خاندان دولتشاهی

طرف چپ ردیف بالا محمدعلی میرزا دولتشاه

خاندان دولتشاهی یکی از بزرگترین و قدیمیترین خانواده‌های ایرانی به‌شمار می‌روند. جد بزرگ این خاندان محمدعلی میرزا دولتشاه فرزند بزرگ فتحعلیشاه قاجار بود. او مدت هفده سال، به عنوان مرزبان عراقین، حاکم کرمانشاه، لرستان و خوزستان بوده‌است. وی ادیبی فاضل و شاعر بشمار می‌آید. دیوان او دارای چهار هزار بیت شعر ناب می‌باشد.محمدعلی خان از بزرگان این قوم بعنوان نماینده طایفه بزرگ حسنونددر دیدارباناصرالدین شاه بود ضمنا از افراد حال حاضر این قوم نیز میتوان به فریبرز دولتشاهی که سابقه قهرمانی در رشته کیک بوکسینگ اسیا رادارد نیز اشاره کرد

تبارویرایش

دولتشاهی‌ها از نسل محمد علی میرزا دولتشاه شاهزاده قاجاری هستند. سردودمان قاجاریه مربوط به یکی از طایفه‌های ترک اغوز در شمال شرق ایران به نام ایل قاجار بود که بر اثر یورش مغول از آسیای میانه به ایران آمدند. آنان ابتدا در پیرامون ارمنستان ساکن شدند که شاه عباس بزرگ یک دسته از آنان را در استرآباد (گرگان امروزی) ساکن کرد و حکومت قاجاریه نیز از قاجارهای استرآباد تشکیل یافته‌است. قبیله قاجار یکی از قبایل قزلباش بود که ارتش صفوی محسوب می‌شد.[۱] پس از حمله مغول به ایران و میان‌رودان، قاجارها نیز به همراه چند طایفه ترکمان و تاتار دیگر به شام و آناتولی کوچیدند.

هنگامی که تیمور گورکانی به این ناحیه تاخت، قبایل ترک بسیاری از جمله قاجارها و دیگر کوچندگان را به بند کشید و قصد بازگرداندن آن‌ها به آسیای میانه را داشت؛ ولی آن‌ها به خواهش خواجه علی سیاهپوش - صوفی خانقاه صفوی - آزاد شدند که این موضوع باعث شیعه شدن آنان و ارادتشان به خاندان صفوی شد. پس از آن قاجارها یکی از سازندگان سپاه قزلباش شدند.[۲]

شجره نامهویرایش

محمد علی میرزا دولتشاه در هنگام مرگ دارای ۱۰ فرزند پسر و ۱۴ فرزند دختر بود، که نسل او (خاندان بزرگ دولتشاهی)، از احفاد همین ده پسر به‌شمار می‌آیند.

اسامی پسران محمدعلی میرزا دولتشاه بشرح زیر هستند:[۳]

