باز کردن منو اصلی

باشگاه فوتبال پاس تهران که تا سال ۱۳۴۲ شهربانی نام داشت یک باشگاه فوتبال ایرانی بود که در سال ۱۳۳۲ سنگِ‌بنای بنیانگذاری‌اش در تهران گذاشته‌شد و در سال ۱۳۸۶ با انتقال امتیاز به پاس همدان منحل شد.

پاس
PAS Tehran F.C. (logo).svg
نام کامل باشگاهباشگاه فوتبال پاس تهران
لقب(ها)سبزقبایان، قهرمان آسیا[۱]
تاریخ تأسیس۱۳۳۲ با نام شهربانی
۱۷ تیر ۱۳۴۲ با نام پاس[۲]
تاریخ انحلال۱۹ خرداد ۱۳۸۶ (پس از ۵۴ سال)‏[۳]
انتقال امتیاز به پاس همدان[۴]
نام ورزشگاهشهید دستگردی
شهرک اکباتان، تهران
(گنجایش: ۸٬۲۵۰ نفر[۵])
مالکنیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران[۲]
لیگلیگ دسته اول فوتبال ایران
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس اول
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس دوم

این باشگاه در طول تاریخ خود، همواره از تیم‌های مطرح فوتبال ایران و آسیا بود.[۶] پاس در تمامی دوره‌های بالاترین سطح لیگ فوتبال ایران از نخستین دوره در سال ۱۳۴۹ تا فصل ۸۶–۱۳۸۵ جام خلیج فارس –جز یک دوره جام سراسری قدس در سال ۱۳۶۸– حاضر بود.[۷][۸]

باشگاه پاس یکی از قدیمی‌ترین و پرافتخارترین باشگاه‌های فوتبال در ایران بود. این باشگاه موفق به کسب ۵ قهرمانی در بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران و یک قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا شده‌بود.[۹][۱۰] پاس هم‌اکنون پس از پرسپولیس و استقلال، سومین باشگاه پرافتخار تاریخ لیگ ایران است.[۱۱] پاس ۴ بار نیز تا نیمه‌نهایی جام حذفی پیش رفت، اما هر بار در این مرحله شکست خورد و هرگز نتوانست به دیدار پایانی برسد؛ به همین دلیل ناکام جام حذفی لقب گرفت.[۸]

این باشگاه از آغاز تا فروپاشی، تحت نظر پلیس ایران (در ابتدا شهربانی و بعدها نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران) بود و به عنوان «نماد ورزش پلیس» به‌شمار می‌رفت.[۱۲]

ورزشگاه خانگی پاس ورزشگاه شهید دستگردی بود که در شهرک اکباتان تهران قرار داشت. پاس پیش از سال ۱۳۴۲ شهربانی نام داشت. تیم فوتبال بزرگسالان این باشگاه رسماً در تاریخ ۱۹ خرداد ۱۳۸۶ فروپاشید و به شهر همدان منتقل شد. هم‌اکنون باشگاه فوتبال پاس همدان، پس از این انتقال به لیگ دسته سوم سقوط کرد؛ ولی باشگاه پاس تهران همچنان در رده تیم‌های پایه فعال است و در لیگ فوتبال امیدهای تهران تیم دارد.[۱۲][۱۳][۱۴]

تاریخچهویرایش

بنیانگذاری و دو دهه نخست (۱۳۵۲–۱۳۳۲)ویرایش

باشگاه شهربانی تهران در سال ۱۳۳۲ به دست عده‌ای از افسران شهربانی تهران و دانشجویان دانشکده افسری، به رهبری مهدی اسداللهی بنیانگذاری شد. این تیم که نخستین تمرین‌های خود را در زمین دانشکده افسری انجام داد و متشکل از دانشجویان این دانشکده بود، در همان سال ۱۳۳۲ به مقام نایب قهرمانی مسابقات قهرمانی نیروهای مسلح ایران دست یافت. در آن زمان مربی تیم شهربانی بهمن شهیدی بود.[۲]

در این سال‌ها، اکثر هواداران فوتبال در تهران طرفدار یکی از ۳ تیم تاج، شاهین یا دارایی بودند.[۱۵]

در ۱۷ تیر ۱۳۴۲، با تلاش سروان فریدون صادقی و جمعی دیگر از دوستداران ورزش در پلیس، باشگاه با نام پاس به ثبت رسید. پیش‌نویس اساسنامه[۲]

