ایل افشار

ایلی ترکمان از ایل های ۲۴ گانه اغوز

افشارها (به ترکی آذربایجانی: avşarlar یا afşar) طایفه‌ای از تُرک‌های اغوز هستند[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰] که در ایران، ترکیه و جمهوری آذربایجان پراکنده‌اند.[۱۱] مراکز اصلی سکونت آنان در ایران استان‌های آذربایجان غربی، زنجان[۱۲]، خراسان، کرمان و فارس است؛ اما تیره‌هایی از آنان را در استان‌های آذربایجان شرقی، لرستان، قزوین، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، همدان (صالح آبادخوزستان، استان مرکزی، البرز (شهرستان ساوجبلاغ) و چهارمحال و بختيارى (شهرکرد و شهرستان بن) می‌توان یافت.[۱۳]

ایل افشار
Avsar.svg
تمغای افشار مطابق کتاب دیوان لغات الترک تالیف محمود کاشغری، قرن چهارم هجری
مناطق با جمعیت چشمگیر
 ایران،  ترکیه،  جمهوری آذربایجان
زبان‌ها
ترکی آذربایجانی[۱]
دین
اسلام شیعه
قومیت‌های وابسته
ترکان اغوز، قایی، ایل قنق، سالور، بیگدلی، بایندر، بیات
نادرشاه افشار در سال ۱۰۶۶ خورشیدی در ایل افشار در شمال خراسان به دنیا آمد.[۳][۴]

معرفی

اَفشار یا اوشار یکی از ایل‌های تُرک‌های اغوز[۱][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹] جزء گروه قومی ترک‌های آذربایجانی هستند.[۲۰][۲۱][۲۲] که عده‌ای از آنها در زمان سلجوقیان و عده‌ای دیگر در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ از آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه‌های دودمان صفوی را بنیاد گذاردند. ایل افشار یکی از هفت ایل اصلی قزلباش بوده است.[۲۳][۲۴][۲۵] این ایل به دو شعبهٔ بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری ارخلو یا قرخلو؛ نادرشاه افشار از شعبهٔ اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و درهٔ گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمن‌ها مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایلها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند.[۲۶]

وجه تسمیه نام

اوشر یا اوشار را یکی از ۴ فرزند یولدوزخان پسر سوم اغوزخان و به معنی چالاک آورده‌اند.[۲۷] قوم افشار ظاهر نام خود را از نام سر دودمان قومی خود اوشر گرفته‌است.[۲۸]

 
تمغای ایل افشار [۲۹] (تَمغا، مهر و نشانی بوده که با مرکب سرخ بر اسناد، نامه‌ها و فرمان‌ها می‌زدند)

افشارها در صحنهٔ تاریخ

افشارها تحت ادارهٔ آق‌سنقرْ اتابکان موصل را تشکیل دادند و اینها در فتح آناتولی نقش مهمی ایفا نمودند. از طرف ملکشاه، آق‌سنقرْ «قاسم‌الدوله» لقب گرفت و ولایت حلب به او واگذار گردید و به فرمانروایی در این مکان پرداخت. عمادالدین زنگی حکومت اتابکان موصل را در شهر موصل و نواحی پیرامون آن تشکیل داد و فرمانروای این اماکن گردید و مدت هجده سال به فرمانروایی پرداخت (۱۱۴۶–۱۱۲۸). امیر عماد الدین زنگی از طرف خلیفه لقب «فاتح» دریافت نمود و در جنگ‌های صلیبی به مبارزه و نبرد با عیسویان اروپایی اشغالگر پرداخت. پس از وی پسرش نورالدین محمود که به علم و ادبیات علاقه داشت، جانشین او گردید. شیرکوه (ابوحارث اسدالدین) و صلاح‌الدین ایوبی تحت لوای او بودند و به کمک او در ۱۱۷۱ (خورشیدی) حکومت فاطمی را برانداختند. بعد از صلاح‌الدین، فرزندش نتوانست قدرت پدر را پیدا کند و در قرن سیزده میلادی تابع مغول‌ها شدند. در نتیجه، افشارها به جنوب آناتولی کوچ کردند و به کمک ترکمانان، بیگ‌نشین قرامانیان را تشکیل دادند.

افشارهای آناتولی بیشتر از احفاد سه خانواده‌اند که از حلب آمده‌اند و عبارتند از: قوت بیگلی اوغوللاری، گؤندؤز اوغوللاری، کویک اوغوللاری.

