توسط دانشنامه ایرانیکا.[۱] ایرانیکا گستره سکونتگاه بختیاری‌ها را از فریدن تا اهواز معرفی می‌کند.[۱]

  تیره هلیل وند شامل 9 تش است كه عبارتند از:

1- جلیل وند 2- گول وند 3- بازی وند 4- مدولی 5-سبزعلی وند 6- سلطانعلی وند 7- خواجه وند 8- جمال وند 9- شهرياروند

تيره صالح بابري شامل 8 تش است كه عبارتند از:1- عليرضاوند 2- محمدرضاوند 3- شيمباري وند 4- عليدادوند 5- ميرزاعلي وند 6- احمدوند 7- تاله وند 8- بره بی چاست (شعب بره بی چاست نيز عبارتند از: كاظم وند- باران وند - تارعلي وند)

تیره ورناصری به 9اولاد تقسیم می شود:

1-اولاد سلمان(سلمون) 2- اولاد بارانی(بارونی) 3-اولاد علی جون(علی جان) 4-اولاد ممیوسف(محمد یوسف) یا(اولاد حری زاد) 5- اولاد گیلاسی 6-اولاد عالی ابراهیم 7-اولاد حاتم 8-اولاد ممدلی(محمد علی) 9-اولاد مندنی(ماندنی)

وجه تسمیهویرایش

در مورد نام اصلی این طایفه، چندین دیدگاه و نظر مختلف وجود دارد. گروهی معتقدند که نام اصلی آن، قندعلی بوده که بعدها بنا به دلایلی، به گندلی تغییر یافته است. بعنوان نمونه، برخی بر این باورند، که مبنای تلفظ "ق" به "گ" ریشه در بیان شاه قاجار داشته است! روایت است که وقتی ایلخان لیست طایفه‌های بختیاری را حضور شاه تُرک زبان، ارسال کرد، ایشان قندعلی را با تلفظ گندعلی بیان می‌کند. کسانی که با زبان ترکی آشنائیت حتی سطحی دارند می دانند که در زبان ترکی "ق" را "گ" تلفظ می‌نمایند به این دلیل است که ترک زبانان ق را به درستی نمی‌توانند تلفظ نمایند و بدخواهان از جمله فخر فروشان بعدها در خطاب کردن قندعلی می‌گفتند همانطور که شاه فرمودند گندعلی و این اصطلاح عمومیت یافت.[نیازمند منبع]

گروهی دیگر، گندلی را نام گذشته و حال این طایفه می‌دانند و وجه تسمیه این نام را، در این میدانند که؛ ایشان در اندیکا در ناحیه‌ای زندگی می‌کردند که گیاهی بنام گندل در آن ناحیه می‌روید و از این گیاه، در رنگرزی استفاده می‌شد. کم‌کم نام این مردمان، بنام مردمان سرزمین گندل‌زار، شهرت یافت، تا اینکه به‌طور خلاصه به گندلی (مردم سرزمین گندل زار) شهرت یافتند.[نیازمند منبع]

محل سکونتویرایش

مراکز تجمع ایل بختیاری، به دو قسمت ییلاق و قشلاق تقسیم می‌شود. ییلاق گندعلی‌ها، در استان چهارمحال و بختیاری، دواب صمصامی و دهستان پشتکوه، دشتک و حومه آن است.

قشلاق آنها در استان خوزستان؛ که بخش عمده جمعیتی این طایفه نیز، در این منطقه مستقر هستند. شهرستان اندیکا و شهرستان مسجدسلیمان و شهرستان ایذه همچون سوسن و مرغا می‌باشد. همچنین روستاهای آب چهرو، قلعه برون، قلعه بردی، سر مورد، دینه راک، چگارمون، تنگ شیرکش، پاچه شاه عباس، کوشک، برد قمچی و سرتنگ گدار لندر نیز سکنی دارند.

ولی در دیگر شهرستان ها؛ مانند ایذه، لالی، اهواز، شوشتر و همچنین در استان‌های دیگر و در شهرهای شهرکرد، فارسان، اصفهان و فولاد شهر شهر ناغان و خانمیرزا لردگان نیز می‌توان رد پایی از گندعلی‌ها، پیدا کرد.[نیازمند منبع]

ساختار اجتماعیویرایش

ایل بختیاری، از دو شاخه هفت‌لنگ و چهارلنگ تشکیل شده‌است. شاخه هفت‌لنگ، به چهار باب تقسیم شده و گندلی از طوایف زیرمجموعهٔ دورکی محسوب می‌شود. طایفهٔ گندلی، خود، شامل ۳تیره است که هر یک از این تیره‌ها، خود شامل زیر شاخه‌های فراوانی بنام اولاد بوده، که این اولادها نیز، تعداد زیادی خانوار را شامل می‌شوند.[نیازمند منبع]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «BAḴTĪĀRĪ TRIBE». Encyclopaedia Iranica. دریافت‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۴.
  2. «Bakhtyārī». دانشنامه بریتانیکا. دریافت‌شده در 3-25-2014. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. Carl Skutsch. «Encyclopedia of the World's Minorities page.176».
  4. «Iran Almanac and the Book of Facts». Echo of Iran. ۱۹۷۰.
  5. «نمودار اجتماعی طوایف بختیاری». دانشنامه ایرانیکا.
  • حسین ابراهیمی ناغانی (۲ اسفند ۱۳۸۸). «اسامی طوایف و شعب ایل بختیاری». وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ اکتبر ۲۰۱۳.
  • شینی، داریوش. نگرشی بر ایل بختیاری و طایفه شهنی. اهواز: انتشارات معتبر، ۱۳۸۵
  • تاریخ بختیاری نوشته سردار اسعد بختیاری
  • عیدیوندی، حافظ. مروری بر تاریخ ایران از سپیده دم تاریخ و نگرشی بر ایل بختیاری. قم: نسیم حیات، ۱۳۸۳
  • مردانی، سعید. تاریخ چهارمحال وبختیاری"