باز کردن منو اصلی
سربازان درحال تمرین رژه
سربازانِ وظیفهٔ تحت آموزش ناجا در شمالِ شهرِ نیشابور، در حال آزاد-باش.

سربازی در ایران به خدمت سربازی عمومی گفته می‌شود که بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تمام مردان بالای ۱۸ سال ایرانی، به جز مواردی که استثنا شده‌اند، باید به خدمت سربازی بروند. در ایران برای اولین بار لایحهٔ خدمت اجباری نظام وظیفه در سال ۱۳۰۳ توسط رضا شاه به مجلس شورای ملی چهارم تقدیم شد و به رغم مخالفت ملاکان بزرگ و روحانیون،[۱] قانون نظام اجباری که مشتمل بر سی و شش ماده بود در جلسه ۱۷۸ مجلس شورای ملی دوره ۵ مورخ شنبه شانزدهم خرداد ۱۳۰۴ به تصویب رسید.[۲]

در ایران بسیاری (به ویژه پسران) بر این باورند که خدمت سربازی هدر دادن ۲ سال از بهترین سال‌های عمرشان است درحالیکه برخی (از جمله مقامات نظامی) آن را حرکتی جهادی و جهاد در راه خدا می‌دانند.[۳] بسیاری نیز گذراندن خدمت سربازی به مدت ۲ سال را بخشی از ادای دین هر فرد مذکر به کشور و نظام جمهوری اسلامی می‌دانند.[۴]

گذراندن دوره سربازی برای تمامی مشمولین اجباری است و مشمولین قبل از پایان این دوره از انجام هرگونه خدمات دولتی و استفاده از برخی خدمات شهروندی بازداشته می‌شوند، مگر با ارائه مدرک معافیت موقت. در مهر ماه ۱۳۹۶، شرط ارائه مدرک سربازی برای اخذ گواهینامه برداشته شد.[۵][۶][۷]

محتویات

سربازی در قانون اساسیویرایش

براساس آمار به‌طور متوسط هر سال ۸۰۰هزار مشمول در کشور به خدمت سربازی اعزام می‌شوند که حدود ۲۰درصد از این تعداد متأهل هستند و مسائل و مشکلات خاص خودشان را دارند. هر چند سامانه مشخصی برای اعلام تعداد سربازها وجود ندارد اما گفته می‌شود هم‌اکنون حدود یک میلیون و ۴۰۰هزار نفر در حال گذراندن دوره سربازی هستند.[۴]

تاریخچهویرایش

 
یک سرباز ایرانی به همراه فرمانده اش در دهه سی شمسی[۹]

قانون ۳۲ ماده‌ای خدمت اجباری در ۱۶ خرداد ۱۳۰۴ در مجلس شورای ملی به تصویب رسید.[۹][۱۰] طبق بند اول این قانون تمام افراد ذکور بالای ۲۱ سال می‌بایست به مدت ۲ سال به خدمت سربازی می‌رفتند.[۱۰][۱۱][۱۲] در آن زمان چون ۱ میلیون نفر شرایط تعیین شده برای سربازی را داشتند و نیاز کشور ۱۰۰هزار نفر بود، مقرر شد که از هر ۱۰ نفر فقط یک نفر به سربازی رود.[۹]

در سال ۱۳۳۵ امور سربازگیری از حوزه اختیارات ارتش خارج و به وزارت کشور سپرده شد اما اجرای این قانون به علت عدم آمادگی وزارت کشور تا مهرماه سال ۱۳۴۱ به تعویق افتاد.[۱۳] این قانون تا زمان انقلاب اسلامی تغییر چندانی نکرد. در سال ۱۳۶۳ و با توجه به شرایط جنگ قانون خدمت سربازی مشتمل بر ۶۷ ماده و ۵۷ تبصره در روز یکشنبه ۲۹ مهرماه ۱۳۶۳ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد.[۹]

مدت سربازیویرایش

ماده چهارم قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب سال ۱۳۶۳ بیان می‌کند که خدمت وظیفه عمومی در ایران ۳۰ سال است که به چهار دوره تقسیم می‌شود. خدمت دوره ضرورت (۲ سال)، دوره احتیاط (۸ سال)، دوره ذخیره اول (۱۰ سال) و دوره ذخیره دوم (۱۰ سال). همچنین این قانون به شورای عالی دفاع اجازه می‌دهد در شرایطی که تعداد مشمولان مازاد بر نیاز باشد، طول دوره ضرورت به ۱۸ ماه کاهش یابد.[۱۴]

هم‌اکنون طول خدمت وظیفه در ایران ۲۱ ماه است. اما خدمت در مناطق محروم ۲۰ ماه و در مناطق مرزی ۱۹ ماه است. ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در اردیبهشت ۱۳۸۸ اعلام کرد از طول خدمت افرادی که دارای مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکتری و دکتری تخصصی می‌باشند به ترتیب ۱، ۲، ۳ و ۴ ماه کسر می‌شود. در سال ۹۰ کسری‌های مربوط به مقطع تحصیلی حذف شد و خدمت وظیفه از ۱۸ ماه به ۲۱ ماه افزایش یافت

قانون به حکومت اجازه می‌دهد تا طبقاتی از کارکنان وظیفه‌ای که خدمت دوره ضرورت را به پایان برده‌اند برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی فراخوان کند. این فراخوانده شدگان، حقوقی معادل حقوق نفرات پایور هم‌درجهٔ خود دریافت خواهند کرد.

 

     مدت خدمت سربازی در سال‌های مختلف (بر حسب ماه)[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

دوره‌های سربازیویرایش

دوره نخست سربازی، آموزشی نام دارد که معمولاً دو ماه به طول می‌انجامد. همچنین به مدت زمانی که یک سرباز بیش از خدمت قانونی خود تا پایان خدمت به دلیل تنبیه یا … به خدمت ادامه می‌دهد، اضافه خدمت اطلاق می‌شود.