  1. محمدحسین میرزا حشمت‌الدوله، از بطن دختر احمد خان مقدم مراغه، بزرگترین نواده فتحعلی‌شاه بود و در سال ۱۲۱۸ قمری متولد شد. پس از فوت دولتشاه به فرمان فتحعلی‌شاه به حکومت کرمانشاه رسید. در زمان محمدشاه قاجار از حکومت عزل شد و در تبریز درگذشت.[۴]
  2. تهماسب میرزا مؤیدالدوله، از بطن مادری اصفهانی در سال ۱۲۲۰ قمری در قزوین متولد شد. او در طول زندگانی به حکومت‌های مختلف منصوب شد، از جمله حکومت کرمانشاه که پس از عزل عمادالدوله به او سپرده شد.
  3. نصرالله میرزا والی، او از بطن دختر محمدیوسف‌خان والی لرستان فیلی متولد شد. در جوانی به دامادی محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه (پسر هفتم فتحعلی‌شاه) رسید و چندی در لرستان حکومت کرد. پس از به حکومت رسیدن محمدشاه به تهران آمد و در زمان ناصرالدین شاه از ملتزمین رکاب بود.[۴]
  4. اسداللّه میرزا، وی از بطن مادری عرب متولد شد. در ایام حیات دولتشاه چندی در همدان و خوزستان حکومت کرد. در ۱۲۵۱ قمری در سنین جوانی درگذشت.
  5. فتح‌اللّه میرزا، در دوران محمدشاه در تهران اقامت داشت و در جوانی درگذشت.[۴]
  6. امامقلی میرزا عمادالدوله، مادرش دختر یکی از بزرگان ایل کلهر بود. ابتدا در سنقر و کلیایی حکومت داشت. سپس مدتی در تهران به تحصیل سپری کرد. در دوران ناصرالدین شاه دو بار به حکومت کرمانشاه و کردستان منصوب شد و مدتی نیز وزیر عدلیه بود. امامقلی میرزا در سفر اول ناصرالدین شاه به فرنگ در رکاب او بود. او در رجب ۱۲۹۲ قمری در کرمانشاه درگذشت.
  7. نوراللّه میرزا
  8. جهانگیر میرزا، مادرش از اهالی تفلیس بود. در ابتدای سلطنت محمدشاه به مدت شش ماه حکومت یزد را داشت. سپس بلوک اردهال قم به تیول او داده شد و خود نیز در قم ساکن گشت. جهانگیر میرزا با دختر عمه خود که دختر آصف‌الدوله از بطن مریم خانم دختر فتحعلی‌شاه بود ازدواج کرد و صاحب فرزندی شد که در اوان خردسالی درگذشت.[۴] سایر فرزندان او (احتمالا از همسری دیگر) بی‌بی‌جهان خانم و جهاندار میرزا بودند. بی‌بی‌جهان خانم با خانلرخان اعتصام‌الملک از خاندان محمودی ازدواج کرد.[۵] جهانگیر میرزا در سال ۱۲۷۳ قمری در قم درگذشت.[۴]
  9. رحیم میرزا
  10. ابوالحسن میرزا

دختران:

  1. جهان‌آرا خانم (درگذشته دهم شوال ۱۳۰۱ قمری)[۶] خواهر بطنی عمادالدوله، به همسری فرهاد میرزا معتمدالدوله درآمد.
  2. صفیه سلطان خانم، مادرش دختر یکی از خوانین زرین چقا بود. به ازدواج شهمراد خان پسر حسین‌خان ساکی والی لرستان درآمد و پس از درگذشت او، همسر یکی از اشراف کرمانشاه شد.[۷]

تهیه شجره‌نامه کامل و دقیق از این خاندان بزرگ که برخی شمار اعضای آن را در سرتاسر دنیا، بیش از پنجاه هزار نفر می‌دانند[۸] کار بسیار دشواری است. در این ارتباط، جورج پرسی چرچیل، دبیر شرقی سفارت انگلیس، در گزارش محرمانه خویش خطاب به مقامات وزارت خارجه انگلیس که در سال‌های اخیر در کتابی با عنوان فرهنگ رجال قاجاریه (به ترجمه: غلامحسین میرزا صالح) انتشار یافته، می‌نویسد:

شجرهٔ خانوادهٔ محمدعلی دولتشاه که به اهتمام هاسینت لوئی رابینو دی بور گوماله [کارمند کنسولگری انگلیس در کرمانشاه به کمک یکی از افراد خاندان دولتشاهی به نام حاتم خان فیض خسروی که وی نیز کارمند کنسولگری انگلیس بوده] تهیه شده، حاکی از این حقیقت است که تدوین شجره نامهٔ کامل خاندان قاجاریه چه کار عظیم و طاقت فرسایی خواهد بود.

[۹]

شاخه‌های دیگری از اعقاب محمدعلی میرزا دولتشاه نام‌های خانوادگی متفاوتی برگزیدند که دولتشاهی، فاتحی، جلالی‌قاجار،[۱۰] صفدری‌قاجار، دولت‌داد و فیض خسروی از آن جمله هستند.

خلاصه تبارنامه خاندان دولتشاهی از نسل اول تا نسل پنجم[۱۱][۱۲]

کاخ‌ها و عمارت‌هاویرایش

 
عمادیه، یکی از کاخ‌های خاندان دولتشاهی در کرمانشاه که در دوره پهلوی تخریب شد

خاندان دولتشاهی در کرمانشاه کاخ‌ها و عمارت‌هایی داشتند که مهم‌ترین آن‌ها عمارت عمادیه و عمارت کلاه‌فرنگی بود که هر دو در دوران پهلوی تخریب شد.

