مرگ و تشییع مرتضی پاشایی

مرگ مرتضی پاشایی، خوانندهٔ موسیقی پاپ، در ۲۳ آبان ۱۳۹۳ در بیمارستان بهمن تهران پس از یک دوره مبارزه با بیماری سرطان موجی از واکنش‌ها و احساسات را در جامعه ایران و فارسی زبانان برانگیخت که خودجوش، غافلگیرکننده،[۱] غیرمنتظره و بی‌سابقه توصیف شد، خصوصاً با توجه به عمر کوتاه هنری وی. به گفتهٔ بی‌بی‌سی حاضرین در این تشییع جنازه در شهرهای مختلف ایران «احتمالاً از حاضران در هر تشییع جنازه دیگری در یک دهه اخیر بیشتر بوده‌است» و اکثر صاحبنظران معتقدند چنین حضوری از مردم در یک مراسم تشییع جنازه قابل انتظار نبود.[۲] نیویورک تایمز این رخداد را یکی از بزرگترین تجمعات در ایران پس از اعتراضات به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ خواند که شگفتی مقامات این کشور را برانگیخت.[۳]

برخی روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها خبر درگذشت وی را بازتاب دادند.[۴] تشییع پیکر او باعث ازدحام جمعیت شدید در شهر تهران شد و برخی خیابان‌های مرکزی و ایستگاه‌های متروی مرکز این شهر تقریباً بسته شده و کار ایستگاه‌های مترو توسط مردمی که ترانه‌های پاشایی را می‌خواندند مختل شده بود.[۵]

واکنش‌های مردمیویرایش

از هنگام بستری شدن وی در بیمارستان عده کثیری از مردم در مقابل بیمارستان حضور یافته بودند که با انتشار خبر مرگ وی بر جمعیت افزوده شد. همچنین جمعه شب در برخی پارک‌های تهران از جمله پارک آب و آتش و لاله و همچنین در پارک‌هایی در شهرهای دیگر ایران از جمله مشهد، اصفهان، کرمانشاه و ... اجتماعات و همایش‌های مردمی به یاد پاشایی برگزار شد.[۶][۷]

انتشار آهنگ‌های وی در بیستمین نمایشگاه مطبوعات و رسانه‌ها هم‌زمان با انتشار خبر درگذشت او جو ویژه‌ای به این نمایشگاه داده بود.[۸]

بسیاری از مردم در مقابل برج میلاد تهران اجتماع کردند که باعث بسته شدن ورودی برج شد. این اجتماع هم‌زمان با اجرای کنسرت وداع توسط حسام‌الدین سراج بود. سیدمحمد میرزمانی رهبر کنسرت هم گفت: «معمولاً مرسوم نیست که رهبر ارکستر روی صحنهٔ اجرا صحبت کند، اما از آن‌جا که شنیده‌ام، امروز مرتضی پاشایی فوت کرده‌است، درگذشت این هنرمند جوان را تسلیت می‌گویم.»[۹]

واکنش شخصیت‌هاویرایش

تشییعویرایش

مراسم تشییع و خاکسپاری وی در روز یک شنبه ۲۵ آبان از مقابل تالار وحدت تهران برگزار گردید. با وجود قرار داشتن تهران در وضعیت بحرانی ناشی از آلودگی هوا و اینورژن جمعیت کثیری مردم شرکت کردند. سرهنگ حسن عابدی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به انسداد مسیر پل کریم‌خان زند تا خیابان جمهوری اسلامی به دلیل حضور گسترده مردم،[۱۶] اظهار داشت: طول خیابان ولی‌عصر و کریم‌خان با بار ترافیکی سنگین مواجه شده‌است. جمعی از مردم از استان‌های هم‌جوار تهران خود را به مراسم وی رسانده بودند. برای بهبود ترافیک پلیس راهنمایی در بهشت زهرا و تالار وحدت حضور یافت.[۱۷]

ابتدا پیام وزیر ارشاد قرائت شد و سپس محمد علیزاده و بنیامین بهادری هریک ابتدا به خواندن اشعاری پرداخته و سپس در وصف این خواننده جوان سخن‌رانی کردند.