دوره آموزشیویرایش

 
سربازان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در حال تمرین تیراندازی (پادگان کرمانشاه)

یکی از اصلی‌ترین دوره‌های سربازی آموزشی است که در آن آموزش‌های نظامی به سربازان داده می‌شود به‌طوری‌که قادر باشند پس این دوره در جنگ حضور یابند. این دوره که دو ماه به طول می‌انجامد شامل آموزش‌هایی از قبیل اسلحه‌شناسی، آموزش تیراندازی، انواع استتار، مسیریابی در شب و روز و … است.[۱۹] این دوره ممکن است در هر یک از پادگان‌های ارتش، سپاه و نیروی انتظامی باشد.

عموماً سربازان این دوره را خاطره انگیزتر از سایر دوران خدمت می‌دانند.[۱۹]

در سال ۱۳۹۵ مسئولان نظام وظیفه عمومی با توجه به تغییر شیوه جنگ‌های نوین و به منظور مهارت افزایی و مقابله با جنگ نرم، تغییرات قریب‌الوقوع برای سرفصل‌های دوره آموزشی را اعلام کردند.[۲۰]

دوره کُدویرایش

دوره کد دوره‌ای دوماهه، بعد از دوران آموزشی می‌باشد و سربازانی که دوره کد خورده باشند به جای اعزام به یگان خدمتی، به مدت دو ماه تحت آموزش‌های تخصصی قرار خواهند گرفت. تفاوت دوره کد با دوره آموزشی فقط در تخصصی بودن مطالب است. این دوره فقط مخصوص ارتش و نیروی انتظامی می‌باشد و برای رشته‌های مرتبط با نیاز ارتش و نیرو انتظامی تعبیه شده‌است تا ارتش و نیرو انتظامی نسبت به نیازهای تخصصی خود در دوره‌های دوماهه (دوره کد) نیروهای تخصصی خود را برای ادامه خدمت تربیت نماید.[۱۹]

دوره خدمتویرایش

پس از دوره آموزشی دوره خدمت آغاز می‌شود. در این هنگام است که با توجه به میزان تحصیلات سربازان درجه نظامی دریافت می‌کنند و پس از تقسیم برای انجام ادامهٔ خدمت به شهرهای مختلف فرستاده می‌شوند. معمولاً سربازان تا پایان دوره خدمت در همان یگان خدمت خواهند کرد.[۱۹]

برخی از سربازان با توجه به تخصصشان و نیازهای نیروهای مسلح در کارهای غیرنظامی (مثلاً اداری) به کار گرفته می‌شوند.

کسر از خدمتویرایش

میزان کسر از خدمت مدرک تحصیلی در سال ۱۳۹۰[۲۱][۲۲]
مدرک تحصیلی میزان کسر از خدمت
(برحسب ماه)
لیسانس ۱
فوق‌لیسانس ۲
دکترای پیوسته ۲
دکترا ۳
فوق دکترا ۴

۴ راه برای کاهش خدمت مشمولان غیر غایب وجود دارد:[۲۳]

  1. کسر خدمت ایثارگران[۲۴]
  2. کارکنان وظیفه غیربومی در مناطق امنیتی غیردرگیر، مناطق عملیاتی مناطق محروم و بد آب‌وهوا (کاهش زمان خدمت به ۱۹ ماه) و همچنین خدمت کارکنان وظیفه در مناطق جنگی و امنیتی درگیر (کاهش زمان خدمت به ۱۸ ماه)[۲۵][۲۶][۲۷]
  3. کسر خدمت فرزند (سه ماه کسر خدمت به ازای هر فرزند)[۲۸][۲۹]
  4. کسر خدمت نخبگان؛ کسر به میزان ۲ماه تا کل مدت خدمت[۳۰]

سابقاً سربازان با توجه به میزان تحصیلاتشان نیز مشمول کسر از خدمت می‌شدند[۲۱] که دیگر این قانون لغو شده‌است.

با توجه به ۲۱ ماهه شدن طول خدمت از سال ۱۳۹۴، ۳ ماه کسری مربوط به متأهل بودن لغو شد.[۲۹][۳۱][۳۲]

همچنین کسانی که سابقه بسیجی فعال داشته باشند، حداکثر تا ۶ ماه کسر خدمت می‌گیرند،[۳۳] و می‌توانند در سپاه خدمت کنند. از دهه ۸۰ شمسی در بین جوانان خدمت در سپاه اصطلاحاً با عنوان کویت (آسان) مشهور بوده‌است زیرا حضور در صف صبحگاهی اردوگاه ساعت ۸ تا ۱۰ (پرسنلی و غیر پرسنلی) انجام شده و حداکثر ۶ ماه را در هر زمانی می‌توانند حضور نداشته باشند. مدت زمان لازم برای ۶ ماه کسر خدمت ۲ سال بسیج فعال (کارت بسیج فعال بر خلاف بسیج ساده) است اگرچه در اخبار به آن اشاره‌ای نمی‌شود.[۳۴] در ارتش در دهه ۱۳۶۰ و ۷۰ اگر شخصی در خدمت سربازی علیه یک فساد داخلی رخ داده در دادگاه نظامی شهادت می‌داد به احتمال بسیار پیشنهاد استخدام با ارتقاء درجه و مزایا دریافت می‌کرد که به مبارزه با فساد بسیار کمک می‌شد.

تبعیض جنسیتیویرایش

 
سربازی دختران پیش از انقلاب اسلامی ایران

هم‌اکنون در ایران فقط پسران و مردان به سربازی اعزام می‌شوند ولی پیش از انقلاب اسلامی دختران نیز به سربازی اعزام می‌شدند همان‌طور که هم‌اکنون نیز در بسیاری از کشورها[۳۵] همچون اسرائیل دختران-به جز کسانی که مذهبی باشند- نیز خدمت نظامی می‌کنند.[۳۶][۳۷][۳۸] پس از انقلاب در زمان بررسی اصل ۱۵۱ قانون اساسی آیت‌الله صافی سربازی زنان را یک بدعت نادرست از سوی حکومت سابق دانست و گفت:

این یک بدعت تازه‌ای بود که در زمان طاغوت برای از بین بردن هتک صیانت زنان این مملکت بوجود آمد. خواهش من این است که شما کاری نکنید که این بدعت بوسیله شما تأیید شود… آموزش نظامی برای زنان و بانوان سابقه قبل ندارد و اگر این امر، امر لازمی بود، حضرت رسول اکرم (ص) هم حضرت زهرا (ع) را آموزش نظامی می‌داد.

