باز کردن منو اصلی

غلامرضا تختی

کشتی‌گیر نامدارِ ایرانی
(تغییرمسیر از تختی)

غلامرضا تختی (۵ شهریور ۱۳۰۹ در تهران – ۱۷ دی ۱۳۴۶ در تهران)[۲] ملقب به جهان‌پهلوان، کشتی‌گیر اهل ایران بود. در فرهنگ ورزشی ایران، برخی وی را نماد پهلوانی می‌دانند. [۳] او فعال سیاسی و عضو شورای مرکزی جبهه ملی ایران بود.[۴]

غلامرضا تختی
Portrait of Gholamreza Takhti.jpg
اطلاعات شخصی
لقب(ها)جهان‌پهلوان
ملیتایرانی
زادهٔ۵ شهریور ۱۳۰۹
تهران، ایران [۱]
درگذشته۱۷ دی ۱۳۴۶ (۳۷ سال)
هتل آتلانتیک، تهران، ایران
آرامگاهگورستان ابن‌بابویه، شهر ری
سال‌های فعالیت۱۹۵۰–۱۹۶۶
قد۱٫۸۰ متر (۵ فوت ۱۱ اینچ)
وزن۷۹ کیلوگرم (۱۷۴ پوند) تا ۹۷ کیلوگرم (۲۱۴ پوند)
ورزشی
کشورایران
ورزشکشتی
رویداد(ها)آزاد
باشگاهباشگاه پولاد
دستاوردها و عنوان‌ها
فینال‌های جهانیمسابقات جهانی ۱۹۵۱: ۷۹ کیلوگرم آزاد – نقره
مسابقات جهانی ۱۹۵۴: ۸۷ کیلوگرم آزاد – پنجم
مسابقات جهانی ۱۹۵۹: ۸۷ کیلوگرم آزاد – طلا
مسابقات جهانی ۱۹۶۱: ۸۷ کیلوگرم آزاد – طلا
مسابقات جهانی ۱۹۶۲: ۹۷ کیلوگرم آزاد – نقره
فینال‌های منطقه‌ایبازی‌های آسیایی ۱۹۵۸:
۸۷ کیلوگرم آزاد – طلا
فینال‌های ملیپهلوان ایران (۳):
۱۳۳۶، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸
فینال‌های المپیکالمپیک تابستانی ۱۹۵۲:
۷۹ کیلوگرم آزاد – نقره
المپیک تابستانی ۱۹۵۶: ۸۷ کیلوگرم آزاد – طلا
المپیک تابستانی ۱۹۶۰: ۸۷ کیلوگرم آزاد – نقره
المپیک تابستانی ۱۹۶۴: ۹۷ کیلوگرم آزاد – چهارم
امضای تختی

تختی در المپیک ۱۹۵۶ ملبورن به همراه امامعلی حبیبی نخستین مدال‌های طلای تاریخ ورزش ایران در بازی‌های المپیک را کسب کرد. او با یک مدال طلا و دو مدال نقرهٔ المپیک، دو طلا و دو نقرهٔ قهرمانی جهان و یک طلای بازی‌های آسیایی در فهرست برترین‌های قرن فیلا در جایگاه سیزدهم قرار دارد.[۵] وی یکی از سه کشتی‌گیر ایرانی (در کنار امامعلی حبیبی و عبدالله موحد) است که تصویر آن‌ها در تالار افتخارات فیلا نصب شده است.[۶] مزار تختی در ابن بابویه شهر ری واقع شده‌است.[۷]

بازوبند جهان‌پهلوانی غلامرضا تختی، اهدا شده به موزه رضوی .؛ مشهد

زندگیویرایش

غلامرضا تختی در جنوب تهران به دنیا آمد.[۸] «رجب خان» (پدر تختی) متولد سال ۱۲۷۵محلهٔ دروازه غار تهران و مادرش از خانوادهٔ سنتی تهران بود.[۹][۱۰]

با تبدیل شدن وی به یک «قهرمان ملی»، گاه داستان‌هایی دربارهٔ او گفته می‌شود که لزوماً صحت تاریخی ندارند.[۱۱] در ایران از تختی به عنوان «جهان‌پهلوان» یاد می‌شود. کتاب‌های زیادی در وصف او تألیف شده‌است، فیلمی سینمایی در مورد وی ساخته شده، تندیسی از وی ساخته شده و در میدان تجریش در شهر تهران نصب شده‌است. به افتخار وی هر ساله به بهترین کشتی‌گیران ایران «جایزه غلام‌رضا تختی» اهدا می‌شود.[۱۱] تختی در طول زندگی خود به کارهای عام‌المنفعه پرداخت و خدماتی به محرومان کرد. او عضو جبهه ملی ایران بوده و در نهضت ملی‌شدن نفت در ایران فعالیت داشت.[۳][۱۱]

