دولت سوم جمهوری اسلامی ایران

دولت چپ‌گرا

پس از ترور محمدعلی رجایی رئیس‌جمهور و محمدجواد باهنر نخست‌وزیر در انفجار ۸ شهریور ۱۳۶۰، با برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری، سید علی خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران شد و نخست علی‌اکبر ولایتی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد، اما مجلس به ولایتی رأی اعتماد نداد و خامنه‌ای علی‌رغم اختلافاتی که در درون حزب جمهوری اسلامی با میرحسین موسوی داشت، او را به به‌عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی کرد. موسوی از آن زمان تا سال ۱۳۶۸ و پس از درگذشت سید روح‌الله خمینی، برای ۸ سال (دو دوره ۴ ساله)، نخست‌وزیر ایران بود.

دولت نخست موسوی
هیئت دولتِ سوم در جمهوری اسلامی ایران
نخست‌وزیر ایران
نگاره‌ای از موسوی در دوران نخست‌وزیری
تاریخ تشکیل۷ آبان ۱۳۶۰
تاریخ انحلال۲۱ مهر ۱۳۶۴
کسان و سازمان‌ها
رئیس دولتمیرحسین موسوی
پیشینهٔ رئیس دولتوزیر امور خارجه (۱۳۶۰)
رئیس کشورسید روح‌الله خمینی
شمار وزیرانوزیران: ۱۹ (آغاز) ← ۲۳ (پایان)
وزیران مشاور: ۳ (آغاز) ← ۰ (پایان)
وزیران کناررفته
(درگذشت/استعفا/برکناری)
۱۴ وزیر (۸ استعفا، ۱ برکناری، ۵ عدم اعتماد مجدد) + ۲ وزیر مشاور (۱ استعفا، ۱ جابجایی)
شمار همهٔ وزیران۳۴ وزیر + ۵ وزیر مشاور
پیشینه
انتخابات(ها)انتخابات مجلس ۱۳۵۹–۱۳۵۸
انتخابات مجلس ۱۳۶۳
انتخابات خروجیانتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۶۴
دوره(های) مجلسمجلس اول
مجلس دوم
پیشنهاد و تأییدرأی اعتماد به کابینه موسوی
پیشیندولت موقت (مهدوی کنی)
پسیندولت چهارم (موسوی)

از آنجا که تقریباً همه دوران نخست‌وزیری میرحسین موسوی همزمان با جنگ ایران و عراق بود، عموم از او با عنوان «نخست‌وزیر جنگ» یاد می‌شود. سیاست‌های انقباضی دولت او در آن دوران، که به عقیده خیلی‌ها ناگزیر بود، و به ویژه توزیع کالاهای اساسی با کوپن از جمله ویژگی‌هایی است که دولت موسوی را با آن‌ها می‌شناسند.

اختلاف میان موسوی، که به جناح چپ جمهوری اسلامی تعلق داشت، با خامنه‌ای، که به جناح راست جمهوری اسلامی متعلق بود، در طول دوران هشت ساله همکاری این دو ادامه داشت؛ سید علی خامنه‌ای باتوجه به اختلاف نظرها با نخست‌وزیر و برخی اعضای هیئت دولت در چهارسالهٔ اول ریاست‌جمهوری، مایل نبود برای دومین بار در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند، اما پس از آنکه خمینی آن را تکلیف شرعی وی دانست، در انتخابات چهارمین دورهٔ ریاست‌جمهوری نامزد شد اما از خمینی خواست که در انتخاب نخست‌وزیر مختار باشد و او هم پذیرفت. پس از انتخاب مجدد به عنوان رئیس‌جمهور، زمانی که معلوم شد خامنه‌ای درصدد معرفی فرد دیگری برای نخست‌وزیری است، برخی نظامیها نزد امام ابراز کردند که پیشرفت در جبهه‌های جنگ منوط به نخست‌وزیری دوبارهٔ مهندس موسوی است. و خمینی به سیدعلی خامنه‌ای حکم کرد که موسوی را به عنوان نخست‌وزیر معرفی کند. خامنه‌ای به‌رغم نظر مخالف خود، وی را به مجلس معرفی کرد.[۱]اما اختلافات ادامه پیدا کرد که حتی یک بار در شهریور ۱۳۶۷ و کمی پس از پایان جنگ ایران و عراق، به استعفای موسوی از نخست‌وزیری انجامید؛ استعفایی که با مخالفت شدید خمینی روبرو و منتفی شد. با همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ مقام نخست‌وزیری از ساختار سیاسی ایران حذف شد؛ بنابراین میرحسین موسوی آخرین نخست‌وزیر ایران بود.