از طرف دیگر موافقان خدمت سربازی زنان با این استدلال که در زمان جنگ دفاع از کشور بر هر زن و مرد و حتی بچه‌ای واجب است خواهان برقراری سربازی بانوان بودند. در نهایت مقرر شد تا زنان نیز آموزش نظامی جداگانه ببینند و امکانات آموزش نظامی به شرط آموزش توسط زنان برای آنان فراهم شود ولی خدمت وظیفه عمومی آموزش نظامی برای زنان الزامی نباشد.[۸]

در این بین، مبتلایان به اختلال هویت جنسی از سربازی از خدمت سربازی معاف هستند. به این صورت که ابتدا یک دوره شش‌ماهه معافیت موقت رای پیگیری‌های لازم در پزشکی قانونی و اخذ مجوز از قوه قضاییه داد می‌شود و در صورت اثبات معافیت دائم داده می‌شود.[۳۹][۴۰]

معافیت از سربازیویرایش

افرادی که دارای مصدومیت یا نارسایی‌های بدنی یا برخی شرایط اجتماعی و سیاسی هستند از خدمت معاف می‌شوند. اساساً دو نوع معافیت وجود دارد: معافیت موقت و معافیت دائم.[۴۱]

بنیاد ملی نخبگانویرایش

افرادی که دارای شرایطی خاص باشند، از طریق بنیاد ملی نخبگان می‌توانند دوره سربازی را با طی دوره آموزشی و انجام یک پروژه به جای مابقی دوره، به اتمام برسانند.[۴۲]

معافیت پزشکیویرایش

دارا بودن شرایط خاص جسمی یا روانی، یکی از امکان‌های معافیت است.

معافیت کفالتویرایش

معافیت کفالت به معافیتی گفته می‌شود که به دلیل سرپرستی از افراد خانواده به شخص مشمول داده می‌شود.[۴۳]

جانبازان می‌توانند برای فرزند خود معافیت کفالت بگیرند. در صورتی که درصد جانبازی بیش از ۲۵٪ باشد، می‌توانند فرزند دیگر خود را نیز از خدمت معاف کنند.[۴۴]

معافیت تحصیلیویرایش

معافیت تحصیلی جزو معافیت‌های موقت است، به این معنی که دانش‌آموزان و دانشجویان تا زمانی که تحصیل می‌کنند از خدمت معاف هستند.

معافیت سه برادریویرایش

در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸، مسئولین سازمان وظیفه عمومی جمهوری اسلامی ایران به دلیل تراکم بیش از حد مشمولین خدمت سربازی، قوانین جدید معافیت را اعلام کردند که این نوع معافیت از اول فروردین ۱۳۹۱ متوقف شد.

درجه‌های نظامیویرایش

درجه سربازان با توجه به مدرک تحصیلی در سال ۱۳۸۹[۴۵][۴۶][۴۷]
مدرک تحصیلی درجه نظامی
دیپلم درجه سرجوخه و گروهبان سومی
فوق‌دیپلم درجه گروهبان دومی و گروهبان یکمی
لیسانس درجه گروهبان یکمی و ستوان سومی
فوق‌لیسانس و بالاتر درجه ستوان دومی

هر چه که میزان تحصیلات فرد بالاتر باشد، درجهٔ وی نیز بالاتر خواهد بود. بنابر قانون خدمت وظیفه عمومی نفراتی که دارای مدرک کارشناسی ارشد به بالا باشند به درجه ستوان سوم و ستوان دوم، نفراتی که دارای مدرک کارشناسی باشند به درجه گروهبان یکمی، نفراتی که دارای مدرک کاردانی (فوق دیپلم) باشند به درجه گروهبان دوم و سوم نائل می‌شوند؛ و دارندگان دیپلم به درجه سرجوخه، سربازان صفر نیز از بین دارندگان مدارک پایین‌تر از دیپلم انتخاب می‌شوند. افراد درصورتی که در ارتش خدمت کنند و در دوره کد انتخاب شوند به یک درجه بالاتر نایل می‌شوند.[۴۸]

ارگان‌های سربازگیریویرایش

سربازان به ارگان‌های مختلفی فرستاده می‌شوند از جمله ارتش، سپاه، نیروی انتظامی، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، سازمان زندان‌ها و میراث فرهنگی

مستمریویرایش

دریافتی سربازان
درجه نظامی حقوق ماهانه (برحسب ریال) توضیحات
سال ۱۳۸۹[۴۸] سال ۱۳۹۳[۴۹]
سرباز سوم ۴۱۵۰۰۰ ۷۸۷۹۳۰
سرباز دوم ۳۱۸۰۰۰ ۷۹۳۷۲۳
سرباز یکم ۴۲۷۰۰۰ ۸۱۱۱۰۴
گروهبان یکم ۴۹۰۰۰۰ ۹۳۲۷۷۰
گروهبان دوم ۴۷۰۰۰۰ ۸۹۲۲۱۴
گروهبان سوم ۴۵۰۰۰۰ ۸۵۷۴۵۳
سرجوخه ۴۳۶۰۰۰ ۸۲۸۴۸۵
استوار یکم ۵۴۰۰۰۰ ۱۳۲۰۹۴۱
استوار دوم ۵۱۰۰۰۰ ۹۷۳۲۲۵
ستوان یکم ۶۹۶۰۰۰ ۱۰۲۵۴۶۷
ستوان دوم ۶۲۸۰۰۰ ۱۱۹۳۴۸۲
ستوان سوم ۵۸۰۰۰۰ ۱۱۰۰۷۸۴
ستوان یکم ۷۶۹۰۰۰ ۱۴۵۹۹۸۷ پزشک

حقوق سربازان وظیفه در طول خدمت وظیفه عمومی با توجه به درجه آن‌ها تعیین می‌شود. بدین صورت که از ۴۱٬۵۰۰ تومان برای سرباز سوم تا ۶۹٬۶۰۰ تومان برای ستوان یکم دارای رشته فنی و ۷۶٬۹۰۰ تومان برای ستوان یکم دارای رشته پزشکی، متفاوت است.[۴۸] این میزان حقوق‌ها در سال ۱۳۹۵ بین ۷۰ تا ۱۲۰ هزارتومان بود.[۵۰] پایه حقوق سربازان در سال ۹۷ حدود ۱۴۰٬۰۰۰است.