تبارویرایش

حاج قُلی، پدربزرگ غلامرضا تختی، در محلهٔ خانی‌آباد، از اربابان خانی آباد و یخچال دار شناخته شده تهران بود. در دکانش بر روی تخت بلندی می‌نشست و به همین سبب در میان اهالی خانی‌آباد به «حاج قلی تختی» شهرت یافته بود. همین نام بعدها به نام خانوادگی آن‌ها تبدیل شد. ارباب رجب، پدر غلامرضا تختی، یخچال دار ورشکسته بود که زود درگذشت و او را با تنگدستی یتیم گذاشت (زمین‌های یخچال ارباب رجب دقیقاً از راه‌آهن می‌گذرد که حکومت رضاشاه برای احداث راه‌آهن زمین‌های ارباب رجب را مصادره می‌کند)[۱۲]

سال‌های نخستینویرایش

او دو برادر و دو خواهر داشت که همهٔ آن‌ها از وی بزرگ‌تر بودند. وی تحصیلات ابتدایی را در دبستان حکیم نظامی تهران گذراند و پس از گذراندن اول متوسطه در دبیرستان منوچهری تهران ترک تحصیل کرد.[۱۳][۱۴] تختی ورزش زورخانه ای را ابتدا از زورخانه گردان شروع کرد و مدتی بعد به زورخانه پولاد در میدان شاپور رفت. تختی در ابتدا توفیق چندانی در ورزش زورخانه ای نداشت اما استعداد او برای کشتی توسط عبدالحسین فیلی شناخته شد و زیر نظر او پرورش پیدا کرد.[۱۵]

او در سال ۱۳۲۷ به خدمت سربازی رفت و در ۲۵ مهر همان سال در اداره راه‌آهن استخدام شد. وی پیشینهٔ کار در شرکت نفت مسجد سلیمان را هم داشت.[۷]

جوانی و ازدواجویرایش

او در تاریخ پنجشنبه ۱۲ آبان ۱۳۴۵ با شهلا توکلی ازدواج کرد (در برخی سایتها به اشتباه تاریخ ۳۰ بهمن ذکر شده که این موضوع با توجه به تولد بابک در شهریور ماه سال ۱۳۴۶ موجب گمانه زنی اشتباه شده‌است).[۱۶] حاصل این ازدواج پسری به نام بابک بود که در ۱۱ شهریور ۱۳۴۶ به دنیا آمد.[۷] یکی از جاهایی که تختی همیشه می‌رفت، گل‌فروشی رز نزدیک چهارراه تخت‌جمشید (طالقانی کنونی) بود. تختی گل‌های باغچهٔ خانه‌اش را می‌چید و دسته می‌کرد و می‌برد گل‌فروشی رز که فروش برود. اما هربار که گذرش به آن‌جا می‌افتاد، مردم دور و برش را می‌گرفتند و با او گرم حرف زدن می‌شدند. تختی هم می‌خواست مهربانی آن‌ها را جبران کند. همین بود که از ده‌تا دستهٔ گل، یک دسته هم به گل‌فروشی نمی‌رسید. تختی با ماشین بنز سفیدی که داشت می‌رفت گل‌فروشی. می‌گویند بچه مدرسه‌ای‌ها می‌آمدند تکیه می‌زدند به ماشین و کنار او عکس یادگاری می‌گرفتند. گل‌فروش حرص و جوش می‌خورد و از تختی می‌خواست که خودش را از بچه‌ها و مردم پنهان کند. تختی گوش نمی‌کرد و می‌گفت: «مردم برای دیدن من آمده‌اند؛ چرا باید خودم را پنهان کنم؟»[۱۷]

یکی از رویدادهای زندگی تختی، پیشنهاد به او برای بازی در فیلم سینمایی بوده‌است. فردین که از دوستان تختی بود، او را برمی‌انگیزد که بازیگر سینما بشود. فردین به او می‌گوید: «بلور بازی کرد، تو هم بیا و بازی کن.» حتی پیشنهاد می‌دهند در فیلم‌های تبلیغاتی بازی کند. به تختی پیشنهاد تبلیغ عسل می‌دهند. می‌گوید: «من با خوردن عسل پهلوان نشدم! خاک و خُل خوردم و خوراکم نان و پنیر بود و با سختی‌ها ساختم و تمرین کردم تا به جایی رسیدم.»[۱۷]