هیئت دولت ویرایش

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
نخست‌وزیر میرحسین موسوی۷ آبان ۱۳۶۰۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۲]
وزیران
وزیر آموزش و پرورش سید علی‌اکبر پرورش۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۳ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳][۴]
 محمدتقی مؤید*۲۵ مرداد ۱۳۶۳۲۹ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۵]
 میرحسین موسوی*۲۹ مرداد ۱۳۶۳۲۶ مهر ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۶]
 سید کاظم اکرمی۲۶ مهر ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۷]
وزیر ارشاد اسلامی عبدالمجید معادیخواه۱۱ آبان ۱۳۶۰۴ مرداد ۱۳۶۱جمهوری اسلامی [۳][۸]
 میرحسین موسوی*مرداد ۱۳۶۱۱۸ آبان ۱۳۶۱جمهوری اسلامی [۹]
 سید محمد خاتمی۱۸ آبان ۱۳۶۱۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۰]
وزیر اطلاعات محمد محمدی ری‌شهری۲۴ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴مستقل[۱۱]
وزیر امور اقتصادی و دارایی حسین نمازی۱۱ آبان ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳]
وزیر امور خارجه علی‌اکبر ولایتی[الف]۲۴ آذر ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۳]
وزیر بازرگانی حبیب‌الله عسگراولادی۱۱ آبان ۱۳۶۰۱۱ مرداد ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۳]
 سید مجید هدایت‌زاده*۱۱ مرداد ۱۳۶۲۶ شهریور ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۱۴]
 حسن عابدی جعفری۶ شهریور ۱۳۶۲۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۵]
وزیر برنامه و بودجه مسعود روغنی زنجانی*بهمن ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴مستقل
وزیر بهداری هادی منافی۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۳ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳][۴]
 سید علیرضا مرندی*۲۵ مرداد ۱۳۶۳۲۹ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۵]
 سید علیرضا مرندی۲۹ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۶]
وزیر پست و تلگراف و تلفن سید مرتضی نبوی۱۱ آبان ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳]
وزیر جهاد سازندگی بیژن نامدار زنگنه۱ اسفند ۱۳۶۲۶ آبان ۱۳۶۴مستقل[۱۶]
وزیر دادگستری سید محمد اصغری۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۴ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳]
 حسن حبیبی۲۴ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۱]
وزیر دفاع ملی[پ] محمد سلیمی۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۳ مرداد ۱۳۶۳نظامی[۳][۴]
 محمدرضا رحیمی*۲۵ مرداد ۱۳۶۳۲۹ مرداد ۱۳۶۳نظامی[۵]
 میرحسین موسوی[ب]*۲۹ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۶]
وزیر راه و ترابری محمدهادی نژادحسینیان۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۱ اسفند ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳]
 سید ابوالحسن خاموشی*۲۱ اسفند ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۸]
وزیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محسن رفیق‌دوست۱۸ آبان ۱۳۶۱۶ آبان ۱۳۶۴نظامی[۱۰]
وزیر صنایع سید مصطفی هاشمی‌طبا۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۳ مرداد ۱۳۶۳مستقل[۳][۴]
 محمدعلی ذاکر*۲۵ مرداد ۱۳۶۳۲۹ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۵]
 غلامرضا شافعی۲۹ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۶]
وزیر صنایع سنگین بهزاد نبوی۱۰ خرداد ۱۳۶۱۶ آبان ۱۳۶۴مجاهدین انقلاب [۱۹]
وزیر فرهنگ و آموزش عالی محمدعلی نجفی۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۳ مرداد ۱۳۶۳مستقل[۳][۴]
 محمدرضا عارف*۲۵ مرداد ۱۳۶۳۲۹ مرداد ۱۳۶۳مستقل[۵]
 ایرج فاضل۲۹ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴مستقل[۶]
وزیر کار و امور اجتماعی احمد توکلی۱۱ آبان ۱۳۶۰۱۱ مرداد ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۳]
 مهدی معین‌فر*۱۱ مرداد ۱۳۶۲۶ شهریور ۱۳۶۲مستقل[۱۴]
 ابوالقاسم سرحدی‌زاده۶ شهریور ۱۳۶۲۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۵]
