زبان ترکی خراسانی

گونه ای از زبان های ترکی
(تغییرمسیر از ترکی خراسانی)

زبان ترکی خراسانی نام گونه‌ای از زبان‌های ترکی است که ترک‌های خراسان بدان سخن می‌گویند. این زبان در برخی مناطق استان های خراسان شمالی، خراسان رضوی ، گلستان و استان سمنان صحبت می شود. همه کسانی که به زبان ترکی خراسانی سخن می‌گویند به زبان فارسی نیز مسلط هستند.

زبان ترکی خراسانی
زبان بومی درایران
منطقهخراسان شمالی، خراسان رضوی، گلستان، سمنان
تعداد گویشوران
۴۰۰٬۰۰۰ (تخمین)[۱] تا یک میلیون تن (تخمین دوفرر با احتساب مناطقی در ترکمنستان و فراتر از آمور دریا)[۲]  (بدون تاریخ)
آلتاییک[۳]
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۲tut
ایزو ۶۳۹-۳kmz

محدوده جغرافیاییویرایش

ترکی خراسانی زبان غالب در جغتای، جوین و خوشاب سبزوار و بخش سرولایت نیشابور از استان خراسان رضوی و بام و صفی‌آباد اسفراین از استان خراسان شمالی است. این زبان همچنین در بجنورد ، فاروج، مانه و سملقان و شیروان از استان خراسان شمالی، قوچان، درگز، فیروزه نیشابور و منطقه شاهرگ[۴] از استان خراسان رضوی و همچنین در استان گلستان و استان سمنان سخن گفته می‌شود.

خطر انقراضویرایش

سازمان یونسکو از زبان‌های در معرض خطر جهان یا منسوخ شده، اطلسی تهیه کرده‌است که به صورت آنلاین و به کمک نقشه‌های گوگل قابل مشاهده است. در این لیست، برای کشور ایران ۲۵ زبان در معرض خطر نشان داده شده‌است که ترکی خراسانی یکی از این زبان‌ها است و با عنوان زبان آسیب‌پذیر (Vulnerable) از آن یاد شده‌است.[۵][۶]

لهجه‌هاویرایش

طبق نظر پروفسور گرهارد دورفر سرپرست گروه ترک‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان، ترکی خراسانی به ۳ لهجه منطقه ای تقسیم می‌شود:[۷]

۱. لهجه غربی: بجنورد و روستاهای تابعه آن؛ جوین، جغتای و خوشاب سبزوار و…
۲. لهجه شرقی: شیروان، فاروج، قوچان، درگز، کلات و روستاهای تابع و …
۳. لهجه جنوبی: نیشابور، سرولایت و روستاهای تابع و …

همچنین مردم شهر رامیان و آزادشهرومینودشت و و علی‌آباد کتول در گلستان و زاغمرز وبهشر و قائمشهر و آمل در مازندران شهر نردین (از توابع بخش میامی) به این زبان تکلم می‌کنند. آنان نیز بخشی از ایل گرایلی بوده و جزئی از ترکان قزلباش هستند.

رده‌بندیویرایش

ترکی خراسانی به خانواده زبانهای اوغوز تعلق دارد؛ این گروه همچنین زبانهای ترکی آذربایجانی، ترکی استانبولی، زبان گاگاوز، زبان ترکمنی، زبان سالار و ترکی قشقایی را دربر می‌گیرد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Boeschoten, H (1998). "The speakers of Turkic languages". In L. Johanson and É. Á. Csató (eds). The Turkic languages. لندن: Routledge. ISBN 978-0-415-41261-2.
  2. TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW
  3. The existence of the Altaic family is controversial. See زبان‌های آلتایی.
  4. "شاهرگ (قوچان)". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2019-05-22.
  5. http://www.unesco.org/languages-atlas/
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_endangered_languages_in_Asia#Iran
  7. [فصل دوازبخش دوم کتاب "آشنایی با زبان ترکی خراسانی" تألیف جلال قلی‌زاده مزرجی]


الگو:کد زبان‌های معرفی‌شده در ایزو ۶۳۹–۳ که حرف اول عنوان بین‌المللی آنها حرف K است