مرگ و ابهام‌های آنویرایش

 
محمود شیرزاد گمان می‌کند که احتمال دارد تختی از روی نمایشِ پهلوان اکبر می‌میرد «قصّهٔ مرگش را . . . پرداخته باشد یا داستانِ نمایش بر مرگِ این ورزشکارِ مصدّقی حمل شده باشد . . . .»[۱۸]

تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در اتاقش در هتل آتلانتیک تهران درگذشت. او دو روز قبل از مرگش یعنی ۱۵ دی، وصیت‌نامه اش را در دفترخانه اسناد رسمی شماره ۲۰۲ تحت شماره ۳۴۲۸ و با تعیین کاظم حسیبی به عنوان سرپرست فرزندش بابک (که تنها ۴ ماه داشت)؛ به ثبت رسانده بود.[۵] دربارهٔ دلایل مرگ او اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد.[۱۹]

خودکشی یا قتل؟ویرایش

براساس اخبار منتشره در روزنامه‌های اطلاعات و کیهان ۱۸ دی ۱۳۴۶ غلامرضا تختی به خاطر وجود اختلافات خانوادگی با همسرش شهلا توکلی[۳] خودکشی کرده‌است.[۲۰] از انگیزه‌های ممکن برای خودکشی، مواردی چون ناکامی‌هایش در مسابقات در پایان عمر ورزشی تختی نام برده می‌شود.[۲۱] با این حال عده‌ای از دانشوران مرگ وی را مشکوک می‌دانند. این عقیده که ساواک او را به دلیل محبوبیت زیاد و عدم وفاداری به نظام وقت ایران به قتل رسانده‌است، در بین مردم وجود داشته‌است.[۱۱]

علی شاه‌محمدی کارگردان مستند «شهسوار» دربارهٔ زندگی تختی، در این باره می‌گوید: «در این فیلم هم به صورت مستند و هم به صورت دراماتیک به زندگی تختی پرداخته‌ام و سوال اصلی فیلم بر این محور است که تختی خودکشی کرد یا کشته شد؟ در پاسخ به این پرسش، برخی افراد در این فیلم با دلایل متقن و موجه می‌گویند که تختی خودکشی کرده و برخی هم با دلایل متقن و موجه دیگری می‌گویند که تختی به قتل رسیده‌است. هیچ رجحانی میان این افراد و دلایلی که برای نظرشان ذکر می‌کنند در مستند وجود ندارد و قضاوت در این باره را به عهدهٔ خود مخاطب گذاشته‌ایم، به این دلیل که خود ما هم از این دلایل قانع نشده‌ایم.»[۲۲]

تنش با حکومت پهلوی و ناکامی‌هاویرایش

غلامرضا تختی از سال ۱۳۴۲ بارها به ساواک احضار شد. اطرافیان شاه با ناکامی از نزدیک کردن او به دربار و حکومت، فشارها را بر تختی افزایش دادند. حتی در مواردی تختی از ورود به ورزشگاه‌ها منع می‌شد. او پس از دوری دوساله از رقابت‌های ورزشی برای چهارمین‌بار در بازی‌های المپیک شرکت کرد و برای نخستین بار در این بازی‌ها مدالی کسب نکرد. میرزایی با استناد به اسناد به جا مانده بیان می‌کند که ظاهراً حکومت میل داشت تختی بدون تمرین و آمادگی جسمی و روحی در میدان حاضر شود و با شکست‌خوردن، محبوبیتش در میان مردم را از دست بدهد. از سوی دیگر مردم نیز خواهان شرکت او در مسابقات جهانی بودند.[۲۳]

ایدهٔ قتل توسط ساواکویرایش

در چنین شرایطی تختی در سال ۱۳۴۵ هم در بازی‌های جهانی شرکت کرد و بار دیگر دست خالی به ایران بازگشت. جلال آل‌احمد دربارهٔ مرگ او چنین نوشت: «از آن همه جماعت هیچ‌کس، حتی برای یک لحظه، به احتمال خودکشی فکر نمی‌کرد.»[۲۴] عده‌ای معتقدند، تختی اگر خودکشی هم کرده باشد مسئولیت آن با حکومت شاه است که با فشارها و تنگناهایی که برایش به وجود آورد او را به این سمت سوق داد.[۲۵]

در فروردین ۹۸، علیرضا زاکانی نمایندهٔ پیشین مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، خودکشی تختی را شایعه خواند و گفت تختی را به «شهادت» رسانده‌اند. وی گفت: «من شنیدم که عزیزی اینجا گفته‌بود که مرحوم تختی خودکشی کرده‌است. من از پدرم که هم از نزدیک مرحوم تختی را می‌شناختند و هم در مراسم تشییع و درغسالخانه می‌گفت که ایشان را شهید کردند. پدرم بعد از انقلاب قریب به سه دهه مسئول برگزارکنندهٔ مراسم مرحوم تختی بود. من این را از پدرم می‌گویم که در این حرکت بوده‌است.»[۲۶]