وزیر کشاورزی محمد سلامتی۱۱ آبان ۱۳۶۰مرداد ۱۳۶۲مجاهدین انقلاب [۳]
 میرحسین موسوی[ت]*۸ شهریور ۱۳۶۲۱۶ آذر ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۲۱]
 عباسعلی زالی۱۶ آذر ۱۳۶۲۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۲۲]
وزیر کشور سید کمال‌الدین نیک‌روش۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۴ آذر ۱۳۶۰جمهوری اسلامی [۳]
 علی‌اکبر ناطق نوری۲۴ آذر ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۳]
وزیر مسکن و شهرسازی محمدشهاب گنابادی۱۱ آبان ۱۳۶۰۱ شهریور ۱۳۶۲مجاهدین انقلاب [۳]
 میرحسین موسوی[ث]*۸ شهریور ۱۳۶۲۲۴ مرداد ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۲۱]
 سراج‌الدین کازرونی۲۴ مرداد ۱۳۶۳۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۱۱]
وزیر معادن و فلزات سید حسین موسویانی۱۱ آبان ۱۳۶۰مرداد ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۳]
 میرحسین موسوی*۸ شهریور ۱۳۶۲۱۶ آذر ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۲۱]
 حسین نیلی۱۶ آذر ۱۳۶۲۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۲۲]
وزیر نفت سید محمد غرضی۱۱ آبان ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴مستقل[۳]
وزیر نیرو حسن غفوری‌فرد۱۱ آبان ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳]
وزیران مشاور
وزیر مشاور در امور اجرایی بهزاد نبوی۱۱ آبان ۱۳۶۰۱۰ خرداد ۱۳۶۱مجاهدین انقلاب [۳]
 غلام‌رضا آقازاده۱۰ خرداد ۱۳۶۱۱۰ بهمن ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۱۹][۴]
رئیس سازمان برنامه و بودجه محمدتقی بانکی۱۱ آبان ۱۳۶۰۱۰ بهمن ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳][۴][۲۴]
رئیس سازمان بهزیستی کشور محمود روحانی۱۱ آبان ۱۳۶۰تیر ۱۳۶۱جمهوری اسلامی [۳]
 ابوالفضل اجاره‌دار*مرداد ۱۳۶۱۱۸ آبان ۱۳۶۱جمهوری اسلامی [۲۵]
 جواد اژه‌ای۱۸ آبان ۱۳۶۱۱۰ بهمن ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۱۰][۴][۲۴]
معاونان نخست‌وزیر
معاون امر بازسازی نیروی انسانی عبدالله جاسبی۱۳۶۱۱۳۶۲جمهوری اسلامی
 سید منصور رضوی۱۳۶۲؟جمهوری اسلامی
معاون امور اجرایی غلام‌رضا آقازادهبهمن ۱۳۶۳۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۲۶]
معاون امور حقوقی و مجلس سید احمد اشرف اسلامی۷ آبان ۱۳۶۰۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی
معاون امور دفاعی سید حسن فیروزآبادیاردیبهشت ۱۳۶۴۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۲۷]
معاون امور عمرانی محمد هندی۱۳۶۲۱۳۶۴مستقل[۲۸]
معاون امور فرهنگی و اجتماعی جواد اژه‌ایاردیبهشت ۱۳۶۴۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی
معاون امور نهادهای انقلاب اسلامی سید اسماعیل داودی شمسی۳ آذر ۱۳۶۰؟جمهوری اسلامی [۲۹]
رئیس دفتر اطلاعات و تحقیقات خسرو تهرانی۷ آبان ۱۳۶۰مرداد ۱۳۶۳مستقل
رئیس دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی منوچهر محمدیاسفند ۱۳۶۰خرداد ۱۳۶۲مستقل[۳۰]
 گودرز افتخار جهرمیمرداد ۱۳۶۲۲۱ مهر ۱۳۶۴مستقل[۲۷][۳۱]
دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور عبدالله جاسبی۷ آبان ۱۳۶۰بهمن ۱۳۶۲جمهوری اسلامی
 سید منصور رضویبهمن ۱۳۶۲۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی
رئیس بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی محمود کریمی نوری۷ آبان ۱۳۶۰۲۸ مهر ۱۳۶۱مستقل[۳۲]
 سید مهدی طباطبایی۲۸ مهر ۱۳۶۱۵ آذر ۱۳۶۳مستقل[۳۳]
 طهماسب مظاهری۵ آذر ۱۳۶۳۲۱ مهر ۱۳۶۴مستقل[۳۴]
رئیس سازمان انرژی اتمی ایران رضا امراللهیدی ۱۳۶۳۲۱ مهر ۱۳۶۴مستقل[۲۷]
رئیس سازمان اوقاف محمدرضا اعتمادیان۷ آبان ۱۳۶۰۱۵ دی ۱۳۶۳جمهوری اسلامی [۳۵][۳۶]
رئیس سازمان تربیت بدنی مصطفی داوودی۷ آبان ۱۳۶۰۱۴ فروردین ۱۳۶۲مستقل
 سید اسماعیل داودی شمسی۱۴ فروردین ۱۳۶۲۱۴ بهمن ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳۷]
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست رضاحسین میرزاطاهری۷ آبان ۱۳۶۰۱۹ اسفند ۱۳۶۳جمهوری اسلامی
 هادی منافی۱۹ اسفند ۱۳۶۳۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳۸]