نخستین بازی رسمی پاس در سال ۱۳۴۳ برابر تیم فوتبال کوروش انجام شد. بازیکنان پاس در آن بازی فرامرز ظلی، حسن حبیبی، محمد رنجبر، حشمت مهاجرانی، رسولی، یزدانیان، محمدعلی معیریان، محمود یاوری، همایون شاهرخی، یینه‌ورزان و پرویز میرزاحسن بودند.[۲] این بازی با نتیجه ۱–۱ پایان یافت و تک گل پاس –که نخستین گل رسمی تاریخ باشگاه پاس بود– را محمدعلی معیریان به ثمر رساند.[۱۶]

در سال ۱۳۴۵ اساسنامه باشگاه پاس به تصویب هیئت مدیره‌اش رسید تا پس از سال‌ها فعالیت غیررسمی، به‌طور رسمی فعالیتش را ادامه دهد.[۲] پاس پس از شرکت در مسابقات رسمی و غیررسمی مختلف آماده حضور در جام منطقه‌ای شد.

پاس در دو سال حضور در جام منطقه‌ای، دو مقام نایب قهرمانی به دست آورد. آن‌ها در سال ۱۳۴۹ پس از تاج و در سال ۱۳۵۰ پس از پرسپولیس دوم شدند.[۱۷][۱۸] در این سال محمد صادقی با ۸ گل بهترین گلزن پاس بود.[۱۹]

دوران جام تخت جمشید (۱۳۵۷–۱۳۵۲)ویرایش

 
بازیکنان پاس در ورزشگاه آزادی تهران

جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۲ تأسیس شد. این جام تا آن زمان معتبرترین جام فوتبال در ایران بود. پاس در تمامی ادوار این جام شرکت کرد و توانست در ۲ دوره آن به قهرمانی برسد. پس از این ۲ قهرمانی پاس همراه با پرسپولیس پرافتخارترین باشگاه لیگ فوتبال ایران بود. پاس پس از سومی در سال ۱۳۵۲، چهارمی در ۱۳۵۳ و تکرار سومی در ۱۳۵۴، دو سال متوالی (۱۳۵۵ و ۱۳۵۶) قهرمان جام تخت جمشید شد.[۲۰] در دهه ۱۹۷۰ میلادی (به جز دو سال نخست) کنفدراسیون فوتبال آسیا، جام باشگاه‌های آسیا را برگزار نمی‌کرد،[۲۱] از این رو پاس در این جام شرکت نکرد.

در دوران جام تخت جمشید، حسن حبیبی مربی[۲] و همایون شاهرخی کاپیتان[۲۲] بودند. حبیب شریفی، اسماعیل نوربخش، محسن هوشنگی، مائیس میناسیان، مجید حلوایی، حسین کازرانی، ایرج دانایی‌فرد، مهدی دینورزاده، محمد صادقی ،رضا قفلساز، مهدی مناجاتی، محسن یزدخواستی و حسین فرکی نیز بازیکنان کلیدی پاس در این سال‌ها بودند.[۲۳][۲۴]

جام تخت جمشید ۱۳۵۷، با انقلاب هم‌زمان شد و نیمه‌کاره ماند. پاس تا هفته دوازدهم این بازی‌ها، در رتبه چهارم قرار داشت و حسین فرکی، مهاجم پاس نیز آقای‌گل مسابقات تا این هفته بود.[۲۵]

بعد از انقلاب (۱۳۸۴–۱۳۵۸)ویرایش

پاس در سال ۱۳۷۱ یعنی فصل ۹۳–۱۹۹۲ قهرمان جام باشگاه‌های آسیا شد. این تیم در دور مقدماتی العربی قطر را از پیش رو برداشت. در دور گروهی با الوصل امارات و وهیب پاکستان همگروه شد و با یک تساوی و یک باخت و صرفاً به دلیل تفاضل گل بهتر به عنوان تیم دوم گروه راهی نیمه نهایی شد. در نیمه نهایی در بحرین، ابتدا یومیوری ژاپن را در وقت‌های اضافه از پیش رو برداشت و سپس در روز دوم بهمن ماه ۱۳۷۱، یک بر صفر و با گل محسن گروسی از سد الشباب عربستان گذشت و قهرمان آسیا شد. فیروز کریمی در سی و شش سالگی سرمربی گری این تیم را برعهده داشت. ده روز پس از این بازی یعنی ۱۲ بهمن ۱۳۷۱، پاس در فینال لیگ آزادگان ۱۳۷۱ برابر پرسپولیس به میدان رفت و در نیمه اول با گل علی‌اصغر مدیرروستا پیش افتاد، اما اخراج اکبر یوسفی کار را برای این تیم دشوار کرد. کریم باوی در نیمه دوم دروازه این تیم را گشود و نهایتاً کار به ضربات پنالتی کشید و در این ضربه‌ها بهزاد غلامپور درخشان ظاهر شد و ضربه بهزاد داداش‌زاده را مهار کرد و پاس را به قهرمانی رساند.[۲۶]