مدافعان فرضیه خودکشیویرایش

به گفته «پرویز عرب» از دوستان تختی در گفتگوی تفصیلی با ایسنا، وی خودکشی کرده‌است: «قرص آسپرین و تریاک را با هم مخلوط کرده بود و پس از ریختن در لیوان آب، آن را خورده بود. فجوری، رئیس پزشک قانونی وقت پس از معاینه تختی گفته بود بازوی راست تختی کبود بوده که دلیل آن هم این بود که او هنگام جان دادن با دندان بازوی خود را گاز گرفته بود.»[۲۷]

پس از درگذشت تختی، جبهه ملی در بیانیه‌ای مرگ وی را خودکشی اعلام کرد.[۱۰][۲۸][۲۹] جمشید مشایخی از دوستان تختی در اسفند ۹۷ در یک مصاحبه تلویزیونی با شبکه تهران علت مرگ تختی را با توجه به شناختی که از وی داشت خودکشی به دلیل اختلافات خانوادگی اعلام کرد.[۳۰] بعد از گفته‌های جمشید مشایخی، خسرو معتضد نیز در برنامه ای تلویزیونی در همین رابطه، حاضر شد و بر گفته مشایخی صحه گذاشت و تلویحاً کار جلال آل احمد را در دامن زدن به این شایعه که تختی را عوامل شاهپور غلامرضا پهلوی کشته‌اند، نکوهید. همچنین معتضد گفت که آل احمد در باره مرگ صمد بهرنگی نیز با چنین رویکردی به شایعات دامن زده است. در اسفند ۹۷ بابک تختی، تنها فرزند غلامرضا تختی، تأیید کرد پدرش کشته نشده بلکه خودکشی کرده و مدعی شد بحث پیرامون شهید سازی تختی را جلال آل‌احمد، آغاز کرده‌است. فرزند تختی دربارهٔ مرگ پدرش و حواشی آن در بحبوحهٔ انقلاب ۵۷ گفته‌است: «تختی را نکشتند. من تصور می‌کنم تختی رفته بود هتل به این امید که شاید یکی سراغش بیاید و نجاتش بدهد. وگرنه می‌توانست برود باغ خودش. تختی آگاهانه دست به این انتخاب زد. نمی‌توانست پیش‌بینی کند که ۱۱ سال بعد انقلاب خواهد شد و آقای ساعد (مدیر هتل) دچار گرفتاری می‌شود وگرنه در هتل این کار را نمی‌کرد. همچنین به دفاع از حیثیت مادر خودش پرداخت و شایعات را اغراق‌آمیز دانست.»[۳۱]

دوران ورزشیویرایش

تختی ورزش را با کشتی باستانی آغاز کرد.[۱۰][۱۳][۳۲] [۳۳] او در سال ۱۳۲۹ در ۲۰ سالگی به عضویت باشگاه پولاد درآمد و به صورت حرفه‌ای زیر نظر حبیب‌الله بلور کشتی آزاد را برای شرکت در مسابقات قهرمانی آغاز کرد.[۵] و در همان سال نخستین قهرمانی کشور خود را کسب کرد. تختی در رقابت‌های قهرمانی کشور طی سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۸ هشت بار قهرمان کشور شد. او در سال ۱۹۵۱ در مسابقات قهرمانی جهان هلسینکی در دستهٔ ۷۹ کیلو به مدال نقره رسید، وی و سه هم تیمیش؛ محمود ملاقاسمی (نقرهٔ ۵۲ کیلو)، محمدمهدی یعقوبی (برنز ۵۷ کیلو) و عبدالله مجتبوی (برنز ۷۳ کیلو)،[۳۴] برندگان اولین مدال‌های بین‌المللی تاریخ کشتی ایران بودند. او سال بعد در المپیک هلسینکی مدال نقرهٔ خود را در ۲۲ سالگی تکرار کرد. چهار سال بعد در المپیک ۱۹۵۶ ملبورن در یک وزن بالاتر؛ ۸۷ کیلوگرم، بهتر ظاهر شد و به همراه امامعلی حبیبی نخستین مدال‌های طلای تاریخ ورزش ایران در المپیک را کسب کردند. تختی در مسابقات قهرمانی جهان ۱۹۵۹ تهران، ۱۹۶۱ یوکوهاما و ۱۹۶۲ تولید و به ترتیب به دو مدال طلا و یک مدال نقره رسید. در المپیک ۱۹۶۰ رم هم با ۵ پیروزی با ضربهٔ فنی و یک شکست با امتیاز از عصمت آتلی ترک مدال نقرهٔ وزن ۸۷ کیلو را گرفت. وی که کشتی را از میان وزن آغاز کرده بود با افزایش وزن خود به دسته‌های بالاتر رفته و از سال ۱۹۶۲ به دستهٔ ۹۷ کیلوگرم پا گذاشت، اما مشخص شد که رقابت در این وزن برای قهرمان پابه‌سن‌گذاشته دشوار است و او در المپیک ۱۹۶۴ توکیو با شکست از احمد آئیک ترک و مساوی با سعید مصطفائف بلغار به مقام چهارم قناعت کرد.[۳۵]