سایر منصوبان رئیس دولت ویرایش

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
سرپرست نهاد نخست‌وزیری غلام‌رضا آقازاده؟۱۱ آبان ۱۳۶۴جمهوری اسلامی
دبیر هیئت دولت علی کاویانی؟مهر ۱۳۶۴مستقل[۳۹]
سخنگوی دولت احمد توکلی۲۵ آذر ۱۳۶۰۱۱ مرداد ۱۳۶۲جمهوری اسلامی [۴۰]
مشاوران نخست‌وزیر
مشاور اجتماعی رضاحسین میرزاطاهری۱۸ اسفند ۱۳۶۳۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی [۳۸]
مشاور اقتصادی علی ماجدی۱۳۶۴۱۳۶۴جمهوری اسلامی
مشاور امنیتی و اطلاعاتی محسن کنگرلوفروردین ۱۳۶۱۲۱ مهر ۱۳۶۴مجاهدین انقلاب
مشاور بین‌الملل محسن امین‌زاده۱۳۶۲۲۱ مهر ۱۳۶۴مستقل
مشاور کارگری علیرضا محجوب؟۲۱ مهر ۱۳۶۴جمهوری اسلامی

یادداشت ویرایش

  1. تا پیش از معرفی علی‌اکبر ولایتی به مجلس، نخست‌وزیر شخصاً ادارهٔ وزارت‌خانه را بر عهده داشت.[۱۲]
  2. محمدرضا رحیمی به عنوان سرپرست فعالیت کرد.
  3. «وزارت دفاع ملی» در خرداد ۱۳۶۳ به «وزارت دفاع» تغییر نام پیدا کرد.[۱۷]
  4. یکی از معاونان وزارت‌خانه به نام حسن طباطبایی به عنوان سرپرست فعالیت کرد.[۲۰]
  5. محمد مروت در ۲۲ شهریور به عنوان قائم‌مقام نخست‌وزیر در وزارت‌خانه منصوب شد.[۲۳]