واپسین فصل پاس تهران (۱۳۸۶–۱۳۸۵)ویرایش

 
جواد نکونام، در ۱۷۹ بازی لیگ برای پاس ۴۵ گل زد.
۱۱ بازیکن آغازگر آخرین بازی تاریخ باشگاه پاس تهران، بازی با استقلال، ۷ خرداد ۱۳۸۶ در ورزشگاه آزادی با حضور ۲۰٬۰۰۰ تماشاگر. مربی پاس در این بازی همایون شاهرخی بود.[۲۷][۲۸]

پاس در آخرین سال حیات خود روزگار خوبی را سپری نکرد. پس از جدایی مصطفی دنیزلی، مجید جلالی که یک بار پاس را در فصل ۸۳–۸۲ به قهرمانی لیگ برتر رسانده بود، به عنوان مربی برگزیده شد.[۲۹][۳۰] تا هفته چهاردهم، پاس با ۴ برد، ۴ مساوی و ۶ باخت در میان ۱۶ تیم در جایگاه یازدهم قرار داشت.[۳۱] با وجود برد ۱–۰ برابر استقلال اهواز در هفته چهاردهم، جلالی دقایقی پس از بازی برکنار شد و همایون شاهرخی جایگزین وی شد.[۳۲] این در حالی بود که غیاثی، مدیرعامل باشگاه پس از تغییر مربی اعلام کرد که جلالی هفته پیش برکنار شده بود.[۳۳]

پاس با شاهرخی تا پایان فصل ۳ برد، ۹ تساوی و ۴ باخت دیگر به دست آورد و دهم شد.[۳۴] آخرین بازی پاس برابر استقلال بود که با نتیجه ۱–۱ پایان یافت. مصطفی چترآبگون آخرین گلزن تاریخ پاس تهران بود.[۳۵]

فروپاشی و انتقال به همدان (۱۳۸۶)ویرایش

پس از پایان فصل ۸۶–۸۵ باشگاه پاس تهران به شهر همدان منتقل شد.[۳۶] در ابتدا خبرهایی دربارهٔ غیرقانونی بودن این انتقال منتشر شد،[۳۷][۳۸][۳۹] سپس اعلام شد باشگاه بدون دریافت پول به شهدای همدان هدیه شده‌است.[۳۶][۳۷] ابتدا قرار بود باشگاه با نام شهدای الوند همدان به همدان منتقل شود،[۴۰] اما پاس همدان (مخفف پیروزی، استقامت، سرافرازی) نام گرفت.[۴۱] بر اساس تفاهم‌نامه‌ای میان نیروی انتظامی و باشگاه پاس همدان، باشگاه پاس همدان می‌تواند همچنان از بازیکنان مشمول خدمت سربازی استفاده کند.[۴۲] انتقال پاس به همدان، زمینه‌ساز انتقال صباباتری به قم و پیکان به قزوین شد.[۴۳]

فروپاشی پاس تهران و ایجاد پاس همدان که نخستین تجربه طرح انتقال باشگاه‌های تهرانی به شهرهای دیگر بود، یک جنجال در رسانه‌های ایران به وجود آورد و مخالفان بسیاری[۳۷][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷] داشت. کاظم اولیایی،[۴۸][۴۹] مدیرعامل باشگاه پاس همدان، حمیدرضا حاجی‌بابایی نماینده همدان در مجلس شورای اسلامی، بهروز مرادی،[۳۶] استادار همدان و کیومرث هاشمی[۳۶] نایب رئیس سازمان تربیت بدنی از موافقان اصلی این انتقال بودند که همگی آنان در این انتقال نقش داشتند.