خبرگزاری ایسنا تشییع وی را چنین توضیف کرد: «از همان نخستین ساعت‌های امروز، گروه‌های چند نفری از دوست‌داران مرتضی پاشایی - خواننده موسیقی پاپ - در منطقه‌های گوناگون تهران و حتی استان‌های نزدیک مانند استان البرز، با استفاده کردن از نمادهایی به رنگ سیاه، به ایستگاه‌های مترو و خیابان‌ها آمدند تا برای حضور در مراسم تشییع این خواننده به مرکز شهر تهران بیایند. خط ۴ متروی تهران و بخصوص ایستگاه‌های فردوسی و ولی‌عصر که منتهی به خیابان حافظ و تالار وحدت بودند، با ازدحام بی‌سابقهٔ جمعیت مواجه شد، به‌طوری‌که خروج مردم از این ایستگاه‌ها حتی از پله‌های اضطراری هم با دشواری همراه بود. از ساعتی پیش از آغاز رسمی مراسم تشییع پیکر مرتضی پاشایی، خیابان‌های شهریار و حافظ به‌دلیل ازدحام مردم بسته شد و این وضعیت تا یک ساعت بعد از انتقال پیکر پاشایی به بهشت زهرا (س) نیز ادامه داشت.»[۱۸]

خبرگزاری فارس نیز نوشت: «ناصر پاشایی پدر مرتضی هم در ادامه مراسم روضه‌ای برای امام حسین خواند و عنوان کرد که فرزندش در آخرین روزهای زندگیش از او خواسته تا این روضه را برایش بخواند.»[۱۹]

«عموی مرتضی پاشایی به روی صحنه آمد و گفت: از طرف خودم و خانواده مرتضی از همهٔ شما عزیزان تشکر می‌کنم. از اینکه در این مراسم باشکوه شرکت کردید ممنونم. وی با بیان این‌که دعای دوست‌داران مرتضی او را یک سال در برابر بیماری مقاوم کرد، گفت: پزشکان سال گذشته مرتضی را جواب کردند و دیگر امیدی به زنده ماندنش نداشتند اما دعاهای شما باعث شد تا او یک سال دیگر در میان ما باشد و این هدیه‌ای بود از طرف خدا. از شما می‌خواهم که برای آرامش روح مرتضی در روزهای آینده نیز با آرامش و با شکوه در مراسم او شرکت کنید.»

به گزارش خبرگزاری ایسنا پس از پایان مراسم مردم به سمت مترو تهران جهت رفتن به بهشت زهرا حرکت کردند که ازدحام جمعیت باعث شد تا مأموران مترو مدت درهای ایستگاه‌ها را ببندند. خودروهایی که در ترافیک خیابان متوقف شده بودند آهنگ‌هایی از مرتضی پاشایی را با صدای بلند پخش می‌کردند.

خاکسپاریویرایش

غسل و تطهیر در ۲۴ آبانویرایش

برای جلوگیری از ازدحام و تأخیر در تدفین پیکر وی در روز ۲۴ آبان و یک روز جلوتر به بهشت زهرا منتقل و غسل و تطهیر و انجام امور اداری تدفین صورت گرفت.

تأخیر در خاکسپاریویرایش

پیکر وی پس از تشییع در تالار وحدت به بهشت زهرا منتقل شد اما به دلیل جمعیت فراوان امکان خاکسپاری تا غروب روز یکشنبه میسر نشد و پیکرش به سردخانه بهشت زهرا منتقل گردید اما ساعتی بعد با متفرق شدن جمعیت بخاک سپرده شد.[۲۰]

پیکر وی در قطعه هنرمندان بهشت زهرا و در کنار احمد آرام دفن شد.

بازتاب‌های داخلی و خارجی تشییعویرایش

تشییع جنازه پاشایی بازتابهای داخلی و خارجی فراوانی داشت. غلامعلی رجایی در یادداشتی با عنوان «آیا پیام این تشییع «شگفت‌آور» شنیده می‌شود؟» ضمن تأکید بر حضور گسترده در تشییع وی و به انتقادات مطرح شده در بین مردم دربارهٔ عملکرد صداوسیما پرداخت.[۲۱] محمد باقری بنابی نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی در نطق میان دستور خود در دوم آذر، با اشاره به کوتاه بودن مدت زمان فعالیت پاشایی، حضور گستردهٔ مردم در تشییع پیکر او را نشان دهندهٔ حضور او در قلب مردم دانست و از سیاستمداران و نمایندگان مجلس پرسید: «آیا می‌توانید بگویید اگر اتفاق مشابهی برای شما هم بیفتد چند نفر از پاپ‌خوانان کشور یا مردمی که نمایندگی آن‌ها را بر عهده دارید در مراسم ختم شما حضور می‌یابند؟»[۲۲]

برخی از رسانه‌های بین‌المللی نظیر لس آنجلس تایمز، نیویورک تایمز، ایریش تایمز، بازفید، رادیو آزادی، العربیه، فرانس ۲۴ نیز مرگ و تشییع پاشایی را پوشش دادند.[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷] نیویورک تایمز این رخداد را یکی از بزرگترین تجمعات در ایران پس از اعتراضات به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ خواند که شگفتی مقامات این کشور را برانگیخت. به گزارش این روزنامه یک ماه قبلتر تلاش مسئولین برای تبلیغ برای تشییع جنازهٔ آیت‌الله مهدوی کنی با استفاده از همهٔ ابزارهای تبلیغاتی نتوانسته بود هیچ تجمعی را گردآورد.[۳] العربیه، فرانس ۲۴ و رادیو آزادی، این تجمع را پس از تظاهرات سال ۱۳۸۸، بی‌سابقه دانست.[۲۶][۲۷][۲۸]