مستقل ایل افشار

آل گولو،صفی‌خانلو، قاسملو، جهانشاهلو، اشرف لو، حمزه خانلو، حمزه‌لو، ** ،عمارلو، حیدرممیشالو، تکلو، ال کسلو، پیرمرادلو، آقاجان‌لو، بارچیلو، بیات، ارشلو، شکلو، شول، له درازلو، شیخ اوشاغلو، ولی‌پور، میرحبیب لو، میرحسینی، فارسیمدان، جامه بزرگی، قوجابیگلو، میرجانی، قره‌قویونلو، گوی قویونلو، افشار بگشلو، قره‌گزلو، گوند اوز لو، برآوردلو، جانقلی اوشاغلو،شجاعی، افشارامویی، شاهسون، زرگر، حاجیلو، رحیم لو، امین لو، مزیدلو ، گیلانلو، شهسواری، خلیفه لو، جلال لو، مهنی،شجاعی کراده، مرادی، غفرانی، ساربان، قرایی، ساوندر، خبری،f>شهرداری کرمان</ref>

فرهنگ و رسوم

قالیچه‌های افشار

از نظر قالی‌بافی، چادرنشینان افشار گرهٔ تُرکی و روستائیان گرهٔ فارسی به کار می‌برند. در واقع اصالت قالیچه‌های کرمان را در کارهای ایلات افشار باید جستجو کرد که نقشه و طرز بافت آن‌ها وجه مشترکی از هنر مردم آذربایجان و کرمان که به خوبی با هم آمیخته شده‌است.[۳۰]

افشارهای ایران

بزرگترین شهر افشارنشین ایران و جهان شهر ارومیه است چنانچه لرد کرزن در قرن بیستم هنگام ورود به شهر ارومیه می‌نویسد: «این شهر که در ارتفاع ۴۴۰۰ پا از سطح دریاست بین ۳۰۰۰۰ و ۴۰۰۰۰ نفر سکنه دارد که بیشتر آنها طایفهٔ ترک افشار هستند، ولی مقدار متنابهى اقلیت های نسطورى (آشورى)، کلیمی و ارمنی را هم در بر مى گيرد.» ‏بیشترین افشار های شمال خراسان نیز در شهرهای قوچان ،دره گز، کلات و شیروان و قسمت هایی هم در مینودشت و رامیان، آزادشهر استان گلستان هستند

افشارهای ایران عبارتند از:قره گزلی، قره حسنلو، قره گوزلو، گندزلو، بدرلو (بدیرلو)، بکیشلو، سعیدلو، قرالرلو، عربلو، غفرانی، طرزیلو، شاملو، اصانلو، قاسملو، ایناللو، ارشلو، گؤندؤزلو، تکشلو، کهگیلولو، قرخلو، بگشلو تکه‌لو و ایمیرلوو ایل افشار (افشارلو) و مصطفی لو ،یازرلو،دوارلو،قرهجانلو،قرهسفلو،قرهچماقلو،یوزباشی، … این طایفه‌ها از قبیله‌های گؤندؤتخزلو و کؤپک‌لو و که از آسیای میانه آمده‌اند، تشکیل یافته‌است.[۳۱] تیره شول هم جز تیره‌های ایل ترک افشار می‌باشند که در کرمان و داراب فارس زندگی می‌کنند. تیره قرخلو در استان مرکزی و اراک زندگی می‌کنند ، عده ای از افشارها در خرم آباد و عده ای در شهرستان خفر شیراز ساکن هستند و همچنین طایفه ی نادری شهرستان بن واقع در ۲۰کیلومتری شهرکرد از ایل افشار میباشند .

ارشلو

ایل افشار به دو شاخهٔ قرخلو و قاسملو تقسیم می‌شود که ارشلو (آراشلو) نام طایفه‌ای از شاخه قرخلو می‌باشد. همچنین ارشلو نام محله‌ای در شهر ارومیه است. باتوجه به اینکه در منابع زیادی از مسکن گزیدن افشارها در ارومیه سخن رفته است، گمان می‌رود که نام این روستا از نام این طایفه افشار گرفته شده باشد همچنین در شهرستان سیرجان طایفه ارشلو از ایل ترکی بچاقچی حضور دارند
تاریخچه
ابراهیم خان دیوان بیکی افشار فرزند علی مراد بیک و برادر فتحعلی خان افشار ارشلو بوده و به هنگام جنگ کریم خان زند با فتحعلی خان و محاصره نه ماههٔ قلاع اورمیه فرماندهی سوار و پیاده افشار را ابراهیم خان دیوان بیکی بر عهده داشت که در این جنگ سرانجام فتحعلی خان تسلیم شد. کریم خان پس از فتح اورمیه حکومت شهر را به رستم خان پسر مهدی خان قاسملوی افشار سپرد. فتحعلی خان علاوه بر ابراهیم خان دو برادر به نام‌های حسینعلی خان و علیخان داشته که هر دو در دستگاه فتحعلی خان مشغول به کار بوده‌اند.