عادل فردوسی‌پور در مقاله‌ای دربارهٔ فوتبال ایران در مجله ورلدساکر نوشت: «سران باشگاه پاس تهران با اعلام انتقال باشگاه به شهر همدان که هیچ تیم دسته برتری را در اختیار ندارد، فوتبال کشور را حیرت‌زده کردند.»[۵۰]

امکان بازگشتویرایش

در روزهای آغازین سال ۱۳۸۸، خبری مبنی بر بازگشت پاس به تهران منتشر شد اما توسط هیئت فوتبال استان همدان تکذیب شد.[۵۱]

در اسفند سال ۱۳۹۲ رایزنی‌هایی برای بازگشت پاس انجام شد و گفته می‌شود احتمال تشکیل دوباره پاس تهران وجود دارد.[۵۲]

در دی ۱۳۹۷ مسعود سلطانی‌فر، وزیر ورزش و جوانان ایران اعلام کرد پاس تهران تا سال ۱۴۰۰ با خرید امتیاز یک تیم دسته یکی احیا می‌شود و به فوتبال ایران برمی‌گردد.[۵۳][۵۴]

نام، نماد و رنگویرایش

نام باشگاه در ابتدا شهربانی بود و در سال ۱۳۴۲ به پاس دگرگون شد.

«پاس» واژه‌ای با ریشه پهلوی است و به معنای احترام، رعایت ادب و نگهبانی است.[۵۵] این واژه در زبان فارسی امروز نیز کاربرد دارد و در همین معانی نیز به‌کار می‌رود.[۵۶] همچنین در فارسی واژه‌ای با تلفظ مشابه مصطلح است با ریشه فرانسوی (به فرانسوی: Passe) که به عمل رساندن توپ به بازیکنان هم‌تیمی در فوتبال گفته می‌شود (پاس‌دادن).[۵۶]

پس از انتقال به همدان، قرار شد نام باشگاه مخفف سه واژهٔ پیروزی، استقامت و سرافرازی باشد.[۴۱]

به دلیل سبز بودن رنگ لباس باشگاه، آنان را سبزقبایان لقب داده‌بودند.[۱] رنگ کلی لباس پاس سبز بود و گاهی سفید نیز در آن به کار می‌رفته‌است.[۱۶] هم‌اکنون، بازیکنان پاس همدان نیز سبز و سفید می‌پوشند.[۵۷]

نماد باشگاه پاس تهران، یک حرف پ در زمینه سبزرنگ بود که بالای آن عبارت (به عربی: قُوَ عَلي خِدمتِكَ جَوارحي) (به معنای: اعضای بدن مرا، در راه خدمت به خودت نیرومند کن) نوشته شده‌بود.[۱۶] این عبارت بخشی از دعای کمیل نوشته علی ابن ابیطالب است.[۵۸]

فصل‌های پایانیویرایش

جدول زیر عملکرد کلی پاس در دوران لیگ برتر (۱۳۸۶–۱۳۸۰) را نشان می‌دهد.

فصل رتبه جام حذفی جام باشگاه‌ها
۸۱–۱۳۸۰ ۴ام
۱/۸ پایانی
راه نیافت
۸۲–۱۳۸۱ ۲وم
نیمه نهایی
۸۳–۱۳۸۲ ۱ام
۱/۴ پایانی
۸۴–۱۳۸۳ ۶ام
۱/۴ پایانی
۱/۴ پایانی
۸۵–۱۳۸۴ ۲وم
۱/۴ پایانی
راه نیافت
۸۶–۱۳۸۵ ۱۱ام
۱/۸ پایانی

پاس در رقابت‌های بین‌المللیویرایش

حضور در رقابت‌های آسیاییویرایش

پاس تهران یکی از تیم‌های پرافتخار ایران در آسیا با یک قهرمانی در جام باشگاه‌ها بود.