بر اساس ماده ۴۹ قانون خدمت وظیفه عمومی، حقوق دریافتی یک سرباز باید بین ۶۰ تا ۹۰ درصد حقوق کارکنان رسمی باشد که این مبلغ چیزی حدود ۹۰۰هزار تومان می‌شود. بر اساس ماده ۵۰ قانون خدمت وظیفه عمومی «افسران و درجه داران وظیفه در صورت اعزام به مأموریت یا انتقال یا خدمت در مناطق محروم و بد آب و هوا مشمول مقررات فوق‌العاده و مزایای مربوط به افسران و درجه داران کادر ثابت نسبت به حقوق آنان خواهند بود. سایر کارکنان وظیفه در موارد مذکور از دو سوم فوق‌العاده‌ها و مزایای درجه گروهبان دومی کادر ثابت نسبت به حقوق آنان برخوردار خواهند بود. سایر کارکنان وظیفه در موارد مذکور از دو سوم فوق‌العاده‌ها و مزایای درجه گروهبان دومی کادر ثابت برخوردار خواهند شد.»[۵۰][۵۱] اداره منابع انسانی ستاد کل نیروهای مسلح، در فروردین سال ۱۳۹۴ اعلام کرد که برنامه خاصی برای افزایش حقوق سربازان وجود ندارد.[۵۰][۵۲] و دریافتی سربازان فقط به اندازه درصد افزایش حقوق کارمندان دولت در پایان هر سال افزایش خواهد یافت.[۵۳]

فرار از سربازیویرایش

طبق اعلام ناجا تا سال ۱۳۹۵، ۱٫۵ میلیون سرباز فراری شناسایی شده‌است.[۵۴][۵۵]

در سال ۱۳۹۲ هرگونه بخشش برای افرادی که از سربازی فرار کرده‌اند لغو شده و دلیل آن مشوق بودن برای افزایش سرباز فراری‌ها اعلام شد. طبق این تصمیم، تمامی افراد ذکور که به خدمت سربازی نرفته‌اند تا پایان ۵۰ سالگی همچنان در شمول خدمت وظیفه هستند. هرچند تسهیلاتی برای آنان در نظر گرفته شد تا در محل سکونت خدمت سربازی خود را انجام دهند.[۵۶]

طبق قانونی که از سال ۱۳۹۴ اجرا شد، سربازانی که بیش از ۸ سال غیبت داشته‌اند می‌توانند با پرداخت جریمه معاف شوند.[۵۷]

فروش خدمت وظیفهویرایش

میزان جریمه مشمولان غایب در سال ۱۳۹۵[۵۸][۵۹][۶۰]
مدرک تحصیلی میزان جریمه
(برحسب میلیون ریال)
دیپلم ۱۵۰
فوق‌دیپلم ۲۰۰
لیسانس ۲۵۰
فوق‌لیسانس ۳۰۰
دکترای غیرپزشکی ۳۵۰
دکترای پزشکی ۴۰۰
پزشکان متخصص و بالاتر ۵۰۰
 
فراخوان پرداخت جریمه خدمت با پیامک. از میان ۱٫۵میلیون پیامک ارسال شده، فقط ۷۳هزار نفر برای خرید سربازی در سال ۹۵ اقدام کردند.

اولین بار در آذر ماه سال ۱۳۷۷ برای مقطعی سه ساله سربازان مجاز شدند تا با پرداخت مبالغی از خدمت سربازی معاف شوند.[۶۱] در آن زمان مبلغ خرید سربازی بین یک میلیون و ۸۰۰ تا سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان در نظر گرفته شد و ۳۵۰ هزار نفر سربازیشان را خریدند.[۶۱]

در ۳۰ آذر ۹۳ دولت یازدهم دربند «ط» تبصره شانزده لایحه بودجه پیشنهادی خود مبنی بر فروش دوره سربازی مشمولانی که ۱۰ سال غیبت دارند را به مجلس داد در این بند بودجه آمد: به دولت اجازه داده می‌شود تا کلیه مشمولان خدمت وظیفه عمومی را که «بیش از ۱۰ سال» غیبت دارند با پرداخت دریافت جریمه مدت زمان غیبت، معاف نماید.[۶۲]

در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵، دولت پیشنهاد معافیت با پرداخت جریمه برای افراد با ۵ سال غیبت را داد ولی ستاد کل نیروهای مسلح با آن مخالفت کرد و مدت غیبت ۸ سال را پیشنهاد داد. کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی در نهایت با ۸ سال موافقت کردند.[۶۳] مبلغ جریمه بین ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان بر اساس مدرک تحصیلی تعیین شد.[۶۱] هرچند که برخی نمایندگان به دلیل تبعیض بوجود آمده به خاطر توانایی ثروتمندان در خرید سربازی مخالف این طرح بودند.[۶۴] دارندگان این نوع معافی مجاز به نمایندگی مجلس، عضویت در شوراهای اسلامی و انتصاب در سمت‌های مدیریتی نیستند.[۶۰] تبصره مربوطه در لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ نیز گنجانده شده‌است.[۶۵][۶۶]

خروج از کشورویرایش

استفاده از تسهیلات تردد مشمولان خارج از ایران، تسهیلاتی بود که بر اساس آن، کسانی که سه سال اقامت پیوسته در خارج از ایران داشته باشند، در هرسال دو نوبت و درمجموع سه ماه می‌توانند به داخل ایران تردد کنند.[۶۷][۶۸][۶۹]

کسانی که خدمت سربازی را به پایان نبرده باشند یا معافیت نداشته باشند، برای تحصیل در خارج از کشور و خروج از کشور برای مدت تا یک ماه ۱۵ میلیون تومان و برای مدت بیش از آن ۲۰ میلیون تومان وثیقه بگذارند؛ که این قانون در سال ۱۳۹۶ لغو، و کلیهٔ افراد مشمول دیپلم برای تحصیل در خارج از کشور باید حتماً دارای معافیت یا کارت پایان خدمت باشند.