وایکینگ پالم سوئدی، عادل آتان تُرک، بوریس کولایف روس، پت بلر آمریکایی، دیتریش آلمانی، ویچزیستیوک روس، عصمت آتلی تُرک، حسن کنگور تُرک، الکساندر مدوید بیلورس از شوروی و احمد آئیک تُرک مهم‌ترین رقیبان تختی در ۱۴ سال حضور وی در عرصهٔ بین المللی بودند.

غلامرضا تختی همچنین سه بار قهرمان کشتی پهلوانی و پهلوان اول ایران شده بود.[۵]

استادانویرایش

مقام‌هاویرایش

 
تختی در حال کشتی گرفتن
 
مدال نقرهٔ مسابقات کشتی ورشو، ۱۹۵۵
 
تختی در المپیک

بازی‌های المپیک: ۳ مدال؛ مسابقات جهانی: ۴ مدال؛ بازی‌های آسیایی: ۱ مدال.

رکوردهاویرایش

  • تختی اولین کشتی‌گیر ایرانی است که موفق شد در سه وزن مختلف صاحب مدال‌های جهانی و المپیک شود: جهانی ۱۹۵۱ و المپیک ۱۹۵۲ (در ۷۹ کیلوگرم)، المپیک‌های ۱۹۵۶، ۱۹۶۰، جهانی تهران و یوکوهاما (در ۸۷ کیلو) و جهانی ۶۲ تولیدو در ۹۷ کیلو.
  • تختی نخستین ورزشکار ایرانی بود که در سه المپیک مدال گرفت؛ دست‌آوردی که پس از او تنها محمد نصیری و هادی ساعی به دست آورده‌اند.
  • تختی با ۷ مدال در رقابت‌های المپیک و قهرمانی جهان رکورددار کسب بیشترین مدال جهانی در میان کشتی‌گیران ایرانی است.
  • تختی اولین ورزش‌کار ایرانی بود که در ۴ المپیک شرکت کرد. امیررضا خادم (از ۱۹۸۸ سئول تا ۲۰۰۰ سیدنی) تنها ورزشکار دیگر ایرانی‌ست که رکورد شرکت در ۴ المپیک را دارد.

فعالیت‌های سیاسیویرایش

دلخوری تختی از خاندان پهلوی، تا اندازه‌ای به روزگار نوجوانی او بازمی‌گشت. پدر تختی یخچال طبیعی داشت و از این راه گذران می‌کرد. اما یخچال در طرح خیابان‌کشی‌های رضاشاه می‌افتد و پدر تختی ناچار می‌شود یخچال را به بهای اندکی به دولت بفروشد. این پیشامد خانوادهٔ آن‌ها را ورشکست و آواره می‌کند، تا بدان‌جا که ناگزیر می‌شوند دو شب را در کوچه بخوابند. به هر روی، رویداد تلخی بود که اثر بسیار بدی بر تختی گذاشت و هرگز نتوانست خاطرهٔ گزنده‌اش را فراموش کند. به‌ویژه که زمانی نمی‌گذرد که پدرش آزرده از آنچه پیش آمده بود، بیمار می‌شود و درمی‌گذرد.[۱۷]

غلامرضا تختی از سال ۱۳۳۰ وارد فعالیت‌های سیاسی شد.[۳۶] او ابتدا در حزب زحمتکشان ملت ایران به رهبری خلیل ملکی و مظفر بقائی عضو بود و پس از انشعاب ملکی و خُنجی از بقائی به حزب نیروی سوم پیوست در جریان اختلاف میان محمدعلی خنجی و خلیل ملکی او پس از شنیدن نظرات طرفین به اتفاق اعضای سازمان ورزشکاران به دکتر خنجی و دکتر حجازی پیوست[۳۷] و پس از تأسیس حزب سوسیالیست به عنوان قائم مقام دبیرکل حزب (دکتر خنجی) انتخاب شد. ضمناً در سازمان ورزش حزب به همراه حسن خرمشاهی (مسئول سازمان ورزش حزب) فعالیت می‌کرد.