فصل تورنمنت نتیجه بازی برد مساوی باخت زده خورده
۹۳–۱۹۹۲ جام باشگاه‌ها قهرمان ۶ ۳ ۲ ۱ ۸ ۵
۹۴–۱۹۹۳ جام باشگاه‌ها مرحله اول ۲ ۰ ۲ ۰ ۰ ۰
۹۹–۱۹۹۸ جام برندگان جام مرحله دوم ۴ ۱ ۱ ۲ ۱۱ ۵
۲۰۰۵ لیگ قهرمانان یک چهارم نهایی ۸ ۵ ۳ ۰ ۱۶ ۸

عملکرد کلیویرایش

جام بازی برد مساوی باخت گل زده گل خورده
جام باشگاه‌ها ۸ ۳ ۴ ۱ ۸ ۵
جام برندگان جام ۴ ۱ ۱ ۲ ۱۱ ۵
لیگ قهرمانان ۸ ۵ ۳ ۰ ۱۶ ۸
جمع ۲۰ ۹ ۸ ۳ ۳۵ ۱۸

حضور در رقابت بین قاره‌ایویرایش

پاس با قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا ۹۳–۱۹۹۲ به جام باشگاهی آفریقا–آسیا که بین قهرمانان جام باشگاه‌های دو قاره آسیا و آفریقا برگزار می‌شد راه یافت اما در مجموع دو بازی رفت و برگشت به تیم الوداد کازابلانکا مغرب (قهرمان جام باشگاه‌های آفریقا) باخت و نایب‌قهرمان شد.

فصل تورنمنت نتیجه بازی برد مساوی باخت زده خورده
۱۹۹۳ جام باشگاهی آفریقا–آسیا نایب قهرمان ۲ ۰ ۱ ۱ ۰ ۲

ورزشگاهویرایش

 
نمایی از ورزشگاه شهید دستگردی

ورزشگاه خانگی پاس تهران، ورزشگاه شهید دستگردی بود. این ورزشگاه در شهرک اکباتان تهران و در همسایگی ورزشگاه راه‌آهن قرار دارد.

زمین ورزشگاه دستگردی متعلق به اداره اوقاف بود. با تلاش‌های فریدون صادقی این زمین به قیمت ۲۰۰٫۰۰۰ تومان از اوقاف اجاره ۹۹ ساله شد. در سال ۱۳۵۰ نقشه ثبتی این زمین تهیه شد[۲] و در حدود سال ۱۳۵۲ ساخت دیوار و ایجاد سکوی شیبدار بتونی آغاز شد. پس از انقلاب؛ تا سال ۱۳۷۹ که بار دیگر طراحی پروژه آغاز شد، ساخت ورزشگاه متوقف بود. در سال ۱۳۸۱، ورزشگاه با ۸٫۲۵۰ نفر گنجایش بازگشایی شد. پاس در دوران لیگ برتر در این ورزشگاه به میدان می‌رفت.[۵]

هوادارانویرایش

با وجود باشگاه‌های پرسپولیس و استقلال در شهر تهران، پاس هواداران کمی داشت. در بیشتر بازی‌های خانگی پاس در دوران لیگ برتر – جز بازی‌هایی مانند لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۵ – هواداران کمی به ورزشگاه می‌رفتند. یکی از بازی‌های تاریخی که ورزشگاه دستگردی پر شد، بازی برابر استقلال اهواز در هفته پایانی فصل ۸۳–۱۳۸۲ بود که با برد ۵–۰ و قهرمانی پاس در لیگ برتر همراه شد. در این بازی، از سربازان و نیروهای پلیس برای پر کردن ورزشگاه استفاده شد و علی شفیع‌زاده، مدیرعامل استقلال اهواز ورزشگاه دستگردی را پادگان و جهنم نامید.[۵۹]

در سال‌های آغازین تأسیس نیز، وضع تماشاگران همین گونه بود و نفربرهای ارتش، دانشجویان پلیس را برای تشویق به ورزشگاه می‌بردند.[۶۰][۶۱] یکی از استدلال‌های موافقان انتقال پاس به همدان، کم تماشاگر بودن این تیم در تهران و داشتن هوادار در صورت انتقال به همدان بود.

بازیکنانویرایش

برای دیدن بازیکنان باشگاه پاس تهران، رده:بازیکنان باشگاه پاس تهران را ببینید.

