شیدای گراشی

محمدجعفرخان گراشی، ملقب به مقتدرالممالک و متخلص به شیدا (۱۲ آذر ۱۲۵۸ – ۱۴ فروردین ۱۲۹۹) شاعر و مداح ایرانی بود.[۱][۲]

شیدای گراشی
شیدای گراشی در سال ۱۳۳۴ هجری قمری
شیدای گراشی در سال ۱۳۳۴ هجری قمری
نام اصلی
محمدجعفر خان گراشی
زاده۱۲ آذر ۱۲۵۸
گراش، ایران
محل زندگیگراش
درگذشته۱۴ فروردین ۱۲۹۹ (۴۰ سال)
صحرای باغ، ایران
آرامگاهپشت حرم امام حسین، کربلا، عراق
لقبمقتدرالممالک
تخلصشیدا
پیشهشاعر و مداح
ملیتایرانی
در زمان حکومتناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه، احمد شاه
کتاب‌هادیوان اشعار
فرزند(ان)محمدعلی خان مقتدری، نزهت خانم اقتداری، انیس خانم اقتداری

زندگی‌نامهویرایش

شیدا در گراش فارس به دنیا آمده‌است. پیشهٔ او شاعری بوده و در این کار، از شعرای متقدم معروف مانند حافظ، سعدی، فردوسی و … استقبال کرده‌است. او همچنین مداح بوده و نقل است که اشعار سرودهٔ خود را در مجالس و محافل عزاداری می‌خوانده‌است. از او دیوانی پرحجم بر جای مانده که به کوشش احمد اقتداری گراشی (نوهٔ شاعر) به چاپ رسیده‌است.

شیدا و پدرش حاج رستم خان، سالیانی در گراش و لارستان حکومت داشته‌اند و در زمان حکومت، وظیفهٔ تولیت املاک موقوفهٔ فتح‌علی خان بیگلربیگی را طبق وقف‌نامه به عهده داشته‌اند (در املاک موقوفهٔ اَرَد، فداغ، اغصه، مز، گزدان، کهنه سفلا و علیا و املاک واقعه در جویم و بنارویه).

شیدا در گراش آب‌انباری ساخته که هنوز در کنار جادهٔ گراش - لار باقی است و به نام برکهٔ محمدجعفرخانی موسوم است. قلعهٔ گراش که اکنون آثار آن بر فراز کوه کلات باقی مانده‌است، محل سکونت و حکمرانی حاج رستم خان و محمدجعفر خان (شیدا) بوده‌است. آن‌گونه که از مرثیه‌های دیوان شیدا برمی‌آید، او مردی وارسته و متدین بوده و به ائمه معصوم و امام علی و امام حسین عشق می‌ورزیده‌است. شیدای گراشی خود نوحه می‌سروده و در روزهای عزاداری، با سر و پای برهنه در میان مردم گراش به سینه‌زنی و نوحه‌خوانی می‌پرداخته‌است.[۳] در ایام سوگواری، خانه‌اش و خانهٔ دامادش (خانه قهرمان خان) در گراش محل روضه‌خوانی بوده و دسته‌های سینه‌زنی را در آنجا اطعام می‌کرده‌است. شیدای گراشی با موسیقی آشنا بوده و همواره از نوای نی و پنجه‌های تار استاد هنرمندی به نام استاد شکری لاری و فرزندش استاد غلام شکری لاری لذت می‌برده‌است. همچنین حکایاتی از رحم و مروت او و کمک به همشهریان و زیردستان، بر سر زبان‌ها باقی مانده‌است. از روایات سینه‌به‌سینه چنین برمی‌آید که شیدا، نظر به ضرورت حکومت کردن باید هر از چندگاه به شیراز می‌رفته‌است و در این سفرها با درویشان فرقهٔ ذهبیه و خانقاه احمدی شیراز آشنا شده‌است. شیدای گراشی سه فرزند داشته که شامل یک پسر (محمدعلی خان مقتدری) و دو دختر (نزهت خانم اقتداری و انیس خانم اقتداری) می‌باشد.[۱]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ اقتداری، احمد، دیوان شیدای گراشی، قم، نشر همسایه، چاپ اول، ۱۳۷۶، صص ۸–۱۲.
  2. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» سابقه عزاداری در خانه قهرمان خان گراشی». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۰۲.
  3. «شیدای گراشی». میراث فرهنگی و گردشگری گراش. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۲۱.

منابعویرایش

  • اقتداری، احمد، دیوان شیدای گراشی، قم، انتشارات همسایه، چاپ اول، ۱۳۷۶، صص ۸–۱۲.
  • پایگاه اینترنتی انجمن معرفی و حفظ آثار و بناهای تاریخی فرهنگی شهرستان گراش.