منابع ویرایش

  1. «آیت الله خامنه ای، علی اکبر ولایتی». دائره المعارف بزرگ اسلامی.
  2. «موسوی نخست‌وزیر شد». اطلاعات (۱۶۵۶۳): ۲. ۷ آبان ۱۳۶۰ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
  3. ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ ۳٫۱۳ ۳٫۱۴ ۳٫۱۵ ۳٫۱۶ ۳٫۱۷ ۳٫۱۸ ۳٫۱۹ ۳٫۲۰ «مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۱ جلسه ۲۳۳» (PDF). کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ۱۱ آبان ۱۳۶۰. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۵ مارس ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۰ تیر ۱۳۹۷.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ «مجلس شورای اسلامی ۱۵ وزیر را تأیید کرد». صبح آزادگان (۱۳۱۲): ۱، ۸ و ۱۰. ۲۴ مرداد ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ «سرپرستان پنج وزارتخانه تعیین شدند». صبح آزادگان (۱۳۱۴): ۱. ۲۷ مرداد ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ «گزارش مجلس شورای اسلامی». صبح آزادگان (۱۳۱۷): ۲. ۳۰ مرداد ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  7. «سید کاظم اکرمی با ۱۲۲ رأی به وزارت آموزش و پرورش انتخاب شد». صبح آزادگان (۱۳۶۶): ۲. ۲۸ مهر ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  8. «وزیر ارشاد استعفای خود را تقدیم نخست‌وزیر کرد». کیهان: ۲. ۴ مرداد ۱۳۶۱.
  9. «آمریکا بودجه بسیار سنگینی را برای تبلیغات علیه انقلاب اسلامی تصویب کرده است». صبح آزادگان (۷۳۲): ۱۶. ۲۱ مرداد ۱۳۶۱ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «خاتمی، اژه‌ای و رفیق‌دوست از مجلس رأی اعتماد گرفتند». جمهوری اسلامی (۹۹۸): ۱۰ و ۱۲. ۱۹ آبان ۱۳۶۱ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «وزرای مسکن، اطلاعات و دادگستری رأی اعتماد گرفتند». صبح آزادگان (۱۳۱۳): ۲. ۲۵ مرداد ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  12. فاضلی بیرجندی، محمود (۱۳۹۶). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی: کابینه‌ها در جمهوری اسلامی ایران (ویراست دوم). تهران: پایان. ص. ۱۸۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۷۴۲-۱۴-۵.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «هیچ راهی جز مبارزه نظامی، سیاسی و اقتصادی علیه امریکا و اسرائیل وجود ندارد». اطلاعات (۱۶۶۰۳): ۷. ۲۵ آذر ۱۳۶۰ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «با استعفای وزرای بازرگانی و کار موافقت شد». اطلاعات (۱۷۰۷۳): ۱. ۱۱ مرداد ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «وزرای جدید بازرگانی و کار از مجلس رأی اعتماد گرفتند». اطلاعات (۱۷۰۹۵): ۲. ۷ شهریور ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  16. «انتخاب وزیر جهاد سازندگی با ۱۱۰ رأی تصویب شد». صبح آزادگان (۱۱۷۷): ۲. ۲ اسفند ۱۳۶۱ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  17. فاضلی بیرجندی، محمود (۱۳۹۶). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی: کابینه‌ها در جمهوری اسلامی ایران (ویراست دوم). تهران: پایان. ص. ۱۸۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۷۴۲-۱۴-۵.
  18. «وزیر راه و ترابری استعفا داد». صبح آزادگان (۶۸۶): ۲. ۲۲ اسفند ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «مجلس به دو وزیر رأی اعتماد داد». صبح آزادگان (۶۷۵): ۱۲. ۱۱ خرداد ۱۳۶۱ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  20. فاضلی بیرجندی، محمود (۱۳۹۶). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی: کابینه‌ها در جمهوری اسلامی ایران (ویراست دوم). تهران: پایان. ص. ۱۸۶. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۷۴۲-۱۴-۵.