غلامرضا تختی پس از کودتای ۲۸ مرداد در کمیتهٔ ورزشکاران نهضت مقاومت ملی نیز علاوه بر حزب سوسیالیست فعالیت داشت و پس از تشکیل جبههٔ ملی دوم در سال ۱۳۳۹ به این سازمان وارد شد و از سوی کمیته ورزشکاران به کنگره و از سوی منتخبین کنگره به شورای مرکزی جبهه ملی ایران راه یافت.[۴][۳۸]

با توجه به علاقه و رفت آمد تختی در جبهه ملی ایران و ریاست سازمان ورزشکاران و عضویت در شورای مرکزی جبهه ملی او، مهندس حسیبی، را سرپرست پسرش - بابک - می‌کند. روزی هم که هواداران دکتر مصدق برای دیدن او به احمدآباد رفتند، تختی پیشاپیش آن‌ها با عکس بزرگی از مصدق که در دست داشت، جلودار کاروان بود. رفت‌وآمدهای غلامرضا تختی به جبهه ملی و عضویت در شورای مرکزی آن باعث گردید تا از سوی ساواک به عنوان یک «ناراضی» شناخته شود. از این روی، دستگاه ورزشی بنا به تصمیم سازمان امنیت و اطلاعات کشور، از تمرین‌های تختی جلوگیری می‌کرد و به هر شکل می‌کوشید تا از حضور او در مجامع ورزشی بین‌المللی که با استقبال کنفدراسیون دانشجویان ایرانی روبرو می‌شد، جلوگیری کند.

در سال ۱۳۴۲ و پس از دستگیری اعضای هیئت اجرایی جبهه ملی ایران، تختی به سمت هیئت اجرایی موقت جبهه ملی انتخاب شد.[۳۹]

هنگام درگذشت محمد مصدق در تاریخ ۱۴ اسفند ۱۳۴۵، غلامرضا تختی به تهدید مأموران نظامی و امنیتی مبنی بر خودداری از سفر به احمدآباد گوش فرا نداد و به افسران می‌گفت «دستگیرم کنید».[۳]

فعالیت‌های اجتماعیویرایش

در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۳۴۱ زلزله مهیبی به قدرت ۷٫۲ ریشتر، به ویرانی کامل شهر بوئین زهرا و روستاهای دشت قزوین انجامید. بر اثر زمین‌لرزه بوئین‌زهرا حدود بیست هزار نفر کشته و هزاران خانواده نیز بی‌خانمان شدند.[۴۰] به پیشنهاد کیهان ورزشی و روزنامه کیهان قرار شد او برای زلزله‌زدگان کمک جمع کند.[۴۱]

تختی قبول کرد و صندوق به گردن از پارک ساعی در خیابان پهلوی تا تالار کیهان در خیابان فردوسی را پیاده پیمود. با بلندگو شخصاً از مردم می‌خواست تا به هموطنان زلزله‌زده‌شان هر چه در توان دارند، کمک کنند. زنان گوشواره و گردنبند و انگشتر و مردان پول اهدایی خود را به صندوق آویزان از گردن تختی می‌انداختند.[۴۱] واکنش‌ها چنان باورنکردنی بود که بلافاصله موج بزرگی از نیکوکاران به راه افتادند و ده‌ها کامیون به وی سپرده شد.[۳]

پس از مرگویرایش

 
آرامگاه تختی در گورستان ابن‌بابویه

تا کنون در مورد غلامرضا تختی قصیده‌ها و کتاب‌های متعددی نوشته شده و فیلم‌های مستند و حتی سینمایی نیز از زندگی وی ساخته‌اند. پس از مرگ وِی، اقدامات گوناگونی برای گرامیداشت وی انجام گرفت و حوادثی (نظیر خودکشی هواداران و…) در واکنش به مرگ او در میان طبقات مختلف جامعه، رخ‌داد. از آن‌جمله می‌توان به این‌ها اشاره کرد.