انتقاد از پرسنل بیمارستان بهمن و برخی مردمویرایش

با وجود آنکه اجتماعات خودجوش پس از درگذشت وی بار دیگر قدرت شبکه‌های اجتماعی در ایران را نشان داد،[۲۹] برخی رفتار مردم از جمله اجتماع و سروصدا در مقابل بیمارستان و همچنین انتشار فیلم دردناک لحظات آخر حیات وی در بیمارستان در شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های انتقاد آمیز فراوانی را خصوصاً از سوی مادر برانگیخت. همچنین علاقه‌مندی برخی مردم به دیدن و منتشر ساختن این فیلم دردناک نیز مورد انتقاد شدید و تأمل‌برانگیز جامعه شناسان و رسانه‌ها بود.[۳۰] پیش از این هم فیلم برداری از بیماران در بیمارستانهاو انتشار آن توسط کادر پزشکی انتقادات فراوانی را برانگیخته بود[۳۱] و حتی به گفته برخی رسانه‌ها به یک مورد خودکشی بیمار انجامیده بود.

برخی نشریات زرد هم تعدادی از خوانندگان را به عیادت وی به بیمارستان برده بودند که برای خود تبلیغ کنند همچنین شایعه شده بود که ساعت ۶ عصر اجتماعی با حضور رضا صادقی برگزار می‌شود که واکنش منفی وی را به این شایعه سازی‌ها در پی داشت.[۳۲]روزنامه خراسان پلیس مشهد را به دلیل برخورد با هواداران پاشایی مورد انتقاد قرار داد.[۳۳][۳۴]

تحلیل‌هاویرایش

حسین باستانی در بی‌بی‌سی با اشاره به غیرقابل انتظار بودن حضور مردم، نوشت که ناظران از این رخداد چنین نتیجه گرفته‌اند که «مردم ایران پیش‌بینی ناپذیر هستند.»[۲] فرنوش امیرشاهی نوشت که با وجود تلاش جمهوری اسلامی ایران برای جلوگیری از گسترش انواع موسیقی، «بدنه اجتماع جلوتر از دستگاه‌های رسمی و حکومتی، لباس عزا به تن کردند و بدون بخشنامه و دستورالعمل برای یکی از همین قشر هنرمندان به خیابان آمدند.» به اعتقاد او این رخداد نشان دهندهٔ اهمیت بررسی خلاهای احتمالی موجود با بدنهٔ جامعه است. برخی صاحبنظران گستردگی حضور مردم را نشانهٔ فاصله داشتن نظام جمهوری اسلامی و روشنفکران با تفکر عرصهٔ عمومی عنوان کردند. حضور گستردهٔ مردم با دوربین‌های موبایل، نشانهٔ اثرگذاری شبکه‌های اجتماعی دانسته شد. "[۱] به اعتقاد لیلی نیکونظر، در تجمع مردم برای تشییع خواننده پاپ «یک سرکشی از امر مسلط» نهفته است.[۳۵] پیام یزدانجو، پای فشردن روشنفکران بر متعجب شدن از این رخداد و ارائهٔ تحلیل‌های متعدد از آن را ناشی از تمایل آنان به «پدیده سازی» برای انجام کار خود عنوان کرد.[۳۶]

غلامرضا علیزاده، جامعه‌شناس، جوان بودن پاشایی و گوشه گیر نشدن او به رغم بیماریش را دلیل «خرق عادت» او و گره خوردنش با وجدان جامعه دانست.[۳۷]

در روز ۱۸ آذر سال ۱۳۹۳، جلسه‌ای در خصوص «پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ؛ بررسی جامعه شناختی پدیده درگذشت مرتضی پاشایی» در تهران برگزار شد. در این جلسه «حمید رضا جلایی پور» هفت عامل از جمله تبلیغ در وایبر و صداو سیما را برای تشکیل جمعیت برشمرد. «محمد سعید ذکایی» گفت: «به اعتقاد من تجربه پاشایی یک نوع اجتماع گرایی پست مدرن یا یک مشارکت عاطفی و اظهاری است.» محمود شهابی این رخداد را مصداق «تخطی کارناوالی» دانست. نعمت‌الله فاضلی دلیل پدیده شدن پاشایی را حرکت به سوی «کلانشهری شدن» دانست. «مهدی منتظر قائم» و «محمدامین قانعی‌راد» این واقعه را کم‌نظیر ندانستند. همچنین یوسف اباذری در این جلسه موسیقی پاشایی را «مبتذل و فالش» توصیف کرد که با اعتراض افراد حاضر مواجه شد.[۳۸]

منابعویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «شوک مرگ یک خواننده سی ساله». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «توهم سود بردن از 'واکنش غیرمنتظره ایرانیان'». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ http://www.nytimes.com/2014/11/17/world/public-grieving-for-pop-singer-is-startling-for-iran.html
  4. «روزنامه‌های شنبه 24 آبان‌ماه 1393». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  5. «شرکت هزاران نفر در مراسم تشییع پیکر مرتضی پاشایی». دویچه وله.
  6. «یاد «مرتضی پاشایی» در پارک‌های تهران». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  7. «پیکر مرتضی پاشایی تشییع شد/ مردم سنگ تمام گذاشتند/ مزین شدن تابوت هنرمند به پرچم». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  8. «فضای سنگین نمایشگاه مطبوعات با صدای مرتضی پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  9. «کنسرت سراج تحت تأثیر درگذشت پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  10. تابناک. ««حبیب» به خانه پاشایی رفت».
  11. «تاسف وزیر بهداشت از فوت پاشایی و تأکید برداشتن دورنمایی از وضعیت سرطان در کشور». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  12. «تسلیت کی‌روش در پی درگذشت پاشایی». وبگاه عصر ایران. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  13. «واکنش بازیکنان تیم ملی به درگذشت مرتضی پاشایی». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  14. http://www.parsine.com/fa/news/208302/پیام-آلن-ایر-درپی-درگذشت-پاشایی-عکس
  15. http://eghtesadeiranonline.com/vdcef78wfjh8fei.b9bj.html
  16. «ترافیک سنگین در خیابان حافظ/ تمهیدات ترافیکی پلیس در مراسم تشییع مرتضی پاشایی». مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  17. «حضور پلیس راهور در محدوده تالار وحدت و قطعه هنرمندان بهشت‌زهرا (س)». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  18. «بدرقه تأمل‌برانگیز مرتضی پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  19. «پیکر مرحوم مرتضی پاشایی از مقابل تالار وحدت تشییع شد از نوحه‌ای که «پاشایی» دوست داشت تا زمزمه «جاده یک‌طرفه» با همراهی مردم». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  20. «پیکر مرتضی پاشایی در بهشت زهرا (س) آرام گرفت». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  21. [kaleme.com/1393/08/26/klm-202814 «آیا پیام این تشییع «شگفت‌آور» شنیده می‌شود؟»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). وبگاه کلمه. دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴.
  22. تابناک
  23. http://www.buzzfeed.com/hayesbrown/this-is-what-its-like-when-an-iranian-pop-star-dies
  24. . Public Grieving for Pop Singer Is Startling for Iran. nytimes http://www.nytimes.com/2014/11/17/world/public-grieving-for-pop-singer-is-startling-for-iran.html?_r=0. دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  25. «In Iran, thousands mourn pop singer Morteza Pashaei». latimes. دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴.
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۴.
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ http://english.alarabiya.net/en/life-style/entertainment/2014/11/18/Thousands-mourn-at-Iranian-pop-singer-s-funeral-.html
  28. http://www.rferl.org/content/iran-mourns-pop-star-morteza-pashaei-cancer/26697619.html
  29. «2 واقعیت که با درگذشت پاشایی فاش شد». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  30. «انتشار فیلم خصوصی مرتضی پاشایی در بیمارستان؛ بی‌اخلاقی‌ست». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  31. ««فیلم‌های موبایلی»، دغدغه تازه بیماران!». خبرگزاری ایسنا به نقل از عصر ایران. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  32. «واکنش صادقی به شایعه اجتماع». تی وی پلاس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  33. «در مطلب روزنامه خراسان مطرح شد انتقاد از پلیس مشهد بخاطر برخورد جمعه شب». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  34. «بیانیه خانواده «مرتضی پاشایی» دربارهٔ برخی تجمعات بیانیه خانواده «مرتضی پاشایی» دربارهٔ برخی تجمعات». خبرگزاری ایلنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  35. «مرتضی پاشایی، آیین و سیاست». بی‌بی‌سی.
  36. پدیده‌سازی از مرگ مرتضی پاشایی، یک ضد تحلیل، بی‌بی‌سی
  37. [۱]
  38. پدیدهٔ پاشایی نتیجهٔ شکاف آگاهی است؛ گزارش شفقنا رسانه از نشست پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ، شفقنا

پیوند به بیرونویرایش