بازیکنان نامدارویرایش

۱۳۵۲–۱۳۳۲

۱۳۵۷–۱۳۵۲

۱۳۸۰–۱۳۷۰

۱۳۸۶–۱۳۸۰

بازیکنان خارجیویرایش

پاس در تمام تاریخ خود تنها ۴ بازیکن خارجی داشت. عیسی ترائوره نخستین بازیکن خارجی پاس بود که در روز ۲۲ شهریور ۱۳۸۳؛ در هفته یکم لیگ برتر ۸۴–۱۳۸۳ نیمه دوم بازی پاس برابر برق شیراز به میدان رفت.[۶۲] در لیگ برتر ۸۶–۱۳۸۵، به دلیل استفاده همزمان و غیرقانونی پاس از هر ۴ بازیکن خارجی خود یک امتیاز به عنوان جریمه کم شد.[۶۳]

# نام کشور پست دوران بازی بازی[۶۴] گل
۱ عیسی ترائوره   هافبک ۱۳۸۶–۱۳۸۳ ۵۰ ۵
۲ احمد کاظم عصاد   مدافع ۱۳۸۶–۱۳۸۳ ۴۹ ۰
۳ هملت مخیتاریان   هافبک ۱۳۸۶ ۱۷ ۱
۴ گئورگ کاسپاروف   دروازه‌بان ۱۳۸۶ ۱۰ ۰

مربیانویرایش

 
مجید جلالی تنها مربی غیرپاسی پاس که نخستین تجربه مربیگری خود در لیگ برتر فوتبال ایران را با پاس آغاز کرد.[۸]

در دوره حضور پاس در لیگ کشوری، ۱۰ مربی ایرانی روی نیمکت پاس نشسته‌اند: حسن حبیبی، همایون شاهرخی، فیروز کریمی، مهدی مناجاتی، ابراهیم قاسمپور، بیژن ذوالفقارنسب، محمود یاوری، حسین فرکی، فرهاد کاظمی و مجید جلالی مربیان ایرانی پاس بوده‌اند.[۶۵][۸] از میان این مربیان تنها یک نفر، مجید جلالی پاسی نبوده‌است.[۸]

نام دوران جام‌ها
لیگ آسیا جمع
  حسن حبیبی
۱۳۵۶–۱۳۵۱
۲
۰
۲
  فیروز کریمی
۱۳۷۱–۱۳۶۸
۱۳۷۵
۱۳۸۰
۲
۱
۳
  مجید جلالی
۱۳۸۳–۱۳۸۲
۱۳۸۵
۱
۰
۱

افتخاراتویرایش

 
قهرمانی پاس در جام حذفی تهران ۱۳۴۹

استانی (۳)ویرایش

کشوری (۵)ویرایش

بین‌المللی (۱)ویرایش

غیررسمی (۲)ویرایش

  • جام میلز هند[۶۸]
    • قهرمانی: ۱۳۷۰
  • جام صلح و دوستی[۶۹]
    • قهرمانی: ۱۳۸۳