کیهان ورزشی که در آن روزها تنها نشریه ورزشی ایران بود، در واکنش به مرگ تختی تیتر زد: «دلِ شیر، خون شده بود».[۴۱]

خودکشی هواداران

با انتشار خبر مرگ غلامرضا تختی، هفت تن در شهرهای مختلف ایران خود را کشتند که از همه فجیع‌تر، قصابی در کرمانشاه بود که خود را به قناره آویخت. وی قبل از مرگ یادداشت بزرگی بر شیشه مغازه‌اش چسبانده بود که «جهان بی جهان‌پهلوان ماندنی نیست».[۳]

 
آرامگاه غلامرضا تختی در ابن بابویه.
مسابقات ورزشی

در اردیبهشت ۱۳۵۹ به منظور بزرگ‌داشت مسابقاتی برای یادبود وی بنا نهاده شد که تا کنون به نام جام جهان‌پهلوان تختی ادامه داشته‌است. در اولین دورهٔ این مسابقات، قهرمانان زیادی از سرتاسر جهان حضور یافتند که از جملهٔ آن‌ها احمد آئیک، عصمت آتلی، الکساندر مدوید، پتکوف سیراکف، و سعید مصطفی‌اف را می‌توان نام برد.[نیازمند منبع] این مسابقات، که معمولاً در اواخر زمستان برگزار می‌شود، مهم‌ترین تورنمنت بین‌المللی کشتی سالیانه در ایران است.

ترانه
شعر
کتاب
  • در جستجوی پدر نوشتهٔ بابک تختی (تنها فرزند غلامرضا تختی)
  • حماسهٔ جهان‌پهلوان نوشتهٔ محمدعلی سفری
  • پهلوان زندگی، پهلوان جهان، نوشتهٔ کیوان مرادیان و سید نصرالله سجادی
  • یکصد پرتره از سیمای پهلوان تختی، آثار طراحی، نقاشی و گرافیک بهزاد شیشه‌گران (انتشار به دو زبان فارسی و انگلیسی در سال ۱۳۷۷)
فیلم سینمایی
فیلم مستند

همچنین فیلم مستند سینمایی شهسوار به تهیه‌کنندگی هارون یشایایی و پژوهش، نویسندگی و کارگردانی علی شاه محمدی که به زندگی پرفراز و نشیب اجتماعی، سیاسی، ورزشی و خانوادگی غلامرضا تختی می‌پردازد در سال ۱۳۹۸ به اکران سینماها در آمد. در فیلم مستند سینمایی شهسوار با چهره های مهمی همانند حسین شاه حسینی از اعضای جبهه ملی و روح الله جیره بندی و نیز دوستان مرحوم تختی همانند اصغر رمضانی و حسین شمشادی گفتگو شده که اکنون در قید حیات نیستند. همچنین در این فیلم برای اولین بار دست نوشته ای که که همسر تحتی مرحوم شهلا توکلی برای غلامرضا تختی نوشته دیده می شود. این موارد سبب گردیده که اهمیت اسنادی فیلم بیشتر گردد. همچنین در این فیلم مجید خدایی قهرمان اسبق کشتی جهان در نقش غلامرضا تختی ظاهر گردیده است.

مرگ شهلا توکلیویرایش

شهلا توکلی، همسر غلامرضا تختی، در روز ۲۷ خرداد ۱۳۹۳ در ۶۸ سالگی در بیمارستان ایران‌مهر تهران درگذشت.[۴۹][۵۰]