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ «طرح سرپرستی ۳ وزارتخانه توسط نخست‌وزیر بمدت ۳ ماه تصویب شد». اطلاعات (۱۷۰۹۷): ۱۷. ۹ شهریور ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «مجلس به وزرای کشاورزی و معادن و فلزات رأی اعتماد داد». صبح آزادگان (۱۱۱۵): ۲ و ۱۳. ۱۷ آذر ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  23. فاضلی بیرجندی، محمود (۱۳۹۶). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی: کابینه‌ها در جمهوری اسلامی ایران (ویراست دوم). تهران: پایان. ص. ۱۸۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۷۴۲-۱۴-۵.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ «قانون تغییر سمت مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه به وزیر برنامه و بودجه و قرار گرفتن سازمان بهزیستی زیر نظر وزارت بهداری». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. ۱۶ دی ۱۳۶۳.
  25. فاضلی بیرجندی، محمود (۱۳۹۶). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی: کابینه‌ها در جمهوری اسلامی ایران (ویراست دوم). تهران: پایان. ص. ۱۹۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۷۴۲-۱۴-۵.
  26. «تغییر عبارت "وزیر مشاور در امور اجرایی" به عبارت "معاون اجرایی نخست‌وزیر" در مصوبات هیئت وزیران». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ۱۶ دی ۱۳۶۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۸.
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ ۲۷٫۲ Directory of Iranian Officials: A Reference Aid (PDF), Central Intelligence Agency, November 1988, p. 11, retrieved 3 July 2018
  28. «معاون عمرانی نخست‌وزیر به‌عنوان رابط هیئت دولت و ائمه جمعه معرفی شد». صبح آزادگان (۱۰۳۲): ۲. ۳ شهریور ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  29. «مهندس اسماعیل داودی به سمت معاونت امور نهادهای انقلاب در نخست‌وزیری منصوب شد». صبح آزادگان (۵۲۴): ۹. ۴ آذر ۱۳۶۰ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  30. «شرح حال مسئولان سابق». مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۰ تیر ۱۳۹۷.
  31. «ریاست مرکز». مرکز خدمات حقوقی بین‌المللی. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ اوت ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۰ تیر ۱۳۹۷.
  32. «محمود کریمی نوری به سمت سرپرست بنیاد مستضعفین منصوب شد». صبح آزادگان (۷۸۸): ۱۰. ۳ بهمن ۱۳۶۰ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  33. «سید مهدی طباطبائی به سرپرستی بنیاد مستضعفان منصوب شد». صبح آزادگان (۷۸۸): ۲. ۲۹ مهر ۱۳۶۱ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  34. «انتصاب سرپرست جدید بنیاد مستضعفان». صبح آزادگان (۱۳۹۷): ۱۶. ۶ آذر ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  35. «سرپرست جدید سازمان اوقاف تعیین شد». اطلاعات (۱۶۳۹۵): ۲. ۱۷ فروردین ۱۳۶۰ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
  36. «قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه». سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران. ۲ دی ۱۳۶۳.
  37. «سرپرست جدید سازمان تربیت بدنی منصوب شد». جمهوری اسلامی (۱۱۱۲): ۱۲. ۱۵ فروردین ۱۳۶۲ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ «سرپرست جدید سازمان حفاظت محیط زیست منصوب شد». صبح آزادگان (۱۴۸۴): ۲. ۲۰ اسفند ۱۳۶۳ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  39. «دبیر جدید هیأت دولت». جمهوری اسلامی (۱۸۷۰): ۲. ۲۰ آبان ۱۳۶۴ – به واسطهٔ سامانه نشریات ایران.
  40. «احمد توکلی سخنگوی دولت شد». اطلاعات (۱۶۶۰۳): ۴. ۲۵ آذر ۱۳۶۰ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.