جستارهای وابسته

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Looklex encyclopaedia - Afshars
  2. Joshua Project - Azerbaijani People Cluster Great Commission Status
  3. «NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۵.
  4. "Nādir Shāh | Iranian ruler". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2020-05-25.
  5. «AFŠĀR بایگانی‌شده در ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine» در دانشنامهٔ ایرانیکا
  6. "Nādir Shāh | Iranian ruler". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2020-05-26.
  7. «AFSHARIDS – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  8. «NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  9. «Afsharid Dynasty - Oxford Islamic Studies Online». www.oxfordislamicstudies.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  10. Lockhart, L., "Nadir Shah: A Critical Study Based Mainly upon Contemporary Sources", London: Luzac & Co., 1938, 21 :"Nadir Shah was from a Turkmen tribe and probably raised as a Shiʿa, though his views on religion were complex and often pragmatic"
  11. ایران تاریخ، فرهنگ، هنر زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1385
  12. زنجان سرزمین اقوام افشار.
  13. ایران تاریخ، فرهنگ، هنر، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، ۱۳۸۵(بخش زبان و خط)
  14. http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-c3e1a26362c34adebd653ebfb3bf2dad-fa.html
  15. «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی - افشار». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۹.
  16. Joshua Project - Ethnic People Groups of the Turkic Peoples Affinity Bloc
  17. Tapper, Richard (1997). «Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan." Cambridge University Press, ISBN 0-521-58336-5, 9780521583367, Page 44
  18. Reid,.J. J. (2000). «Crisis of the Ottoman Empire: Prelude to Collapse 1839-1878.» Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07687-5, 9783515076876, Page 210
  19. Peter Malcolm Holt, Ann Katherine Swynford Lambton, Bernard Lewis (1977). «The Cambridge History of Islam" Cambridge University Press, ISBN 0-521-29135-6, 9780521291354, Page 430
  20. Richard V. Weekes. Muslim peoples: a world ethnographic survey. AZERI. — Greenwood Press, 1978 — p. 56 — ISBN 978-0-8371-9880-4
  21. Российский этнографический музей. Афшары.
  22. "Азербайджанцы". [[دانشنامه بزرگ شوروی|Great Soviet Encyclopedia]] (به روسی). Retrieved Sep 13, 2013. URL–wikilink conflict (help)
  23. The Cambridge History of Islam, Volume 2, edited by Ann Katherine Swynford Lambton, Bernard Lewis, Cambridge University Press - p395. : "the most important of these tribes were Ustajlu, rumlu, shamlu, Dulghadir, Takkalu, afshar and Qajar".
  24. «Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org. ص. the Safavid dynasty won and kept power with the aid of an army consisting primarily of Qizilbāš Turkman tribes (ūymāqāt) such as the Šāmlū, Ostāǰlū, Ḏu’l-qadr, Qaǰar, Afšār, Rūmlū, and Tekelū. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۱.
  25. Encyclopaedia Iranica. «Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org (به انگلیسی). ص. he establishment of the Safavid state and the consolidation of Safavid power in Persia٫ In ۹۰۶/۱۵۰۰ Esmāʿīl mobilized at Arzenjān a force of ۷,۰۰۰ Turkman tribesmen from the qezelbāš tribes of Ostājlū, Rūmlū, Takkalū, Ḏu’l-Qadar, Afšār, Qājār. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۱.
  26. شهرداری کرمان[پیوند مرده]
  27. فضل الاه همدانی، رشیدالدین. مجمع التواریخ.
  28. لاکهارت، لارنس. نادرشاه. تهران:1331.
  29. Mahmûd, Kâşgarlı. Divânü Lugâti't-Türk. Kabalcı Yayınevi. p. 354.
  30. «استان کرمان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۰.
  31. تورک دؤنیاسی ال کتابی، آنکارا، ۱۹۷۶، ص. ۸۴۳