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ عابدی، گیتی. «دنیزلی! انگیزه‌ات کجا رفت؟». فوتبال میدیا. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸.
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ «آشنایی با باشگاه پاس (۱۳۸۶–۱۳۳۲)»، همشهری آنلاین.
  3. «امتیاز تیم فوتبال بزرگسالان پاس رسماً به همدان انتقال یافت». روزنامه اطلاعات. 20 خرداد 1386 ; شماره 23930. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  4. «کلیه فعالیت‌های باشگاه پاس تهران به همدان انتقال یافت». روزنامه دنیای اقتصاد. ۱۱ تیر ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «مجموعه شهید دستگردی تهران». وبگاه تبیان. ۲۱ خرداد ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۶ تیر ۱۳۸۸.
  6. محمّدنبی، ۱۰۱.
  7. محمّدنبی، ۱۰۱.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ «راه سبز و امیدهای آبی»، روزنامه همشهری.
  9. محمّدنبی، ۱۰۱.
  10. Ferdosipour, World Soccer Magazine.
  11. محمّدنبی، ۱۰۱.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ رحیمی، سلیمان (۱۸ بهمن ۱۳۸۶). «به زودی مردم همدان با افتخار و همدلی برگزار می‌کنند: جشن بزرگ حضور در لیگ برتر». روزنامه هگمتانه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. فقط امتیاز تیم فوتبال بزرگسالان در لیگ برتر به شهدای الوند واگذار شده‌است و تیم فوتبال پاس در سایر رده‌های سنی همچون سابق به فعالیت خود ادامه خواهد داد… پاس نماد نیروی انتظامی است و در تورنمنت‌های قهرمانی کشور و مسابقات ارتش‌ها با قدرت شرکت خواهد کرد.
  13. «تیم پاس قهرمان امیدهای تهران شد». روزنامه آفتاب یزد، شماره 2085. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸.
  14. «در یک دیدار دوستانه، پاس همدان امروز میزبان امید پاس تهران است». روزنامه هگمتانه. ۱۸ بهمن ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸.
  15. لارودی، شهروند امروز.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ «پاس تهران»، ایران‌مینیا.
  17. رمضانی، ۷۵–۷۷.
  18. محمّدنبی، ۹۶.
  19. صداقت، ۸۷.
  20. صداقت، ۸۹–۹۳.
  21. پاینده، محمدجواد (۲۸ اسفند ۱۳۸۷)، «سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی»، روزنامه همشهری (شماره ۴۷۹۴)، ص. صفحه ۲۱
  22. رمضانی، ۱۳۴.
  23. «هفتمین دوره - 1355، لیگ تخت جمشید». پایگاه اطلاع‌رسانی ورزش پارس[پیوند مرده]. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۸۸.
  24. «هشتمین دوره - 1356، لیگ تخت جمشید». پایگاه اطلاع‌رسانی ورزش پارس[پیوند مرده]. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۸۸.
  25. صداقت، ۹۴.
  26. صدر، حمیدرضا (۱۳۹۲پسری روی سکوها، تهران: نشر زاوش
  27. «اسامی بازیکنان تیم پاس تهران؛ هفته سی‌ام لیگ برتر ۸۶–۸۵». وبگاه رسمی باشگاه فولاد مبارکه سپاهان. ۷ خرداد ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  28. "Paas TEH 1 - 1 Esteghlal TEH". IPLstats.com. 7 خرداد 1386. Archived from the original on 23 December 2012. Retrieved ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. Check date values in: |تاریخ بازدید=, |تاریخ= (help)
  29. «بازگشت به شاهرخی!». آفتاب نیوز. ۱۳ آذر ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. اما تمام این وقایع باعث نشد که او قید رؤیای مربیگری در آسیا را بزند و پس از جلسه‌ای 8 ساعته با مدیرعامل پاس، شرایط را برای همکاری مجدد مساعد دید.
  30. «جلالی سرمربی پاس تهران شد». شریف نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  31. «جدول مسابقات لیگ برتر باشگاه‌های ایران در فصل ۱۳۸۶–۱۳۸۵هفته 14». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  32. «مجید جلالی برکنار شد». خبرگزاری فارس. ۱۰ آذر ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  33. «جلالی هفته پیش برکنار شده بود». آفتاب نیوز. ۱۰ آذر ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  34. «جدول مسابقات لیگ برتر باشگاه‌های ایران در فصل ۱۳۸۶–۱۳۸۵هفته ۴۰». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  35. «گلهای بازی پاس-استقلال هفته سی‌ام لیگ برتر ۸۶–۸۵». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ ۳۶٫۲ ۳۶٫۳ «تیم فوتبال پاس به استان همدان واگذار شد». خبرگزاری فارس. ۱۰ خرداد ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ ۳۷٫۲ «آخرین تحولات انتقال پاس به همدان». روزنامه همشهری. ۱۲ خرداد ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  38. «انتقال پاس منع قانونی ندارد». وبگاه الف. ۲۰ خرداد ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  39. «حاج بابایی: تمام مسیرهای قانونی طی شده‌است». روزنامه اعتماد ملی. ۲۸ تیر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  40. «همدان در تب تیمداری». وبگاه تبیان. ۲۰ خرداد ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ «حاجی‌بابایی خواستار نامگذاری شهدای الوند به پاس همدان شد». خبرگزاری فارس. ۲ تیر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  42. «جای نگرانی نیست / از بازیکنان مشمول خدمت سربازی استفاده می‌کنیم». خبرگزاری مهر. ۲۲ خرداد ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  43. «فقط استقلال و پرسپولیس در تهران می‌مانند؟!». آفتاب نیوز. ۶ اسفند ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  44. «برای فوتبال پاس و آرزوهایش؛ به تو دلخوش هستیم، قلبمان را نشکن». روزنامه هگمتانه. ۲۰ آبان ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  45. امینی، مسعود (۳ تیر ۱۳۸۶ شماره 1424). «تعارف کردن تاج خار». روزنامه اعتماد. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  46. اسماعیلی، میثم (۷ خرداد ۱۳۸۷). «رویاهای مرد کروات در هگمتانه». روزنامه جام جم. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  47. «یحیی‌زاده: سرعت انتقال امتیاز پاس فوق تصور بود!». روزنامه اعتماد ملی. ۲۸ تیر ۱۳۸۶ شماره 416. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  48. «انتقال پاس به همدان فواید بسیاری برای استان داشته‌است». خبرگزاری فارس. ۲۴ تیر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  49. «اولیایی: پاس برای همیشه منتقل شد». سرمایه.نت. ۲۴ تیر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  50. Ferdosipour, World Soccer Magazine.
  51. «هیئت فوتبال همدان اعلام کرد انتقال باشگاه پاس به تهران کذب است». وبگاه رسمی باشگاه پاس همدان. ۲۰ فروردین ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸.
  52. رسولی، «سقوط تدریجی قهرمان آسیا: پاس در انتهای جدول لیگ دسته اول چه می‌کند؟».
  53. «جزئیات نحوه احیای پاس تهران در فوتبال ایران». خبرگزاری میزان. ۱۹ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ شهریور ۱۳۹۸.
  54. «سلطانی‌فر: با کمک نیروی انتظامی، پاس را احیا می‌کنیم». خبرگزاری میزان. ۱۸ دی ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۹ شهریور ۱۳۹۸.
  55. شهزادی، واژه‌نامه پازند، ۱۰۳. ← پاس
  56. ۵۶٫۰ ۵۶٫۱ فرهنگ فارسی معین. ← پاس pās
  57. «از بازی با کاور تا انتقال بازیکنان پاس با تاکسی به ورزشگاه!». خبرگزاری تابناک. ۱۶ بهمن ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸.
  58. «چهل حدیث ورزشی». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه علمیه خواهران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸.
  59. «مدعی‌العموم وارد می‌شود». روزنامه همشهری. ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۳؛ شماره ۳۳۶۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  60. وزیری، شهرام (۲ تیر ۱۳۸۶؛ شماره 1423). ««پاس» و حوصله 44 ساله فوتبال ما». روزنامه اعتماد. ص. صفحهٔ ۱۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  61. یونسی‌پور، پیام (۳ تیر ۱۳۸۸؛ شماره 2592). «شناسنامه‌شان مخدوش شد». روزنامه جام جم. ص. صفحه ۱۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  62. «اسامی بازیکنان تیم پاس تهران (هفته 1 فصل ۸۴–۸۳)». وبگاه رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی سپاهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸.
  63. «هیئت منصفه سازمان لیگ فوتبال یک امتیاز از تیم پاس تهران کسر کرد». خبرگزاری فارس. ۱ فروردین ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۸۸.
  64. در گل‌ها و بازی‌ها، تنها بازی‌های لیگ برتر فوتبال ایران شماریده شده‌است.
  65. محمّدنبی، ۱۰۱.
  66. «پایان لیگ برتر فوتبال؛ پاس قهرمان شد». روزنامه همشهری. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳، شماره ۳۳۶۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  67. Fujioka, “Afro-Asian Club Championship”, Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
  68. رمضانی، ۱۸۸.
  69. تبیان، موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی. «پاس قهرمان جام صلح و دوستی تهران». article.tebyan.net (به Persian). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۳-۱۸.

منابعویرایش

فارسی
انگلیسی

بازنشر و ترجمه مقاله بالا به زبان فارسی: «فوتبال ایران به قلم فردوسی‌پور در ورلدساکر». ترجمهٔ رشید سعدلو. خبرگزاری دانشجویان ایران. ۳۰ مهر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۲. Unknown parameter |ماه= ignored (help); line feed character in |پی‌نوشت= at position 7 (help)

پیوند به بیرونویرایش

پیشین:
پرسپولیس
جام تخت جمشید
۱۳۵۵
۱۳۵۶
نخستین و دومین قهرمانی
پسین:
ناتمام ماند
پیشین:
تشکیل نشده‌بود
جام آزادگان
۱۳۷۰
۱۳۷۱
سومین و چهارمین قهرمانی
پسین:
سایپا
پیشین:
  الهلال
جام باشگاه‌های آسیا
۱۹۹۳
نخستین قهرمانی
پسین:
  تای‌فارمرز بانک
پیشین:
سپاهان
لیگ برتر
۸۳–۱۳۸۲
پنجمین قهرمانی
پسین:
فولاد