سن ممنوع‌الخروجی و شرایط دریافت معافیت خارج از کشورویرایش

سن ممنوع‌الخروجی پسران، پایان هجده سال تمام می‌باشد و بر اساس ماه تولد محاسبه می‌گردد. برای مثال، متولد ۲۰ آذر سال ۱۳۸۰، در ۱ آذر سال ۱۳۹۸ مشمول خدمت شده و ممنوع‌الخروج می‌شود.

جهت دریافت معافیت، شخص باید حداقل سه سال متوالی سرباز غایب و مقیم خارج کشور باشد و سپس با مراجعه به سفارت و تأیید مقامات مربوطه، کارت معافیت خود را دریافت کند.

طرح‌های تغییر شیوهٔ خدمت وظیفهویرایش

با توجه به شرایط جدید و تغییر ساختار تهدیدها و همچنین بالا رفتن میزان تحصیلات دانشجویان مشمول، پیشنهادهایی برای تغییر ساختار نظام سربازی اجباری انجام شده‌است که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • افراد متناسب با توان و تحصیلات خود استعداد یابی شده و در چرخه ایجاد بنگاه‌های اقتصادی بکارگیری می‌شوند و علاوه بر گذراندن خدمت، حقوق مکفی (معادل ۸۰٪ از حقوق یک فرد عادی) از محل درآمدهای بنگاه (نه از محل بودجه سازمان بکارگیرنده) دریافت خواهد نمود.[۷۰]

اتفاقات و جنجال‌هاویرایش

  • کمپین نه به سربازی اجباری در ایران از شهریور ۱۳۹۲ با هدف آگاهی‌رسانی و تحقق سربازی اختیاری در ایران آغاز به کار کرده‌است.[۷۱][۷۲][۷۳][۷۴][۷۵] این کمپین با ترجمه متون اقتصادی و حقوق بشری در خصوص ضرورت سربازی اختیاری فعالیت می‌کند.[۷۶][۷۷] آن‌ها هدف خود را بهبود خدمت سربازی اعلام کرده‌اند و نه حذف آن.[۷۸]
 
عیادت فرماندهان ارتش از مصدومان حادثه نی‌ریز فارس
  • در پی واژگونی اتوبوس[۷۹] ۱۳ نفر از سرنشینان، که سربازان یک پادگان آموزشی بودند، در جاده سیرجان - نی‌ریز در استان فارس سر صحنه فوت کردند و ۲۲ نفر نیز زخمی شدند که مطابق اعلام اورژانس ۶ نفر از مصدومین در حال انتقال به مراکز درمانی جان خود را از دست دادند و در مجموع تعداد تلفات به ۱۹ نفر افزایش یافت.[۸۰][۸۱] تمامی کشته شدگان لیسانس وظیفه بودند.[۸۲] این اتوبوس در باک زاپاس خود ۲ شهروند افغانستان و کالای قاچاق شامل سیگار، انبه و غیره جاسازی کرده بوده‌است.[۸۳] ستاد کل نیروهای مسلح در پیامی حادثه تصادف در منطقه نی‌ریز استان فارس را تسلیت گفت.[۸۴] همچنین رئیس‌جمهور حسن روحانی در پیامی علاوه بر تسلیت دستور رسیدگی به وضعیت آنان را صادر کرد.[۸۵] این پیام‌ها همگی پس از واکنش رسانه‌ای گسترده مردم در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان صورت گرفت.[۸۶] بسیاری از هنرمندان و ورزشکاران از جمله علی کریمی، امیر جعفری، برزو ارجمند، اشکان خطیبی و… نیز در صفحات شخصی خود، این واقعه را تسلیت گفتند.[۸۶]

پس از این حادثه و با توجه به بازتاب‌های فروان رسانه‌ای، تصمیماتی برای بهبود وضعیت حمل و نقل سربازان گرفته شد که یکی از مهمترین آن‌ها استفاده از قطار برای جابجایی سربازان بود. در تاریخ ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، پس از مدت‌ها، یک کاروان ۲۵۳ نفره از سربازان نیروی زمینی ارتش با قطار جابجا شدند.[۸۷]

  • یک دستگاه مینی‌بوس که حامل جمعی از سربازان و افسران کادر نیروی دریایی ارتش بود[۸۸] در محور نوشهر-رویان منطقه سی سنگان واژگون شد.[۸۹] در این حادثه ۶ نفر مصدوم شدند که متأسفانه منجر به کشته شدن یکی از آن‌ها شد.[۹۰][۹۱][۹۲] این حادثه تنها ۱۰ روز پس از مرگ تعدادی از سربازان در نی‌ریز بود.[۹۳] در پی این حادثه رهبر ایران ضمن پیام تسلیت، دستور پیگیری مسئولان را صادر کرد.[۹۴]

فرار فوتبالیست‌ها از سربازیویرایش

 
بختیار رحمانی، کاپیتان وقت فولاد و سرشناس‌ترین بازیکن موجود در لیست سرباز فراری‌های فوتبالیست.[۹۵]

جنجال کارت معافیت بازیکنان فوتبال یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های فساد در فوتبال ایران است که به رویدادی اشاره می‌کند که طی آن کارت پایان خدمت برخی از بازیکنان فوتبال ایران باطل شد.

خودکشی‌هاویرایش

اتلاف وقت و دوری از کار تنها مشکلات و دردسرهای سربازی نیست. افسردگی، خودکشی و اعتیاد در پادگان‌ها از جمله مشکلاتی است که برخی از سربازان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و اما آمارهای آن در اختیار عموم قرار نگرفته‌است.[۹۶] مشکلات روانشناختی چون بیماری‌های روانی، ترس از سربازی یا مأموریت مرزی، عدم اطمینان در امنیت خانواده و نگرش منفی نسبت به سربازان، از جمله عوامل خودکشی سربازان است.[۹۷] هر ماه حدود ۵ تا ۶ خودکشی در سطح کشور توسط سربازان وجود دارد.[۹۶]

در سال ۱۳۹۳ یک سرباز کرد به علت توهین به اعتقاداتش با اسلحه سازمانی اقدام به خودکشی کرد.[۹۸][۹۹]

در سال ۱۳۹۵ در پی شایعه ترور یک سرباز در یکی از کلانتری‌های اهواز معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی خوزستان این خبر را شایعه خواند و گفت: فوت این سرباز ناشی از اقدام به خودکشی بوده‌است. این سرباز متأسفانه با اقدام به شلیک به ناحیه سر خود جانش را از دست داد.[۱۰۰] در همین سال یک سرباز وظیفه در خاش خودکشی کرد.[۱۰۱][۱۰۲]

اصطلاحاتویرایش

  • نظام جمع: تمریناتی است که به منظور آمادگی برای رژه انجام می‌شود.[۱۹]
  • اصطلاح سر صف مدارس، میدان تیر و سربازی از جلو نظام است و عجلو یا عجل نیست.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. آبراهامیان ۱۲۱
  2. مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی
  3. «سربازی هدر رفتن وقت نیست؛ جهاد در راه خداست». تسنیم. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۵–۱۱:۱۴. دریافت‌شده در ۲۸ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «چرا سربازی در ایران سخت می‌گذرد؟». همشهری آنلاین. ۶ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۳ دی ۱۳۹۵.
  5. «شرط سربازی برای اخذ گواهینامه حذف شد». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. ۲۰۱۷-۱۰-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۱.
  6. «اجرای قانون «حذف شرط سربازی از اخذ گواهینامه» به «ان‌شاءالله» رسید». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. ۲۰۱۷-۰۵-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۱.
  7. «نیروهای مسلح: حذف شرط سربازی برای اخذ گواهینامه». عصر ایران. ۲۰۱۷-۱۰-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۱.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ «چرا زنان نباید به خدمت سربازی بروند؟». فرارو. ۰۹ تیر ۱۳۹۰–۱۱:۳۷. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ «مروری بر پرونده ۸۷ ساله سربازی در ایران». ایسنا. / ۱۵ خرداد ۱۳۹۱ / ۱۱:۱۶. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «تصویب قانون نظام وظیفه در سال ۱۳۰۴». دنیای اقتصاد. ۹ آبان ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵.
  11. محمد نیازی. «مقاله نظام خدمت اجباری و ملت‌سازی رضاخان». مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  12. «قانون خدمت نظام اجباری». پنجم (دوم). آرشیو قوانین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. مصوبه ۱۳۰۴/۰۳/۱۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  13. «آشنایی با تاریخچه خدمت وظیفه عمومی». همشهری. 20 تیر 1390 - 20:46:30. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  14. «آیا می‌دانید خدمت سربازی در ایران 30 سال است؟». آفتاب. ۲۳ بهمن ۱۳۸۹.
  15. «احتمال افزایش طول خدمت سربازی به 24 ماه». ایسنا. / ۲۸ بهمن ۱۳۹۱ / ۰۹:۱۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  16. «سردار کمالی: طول خدمت سربازی تا سال 90 تغییر نخواهد کرد». مگ ایران. ۸۸/4/۱۰. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  17. «سردار کمالی: مدت سربازی نه تنها کم نمی‌شود، شاید سال آینده 24 ماه هم بشود». خبرآنلاین. 28 بهمن 1391 - 13:46:00. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  18. «مدت خدمت سربازی 1ماه کاهش یافت؟». تابناک. ۱۰ فروردین ۱۳۸۷–۱۰:۳۳. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ ۱۹٫۳ ۱۹٫۴ امیر گودرزی (1 تیر 1395–۱۱:۱۷:۰۹). «دوره کد چیست». سربازلند. دریافت‌شده در ۷ تیر ۱۳۹۶. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  20. «سرفصل‌های آموزشی دوران سربازی تغییر می‌کند». تسنیم. ۲۷ مرداد ۱۳۹۵–۰۹:۳۳. دریافت‌شده در ۲۷ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ «جانشین اداره منابع انسانی ستاد کل نیروهای مسلح اعلام کرد خدمت سربازی با تغییرات تازه‌ای روبه‌رو می‌شود». سیاست روز. ۳۰ فروردین ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۲۹. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  22. «اعلام میزان کسر خدمت‌های مدارک تحصیلی». نظام وظیفه و خدمت سربازی. ۴ تیر ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  23. «4 راه برای کسر خدمت سربازی». ایسنا. جمعه / ۲۵ تیر ۱۳۹۵ / ۱۰:۲۸. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  24. «بازگشت معافیت و کسر خدمت برای فرزندان ایثارگران از سربازی». ایسنا. ۳۰ فروردین ۱۳۹۱–۱۵:۱۲. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  25. «جزئیات کسر خدمت جدید برای سربازان». فرهنگ نیوز. ۹۳/۷/۸–۱۶:۰۷. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  26. «جزئیات کاهش مدت خدمت سربازی و خروج پولی مشمولان از کشور». شمال نیوز. ۲۲ فروردین ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  27. «زمان خدمت سربازی کم شد/ کسر خدمت حضور در مناطق عملیاتی، محروم و مشمولان صاحب فرزند برقرار است». خبرآنلاین. ۲۲ فروردین ۱۳۹۴–۱۱:۳۰:۰۷. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  28. «به ازای هر فرزند سه ماه کسرخدمت برای سربازی». تامین. ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۴–۱۱:۱۰. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ «همه چیز دربارهٔ معافیت سنی، کسر خدمت متاهلان، بخشش اضافه خدمت‌ها و …». ایسنا. ۲۷ مهر ۱۳۹۳، ۰۹:۱۶. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  30. «کسری خدمت سریازی دانشجویان مشمول در قبال فعالیت‌های پژوهشی». عصر ایران. ۱۶:۰۳–۰۶ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵–۱۶:۱۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  31. «تکلیف کسرخدمت تأهل با ۲۱ ماه شدن سربازی». / ۲۲ فروردین ۱۳۹۴ / ۱۳:۵۱. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  32. «حذف کسر خدمت متاهلین به بهانه 21 ماهه شدن مجدد سربازی!». کیهان. ۲۵ فروردین ۱۳۹۴–۲۰:۳۲. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  33. «کسر خدمت بسیج امسال هم وجود دارد». عصر ایران. ۲۰:۵۴–۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  34. «نحوه محاسبه کسر خدمت بسیجیان». باشگاه خبرنگاران جوان.
  35. «زنان در چه کشورهایی به سربازی می‌روند؟». ایسنا. / ۲۹ خرداد ۱۳۹۲ / ۰۹:۳۸. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  36. «خدمت سربازی دختران در اسرائیل». فرارو. ۰۵ خرداد ۱۳۹۵–۱۰:۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  37. «چرا در ایران دخترها به سربازی نمی‌روند؟». مرکز پاسخگویی به سوالات دینی. ۱۳ شهریور 1385 09:50. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  38. «دختران ایرانی به سربازی می‌روند؟». جم نیوز. ۳ مهر ۱۳۹۲ – ۰۹:۰۸. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  39. «دگرباشان جنسی ایران برای معافیت از سربازی "مجبور به اعتراف" می‌شوند». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵.
  40. «معافیت موقت مبتلایان به اختلال هویت جنسی از سربازی». فرارو. ۰۴ شهریور ۱۳۸۶–۱۳:۵۸. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  41. «آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی» (PDF). وب گاه نظام وظیفه. دریافت‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵.
  42. پرسش‌های متداول در خصوص تسهیلات نظام وظیفه بنیاد ملی نخبگان
  43. «شرایط معافیت کفالت اعلام شد». خبرگزاری مهر. ۲۹ تیر ۱۳۹۰–۱۰:۵۴. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  44. «چطور جانبازان از قانون معافیت برای فرزندان خود استفاده کنند؟». خبرآنلاین. ۳۰ تیر ۱۳۹۵–۱۰:۰۹:۴۹. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  45. «آشنائی با درجات در نیروهای مسلح». پایگاه فرهنگی سرباز. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  46. «شرط اعطای ستوان دومی به لیسانس وظیفه‌ها». دنیای اقتصاد. ۳۰ مرداد ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  47. «ترتیب درجه‌های نظامی بر حسب مدرک تحصیلی». آسمونی. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ ۴۸٫۲ «شرایط سربازی برای فرزندان مسئولین». پایگاه خبری الف. ۶ آذر ۱۳۸۹ ساعت ۱۴:۵۳. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  49. «جزئیات افزایش حقوق سربازان در سال ۹۳ +جدول». مشرق نیوز. ۰۵ خرداد ۱۳۹۳–۱۱:۰۰. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  50. ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ ۵۰٫۲ «مزد ماهانه سربازان وطن». همشهری استان‌ها. ۲۸ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵.
  51. «سربازان چقدر حقوق می‌گیرند؟». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۴ تیر ۱۳۹۵–۱۵:۱۴. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  52. «برنامه‌ای برای افزایش کلی حقوق سربازان نداریم». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۲ فروردین ۱۳۹۴–۱۵:۳۴. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  53. «افزایش حقوق سربازان در سال آینده». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۴ دی ۱۳۹۳–۱۳:۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  54. «شناسایی ۱٫۵ میلیون سرباز فراری/ حذف برگه‌های معاینه فنی». ایسنا. / ۲۸ تیر ۱۳۹۵ / ۱۳:۱۷. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  55. «شناسایی ۱٫۵ میلیون سرباز فراری/ حذف برگه‌های معاینه فنی». پایگاه خبری آفتاب. ۲۸ تیر ۱۳۹۵–۱۳:۴۸. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  56. «خبر خوب برای سربازان فراری». فردانیوز. ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲–۱۳:۳۴. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  57. «کدام سرباز فراری‌ها مشمول معافیت از طریق پرداخت جریمه هستند؟». پایگاه خبری آفتاب. ۰۷ تیر ۱۳۹۴–۱۲:۳۲. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  58. «جدول خرید خدمت سربازی در سال ۹۵ اعلام شد/ لیسانس ۲۵ میلیون تومان». خبرگزاری مهر. ۲۷ دی ۱۳۹۴–۱۱:۱۷. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  59. «جدول قیمت‌های خرید خدمت سربازی». فرهنگ نیوز. ۹۳/۱۲/۳–۲۱:۲۲. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  60. ۶۰٫۰ ۶۰٫۱ مهدی آیینی. «جدول قیمت خرید سربازی». جام جم. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵.
  61. ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ ۶۱٫۲ >«تب خرید سربازی و واکنش‌ها به فروش سربازی در لایحه ۹۵/از درآمدزایی تا شکاف طبقاتی». باشگاه خبرنگاران جوان. ۰۴ بهمن ۱۳۹۴–۰۷:۲۸. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  62. «نحوه خرید سربازی برای ایرانیان مقیم خارج». بینانیوز. اردیبهشت ۲۹, ۱۳۹۳, ۱۲:۲۵. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  63. «اقساطی شدن خرید خدمت سربازی با غیبت ۹ سال». ۲۰ اسفند ۱۳۹۴–۰۸:۰۶. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  64. «فروش «کارت پایان خدمت به سربازان غایب» مصوبه خوبی نیست». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان. ۲۰۱۶-۰۲-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۱۴.
  65. «قانون خرید جریمه سربازی تمدید شد». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۶.
  66. «لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ کل کشور». سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. ۲۰۱۷-۰۳-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۰۶.
  67. «مروری بر قوانین تردد مشمولان غایب خارج از کشور». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۳ خرداد ۱۳۹۴–۱۳:۰۶. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  68. «خبر خوش برای تمامی مشمولان ایرانی خارج از کشور». ایسنا. / ۱۶ مرداد ۱۳۹۲ / ۰۰:۰۹. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  69. «تسهیلات جدید برای مشمولان سربازی خارج از کشور/ توقف خرید سربازی». خبر آنلاین. ۱۴ مرداد ۱۳۹۲–۱۰:۳۹:۰۹. دریافت‌شده در ۲۸ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  70. شهبازی، بهروز؛ دهقانی، محمد (۱۳۹۴). «طرح مطلوب بکارگیری سربازان وظیفه در مدت خدمت سربازی با رویکرد غلبه بر شرایط اقتصادی ناشی از تحریم‌ها در زمان صلح». دومین کنفرانس اقتصاد و مدیریت کاربردی با رویکرد ملی. پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  71. «الگوی-مناسب ایران کدام است؟».
  72. «کمپین نه به سربازی اجباری». دویچه وله.
  73. «آغاز به کار کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». تقاطع.
  74. «آغاز به کار کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». رادیو زمانه.
  75. «کمپین «نه به سربازی اجباری» در ایران». ایران گلوبال.
  76. «سربازی اجباری مدل ایران کهنه و ناکارآمد است». اسناد نام خلیج فارس. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  77. «نه به سربازی اجباری». لنزور. ۲۳:۱۳ ۹۳/۱۰/۱۲. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  78. «مسئولین "کمپین خدمت سربازی و راهکارهای عادلانه" "هدف ما حذف سربازی نیست بلکه بهبود و اصلاح آن است"». پایگاه فرهنگی سرباز. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵.
  79. «مستندات ناایمنی محل واژگونی اتوبوس حامل سربازان در نی‌ریز فارس منتشر شد». خبرآنلاین. جمعه ۲۵ تیر ۱۳۹۵–۱۹:۱۴:۳۶. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  80. [ir.voanews.com/a/3403636 «کشته شدن سربازان در تصادف رانندگی»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). ژوئیه ۴, ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  81. «کشته شدن ۱۹ سرباز در واژگونی ۲ اتوبوس پادگان در فارس». ۲ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  82. «مرگ ۱۹ سرباز در سقوط اتوبوس به دره در گردنه لای رز». دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  83. «19 کشته در واژگونی اتوبوس حامل سربازان». ۲ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  84. «پیام تسلیت ستادکل نیروهای مسلح در پی درگذشت تعدادی از سربازان ارتش». خبرگزاری فارس. ۳/۰۴/۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  85. «روحانی درگذشت تعدادی از سربازان در سانحه جاده‌ای را تسلیت گفت/ دستور به وزارتخانه‌های بهداشت و دفاع برای رسیدگی». ۳/۰۴/۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  86. ۸۶٫۰ ۸۶٫۱ «واکنش فضای اجتماعی به مرگ 19 سرباز». عصر ایران. ۳۰ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  87. «سربازها سرانجام مسافر قطار شدند». ایسنا. / ۱۳ شهریور ۱۳۹۵ / ۱۱:۳۵. دریافت‌شده در مهر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  88. «اعزام یکی از سربازان حادثه رانندگی محور نوشهر - رویان به آمل». هدهد نیوز. ۲۲ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۲۱:۳۲. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  89. «واژگونی مینی‌بوس کارکنان و سربازان ارتش در نوشهر/ یک سرباز وظیفه جان باخت+تصاویر». ۱۳۹۵/۰۴/۲۳–۰۸:۲۲. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  90. «6 کشته و زخمی در تصادف مینی‌بوس سربازان در نوشهر». 22 تیر 1395 ساعت 17:14. دریافت‌شده در ۲۶ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  91. «سربازان ارتش بار دیگر در نوشهر دچار حادثه شدند». ایسنا. / ۲۲ تیر ۱۳۹۵ / ۱۶:۲۸. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  92. «خانواده سرباز فوت شده در سانحه رانندگی محور نوشهر – رویان». خزرنما. ۲۲ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۲۳:۵۸. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  93. «واژگونی مینی‌بوس حامل سربازان در نوشهر/ یک سرباز کشته شد». خبرگزاری مهر. ۲۲ تیر ۱۳۹۵–۱۶:۵۸. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  94. «حادثه مرگبار دیگر برای سربازان، این بار در نوشهر». Press TV. ۲۲ تیر ۱۳۹۵–۲۰:۲۴. دریافت‌شده در ۳۱ تیر ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  95. «ابطال-کارت-معافیت-۲۷-بازیکن-فوتبال ابطال کارت معافیت ۲۷ بازیکن فوتبال». ایسنا. / ۳ آبان ۱۳۹۳ / ۱۶:۵۵. دریافت‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  96. ۹۶٫۰ ۹۶٫۱ «هشدار برای افزایش خودکشی سربازان». خبرنامه دانشجو. ۸ اردیبهشت ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵.
  97. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش». جامعه خبری تحلیلی الف. ۳ شهریور ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵.
  98. «خودکشی یک سرباز یارسانی به علت توهین به اعتقاداتش».
  99. «خودکشی یک سرباز یارسانی به علت توهین فرمانده».
  100. «فوت سرباز نیروی انتظامی خودکشی اعلام شد». فرارو. ۶ اردیبهشت ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵.
  101. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش+ (+۱۸)». اتاق خبر ۲۴. ۴ شهریور ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵.
  102. «خودکشی سرباز وظیفه در خاش+ (+۱۸)». ۳ شهریور ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۵ شهریور ۱۳۹۵.
  • "نحوه خرید سربازی برای ایرانیان مقیم خارج". بینانیوز (به کچوایی). Retrieved 2016-02-14.
  • «فروش «کارت پایان خدمت به سربازان غایب» مصوبه خوبی نیست». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان. ۲۰۱۶-۰۲-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۱۴.
  • «آیا با این اقدام، کسانی که با دور زدن قانون از خدمت سربازی فرار کرده بودند اکنون به ریش مردم نخواهند خندید؟!». خبرنامه دانشجویان ایران. ۲۰۱۴-۱۲-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۱۴.
  • «فروش سربازی نتیجه اعتماد به صداقت آمریکایی است». الف. ۲۰۱۶-۰۲-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۲-۱۴.

پیوند به بیرونویرایش