نوادگان دولتشاهویرایش

نوادگان از جانب پدرویرایش

ازدواج‌های معروف و نوادگان دختریویرایش

نگارخانهویرایش

یادداشتویرایش

  1. او دکترای افتخاری فلسفه داشت و نوشته‌های زیادی با مضامین فلسفی و مذهبی در مجلات و روزنامه‌های گوناگون منتشر کرده‌است. به عنوان نمونه نگاه کنید به: هرچه واقع شود مصلحت است در مجله جهان دانش، شماره ۱ (فروردین ۱۳۳۹)، عبرت از تحولات نوروزی در مجله معارف جعفری (دی ماه ۱۳۴۳) و اسلام و صلح جهانی در نشریه معارف جعفری شماره ۱۰ (خرداد ماه ۱۳۴۹)

پانویسویرایش

  1. تاریخ سوم راهنمایی، ص ۲۹
  2. تاریخ ۳، ص ۱۳۳
  3. سپهر، ناسخ‌التواریخ، ۱:‎ ۵۴۷؛ خاوری، تاریخ ذوالقرنین، ۲:‎ ۱۰۷۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ملک‌ایرج میرزا، تاریخ پسران خاقان
  5. سفرنامه میرزا خانلرخان اعتصام‌الملک، ص۹
  6. ↑ روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، امیرکبیر، ۱۳۵۰. ص۳۴۹.
  7. تاریخ لرستان: روزگار قاجار: از تأسیس تا کودتای 1299ش، صص۳۳–۳۴
  8. جلیلی کرمانشاهی، خاندان دولتشاهی.
  9. میرزا صالح، فرهنگ رجال قاجاریه، ۸.
  10. Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  11. Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  12. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  13. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  14. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  15. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  16. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  17. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۲.
  18. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۲.
  19. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۳.
  20. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۱.
  21. اعتمادالسلطنه، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ۷–۸.
  22. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۴.
  23. افشارفر، آموزگار آموزگاران، ۲۳۵.
  24. http://www.rijaldb.com/fa/9136/علیرضا+دولتشاهی
  25. Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  26. معزی، شجره نامه خاندان معزی، ۷.
  27. فرمانفرماییان، زیر نگاه پدر، ۲۶.
  28. «شکوه ریاضی». روزنامه شرق. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۱.
  29. محمودی، سفرنامه خانلرخان اعتصام‌الملک، سی.
  30. اعتمادالسلطنه، المآثر و الآثار، ۳۸.
  31. اعتمادالسلطنه، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ۷–۸.
  32. «مصاحبه با عصمت دولتشاهی». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۱.
  33. Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  34. Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  35. Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ «بهار و خانواده». تارنمای بهار. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۱.
  37. باستانی پاریزی، حماسه کویر، ۷۰۲.
  38. شجره نامه خاندان دولتشاهی
  39. اعتمادالسلطنه، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ۷–۸.
  40. عطاردی، فرهنگ خراسان (بخش طوس)، ۳۰۳ و ۳۴۹.
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ شجره‌نامه خاندان جناب
  42. ۴۲٫۰ ۴۲٫۱ صحبت‌های کامران دولتشاهی
  43. شناسنامه مهین شهابی
  44. نواب صفا، اسماعیل. شرح حال فرهاد میرزا معتمدالدوله. تهران: زوار، ۱۳۶۶. ص۴۵۰.
  45. «انور خامه‌ای درگذشت». فرارو. ۳۰ آبان ۱۳۹۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آذر ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۴ آذر ۱۳۹۷.

منابعویرایش

کشاورز، اردشیر، زندگی و زمانه دولتشاه

  • Eskandari-Qajar, Manoutchehr. "Dowlatshahi-Qajar (Kadjar)". qajarpages. Archived from the original on 20 November 2013. Retrieved 11 June 2012.
  • Buyers, Christopher. "The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy". Roal Ark. Retrieved 12 June 2012.

پیوند به بیرونویرایش