آلبوم تصاویرویرایش

در شهریور ۱۳۹۴ نمایشگاهی با مجموعه عکس‌های این قهرمان کشتی که در سال‌های گذشته توسط عباس خجسته جمع‌آوری شده‌است در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفت. در این نمایشگاه ۴۰۰ قطعه عکس از این قهرمان کشتی در تهران به نمایش درآمد.[۵۱]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۲۵
  2. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۲۵
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ تختی و مرگش؛ بعد از چهل سال سؤالی بی‌پاسخ بی‌بی‌سی فارسی
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ جبهه ملی ایران به روایت اسناد ساواک- نشر مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات -۱۳۷۹
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ «جهان‌پهلوان غلامرضا تختی». فدراسیون کشتی ایران. ۱۲ آذر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
  6. Hall Of Fame: Freestyle Wrestling بایگانی‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine FILA
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ «سال‌نگار زندگی جهان‌پهلوان غلامرضا تختی». پارس‌اسپورت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
  8. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۲۵
  9. پارسی نژاد، خسرو، پهلوان سیدعلی و ابرمردان طهرون، تهران، انتشارات پَرناک، ۱۳۹۵، ص ۶۱
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ http://mamemihan.ir/Post.aspx?Id=2123e8eea09c4559af73cd5eba75de1a&Title=[پیوند مرده]
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ Fariba Adelkhah, Jonathan Derrick, Being Modern in Iran, Columbia University Press, p.142
  12. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۲۵
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13931017000227
  14. https://www.isna.ir/news/97101708929/
  15. هفتاد سال پایداری - خاطرات حسین شاه حسینی - به کوشش امیر طیرانی - نشر چاپخش ۱۳۹۴ - ISBN 978-600-6799-27-8 - صفحه ۴۲۸
  16. https://static.cdn.asset.aparat.com/lp/9212531-3927-l.jpg
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ حیدری، شهداد. «ناگفته‌ها و ناشنیده‌هایی از جهان‌پهلوان تختی». هفته‌نامهٔ امرداد، یکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شمارهٔ ۲۸۹، ص ۳.
  18. شیرزاد، «بررسی کتاب»، دقیقهٔ ۱۷.
  19. «تاریخ ایرانی». tarikhirani.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۳-۱۵.
  20. «سه ساعت و نیم التهاب تا انتشار مرگ تختی». وبگاه تیبان. ۱۸ دی ۱۳۸۲. دریافت‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
  21. «عقاید و سخنان «بلور» دربارهٔ غلامرضا تختی». پایگاه اطلاع‌رسانی ورزش پارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
  22. «خبرگزاری فارس - کارگردان «شهسوار» پاسخ داد: تختی خودکشی کرد یا کشته شد؟». خبرگزاری فارس. ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  23. «نگاهی نو به زندگی و مرگ غلامرضا تختی». آفتاب. دریافت‌شده در ۱۱ آذر ۱۳۸۹.
  24. جلال آل‌احمد. «نگاهی نو به زندگی و مرگ غلامرضا تختی». دویچه وله فارسی. دریافت‌شده در ۲۸ آذر ۱۳۸۷.
  25. «صدای مردم». صدای آلمان برگرفته از صدای مردم. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۸ آذر ۱۳۸۹.
  26. «خبرگزاری فارس - زاکانی: تختی را شهید کردند/ لاریجانی با تعداد معدودی نماینده بین دو جناح بازی می‌کند». خبرگزاری فارس. ۳۰ فروردین ۱۳۹۸.
  27. http://www.isna.ir/news/95101710383/
  28. پارسی نژاد، خسرو، پهلوان سیدعلی و ابرمردان طهرون، تهران، انتشارات پَرناک، ۱۳۹۵، ص ۶۷
  29. https://www.isna.ir/news/97102413093/
  30. عصر ایران (971215). «علت مرگ تختی از زبان جمشید مشایخی». عصر ایران. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  31. «بابک تختی: پدرم کشته نشد، خودکشی کرد». پایگاه خبری، تحلیلی اقتصاد 24. ۱۳۹۷-۱۲-۲۴T۲۰:۱۲:۱۱+۰۰:۰۰. دریافت‌شده در 2019-03-15. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  32. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۱۶.
  33. https://www.isna.ir/news/97101708929/
  34. مدال‌آوران ایران در مسابقات جهانی وبگاه فدراسیون کشتی ایران
  35. Gholamreza TAKHTI AT Hall Of Fame[پیوند مرده] FILA
  36. حجازی، مسعود، رویدادها و داوری، انتشارات نیلوفر، ۱۳۷۵، ص ۲۰۰–۲۰۳
  37. حجازی، مسعود - رویدادها و داوری - انتشارات نیلوفر-۱۳۷۵ -ص ۲۰۰
  38. صورت جلسه کنگره جبهه ملی ایران به کوشش امیر طیرانی -نشر گام نو ۱۳۸۵
  39. پیام ابراهیم شماره 29- 1397- متن سخنرانی غلامحسین صدیقی در سال 1358
  40. همایش تهدیدها و پیشگیری از پیامدهای زلزله تهران بایگانی‌شده در ۸ اوت ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ ۴۱٫۲ دست‌نوشته‌های دکتر صدرالدین الهی
  42. خدیجه مقدم: شال سیمین، گشت ارشاد و بازداشتگاه وزرا، ایران‌وایر
  43. شعر سیمین بهبهانی برای غلامرضا تختی (با صدای خانم بهبهانی)، بی‌بی‌سی فارسی
  44. مرگ جهان‌پهلوان تختی، سایت رسمی ادیب برومند
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ یادمان جهان‌پهلوان: غلامرضا تختی بایگانی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine، رادیو زمانه
  46. Takhti, IMDb
  47. ««رونمایی از تختی جوان در فیلمی جدید». خبرگزاری خبر آنلاین. ۶ دی ۱۳۹۷.
  48. پایان تصویربرداری مستند «غلامرضا تختی»[پیوند مرده] (ایرنا)
  49. همسر غلامرضا تختی، پهلوان نامدار کشتی ایران، درگذشت، رادیو فردا
  50. همسر جهان‌پهلوان تختی درگذشت
  51. نمایش ۴۰۰ عکس از جهان‌پهلوان تختی . [خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) http://www.irna.ir]

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش