بیدادگرخزندگان

تیره‌ای از بیدادگرخزنده‌ریختان
تیرانوسارید
محدودهٔ زمانی: کرتاسه پسین، ۸۱ تا ۶۶ میلیون سال پیش
Tyrannosaurus Sue.jpg
تیرانوسورس رکس بزرگ‌ترین گونه تیرانوسارید
آرایه‌شناسی
فرمانرو: جانوران
بالاشاخه: دوم‌دهانیان
شاخه: طنابداران
زیرشاخه: مهره‌داران
فروشاخه: آرواره‌داران
بالارده: چهاراندامان
رده: خزندگان
فرورده: شاه‌خزنده‌ریختان
بالاراسته: دایناسور
راسته: خزنده‌کفلان
بالاخانواده: بیدادگرخزنده‌ریختان
تیره: بیدادگرخزندگان

بیدادگرخزندگان یا تیرانوسارید (نام علمی: Tyrannosauridae) یک خانواده از دایناسورهای گوشت‌خوار بزرگ است که در دور کرتاسه پسین در آمریکای شمالی و آسیا زندگی می‌کردند. سنگواره‌های این جانوران تا کنون در ایالات متحده آمریکا، کانادا، چین و مغولستان کشف شده‌است. بیدادگرخزندگان از آخرین دایناسورهای گوشت‌خوار غول‌پیکر محسوب می‌شدند ولی خودشان از بیدادگرخزنده‌ریختان اولیه که دایناسورهای گوشت‌خوار اغلب کوچک تا متوسطی بودند فرگشت یافتند. این خانواده از دایناسورها به دو زیرخانواده آلبرتوسوریان و تیرانوسوریان تقسیم می‌شوند. از زیرخانواده آلبرتوسوریان تا کنون تنها ۲ سرده یعنی آلبرتوسور و گورگوسور کشف‌شده ولی از زیرخانواده تیرانوسوریان تا کنون ۱۳ سرده از جمله تیرانوسور، تاربوسور و داسپلتوسور کشف‌شده است.

ویژگی‌هاویرایش

 
مقایسه اندازه بزرگ‌ترین بیدادگرخزندگان تاریخ با یکدیگر و انسان؛ مساحت هر خانه، یک مترمربع است. به‌ترتیب از چپ به راست: تیرانوسور (سرخ)، تاربوسور (زرد)، آلبرتوسور (سبز)، گورگوسور (آبی)، داسپلتوسور(بنفش)

تمام بیدادگرخزندگان بزرگ بودند و کوچک‌ترین گونه‌های آن‌ها دست‌کم ۱ تن وزن داشتند. همچنین همگی آن‌ها دارای جمجمه‌های بزرگ، دندان‌های چاقومانند و ضخیم، دست‌های کوچک و دو انگشتی و پاهای قوی و بلند بودند. بسیاری از ویژگی‌های این درندگان مانند راه‌رفتن روی دوپا، داشتن استخوان‌های توخالی (به منظور کاهش وزن بدن) و نیز احتمالاً داشتن پر در نیاکان این دایناسورها نیز وجود داشت.

روش زندگیویرایش

 
یک گورگوسور در حال حمله به یک پارازارولوفوس

بیدادگرخزندگان شکارچی رأس هرم غذایی در زیستگاه خود بودند و شکارهایشان شامل انواع دایناسورهای گیاه‌خوار بزرگ از جمله اردک‌منقاران، شاخ‌چهرگان و خزنده‌پایان بود. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد دست‌کم برخی بیدادگرخزندگان مانند آلبرتوسور و داسپلتوسور به صورت گروهی زندگی و شکار می‌کردند. روش شکار گروهی این دایناسورها احتمالاً به این صورت بوده که جوان‌ترهای گروه که سریع‌تر و چالاک‌تر بودند شکار را تعقیب و خسته می‌کردند و سپس بزرگسالان گروه که از تجربه و قدرت بدنی بیشتری برخوردار بودند شکار را از پا در می‌آوردند.

درخت تبارزاییویرایش

Brusatte & Carr, 2016[۱]
Tyrannosauridae
آلبرتوسوریان

گورگوسور



آلبرتوسور



Tyrannosaurinae

Alioramini

کیانژوساروس




آلیوراموس



آلیوراموس








نانوکسور



تراتوفونئوس





خونین‌شاه





داسپلتوسور



داسپلتوسور





ژوکنگتیرانوس




تاربوسور



تیرانوسوروس









Fiorillo et al. 2014[۲]
Tyrannosauridae
آلبرتوسوریان

آلبرتوسور



گورگوسور



Tyrannosaurinae


داسپلتوسور



Two Medicine taxon





تراتوفونئوس




بیستاهیورسور




خونین‌شاه




نانوکسور





تاربوسور



ژوکنگتیرانوس




تیرانوسوروس









Loewen et al. 2013[۳]
Tyrannosauridae


گورگوسور



آلبرتوسور



Tyrannosaurinae

Dinosaur Park tyrannosaurid




داسپلتوسور




داسپلتوسور




تراتوفونئوس




بیستاهیورسور




خونین‌شاه




تیرانوسوروس




تاربوسور



ژوکنگتیرانوس











منابعویرایش

  1. CITEREFBrusatte_&_Carr2016
  2. CITEREFFiorillo_&_Tykoski2014
  3. Loewen, M.A.; Irmis, R.B.; Sertich, J.J.W.; Currie, P. J.; Sampson, S. D. (2013). Evans, David C, ed. "Tyrant Dinosaur Evolution Tracks the Rise and Fall of Late Cretaceous Oceans". PLOS One. 8 (11): e79420. Bibcode:2013PLoSO...879420L. doi:10.1371/journal.pone.0079420. PMC 3819173. PMID 24223179.

پیوند به بیرونویرایش