احمد اقتداری

ایران‌شناس، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان ایرانی

احمد اقتداری (زادهٔ ۳ خرداد ۱۳۰۴ – درگذشتهٔ ۲۷ فروردین ۱۳۹۸) که با نام احمدخان اقتداری نیز شناخته می‌شود، ایران‌شناس، سیاستمدار، آموزگار، وکیل دادگستری، نویسنده، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان ایرانی، استاد دانشگاه تهران و رئیس دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود. او از خاندان خوانین گراش در دوران قاجار بود و منصب‌هایی چون ریاست ادارهٔ فرهنگ لارستان و شهرداری لار را در جوانی بر عهده داشت. همچنین سابقهٔ نامزدی برای نمایندگی مجلس شورای ملی از حوزهٔ لارستان، تدریس در دانشگاه تهران و ریاست دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی از دیگر سِمَت‌هایی است که در زندگینامهٔ اقتداری به چشم می‌خورد.

احمد اقتداری
Ahmad Eghtedari 06 (cropped).jpg
اقتداری در آبان ۱۳۹۵
رئیس ادارهٔ فرهنگ لارستان
مشغول به کار
مهر ۱۳۲۷ – ۱۳۲۹
دومین شهردار لار
مشغول به کار
۱۹ اردیبهشت ۱۳۳۲ – ۱۰ بهمن ۱۳۳۲
پس ازمحمدعلی آموزگار
پیش ازفتح‌الله رهسپار
عضو سازمان جلب سیاحان
مشغول به کار
۱۳۴۳ – ۱۳۴۸
رئیسقاسم رضایی
رئیس دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
رئیس مرکزسید محمدکاظم موسوی بجنوردی
اطلاعات شخصی
زاده
احمدخان اقتداری

۳ خرداد ۱۳۰۴
لار، فارس، ایران
درگذشته۲۷ فروردین ۱۳۹۸ (۹۳ سال)
بیمارستان آسیا، تهران، ایران
علت مرگعوارض ناشی از شکستگی استخوان لگن
آرامگاهآرامگاه خاندان دَهباشی، گراش، ایران (در نقشه)
ملیتایرانی
همسر(ان)قمر اقتداری (ا. ۱۳۲۳–۱۳۹۸)
فرزندانافشین
پروانه (درگذشته)
میترا
امید
آرزو
والدینمرتضی‌قلی اقتداری (پدر)
انیس اقتداری (مادر)
خویشاوندانشیدای گراشی (پدربزرگ مادری)
اقامتگاهتهران، ایران
دیناسلام (شیعه)
خدمات نظامی
وفاداریایران
خدمت/شاخهارتش شاهنشاهی ایران
سال‌های خدمت۱۳۲۵–۱۳۲۷
درجهستوان سوم
یگاننیروی زمینی شاهنشاهی
جوایزتقدیرنامه از وزارت جنگ[۱]
جایگاه علمی
زمینه‌های فعالیتایران‌شناسی، تاریخ، جغرافیا، فرهنگ عامه، زبان‌شناسی
محل تحصیلدانش‌سرای مقدماتی شیراز
دانشگاه تهران
استادان برجسته
مدرکدکترای افتخاری
رشتهتاریخ
اثر پذیرفته از
لقب‌هاپدر مطالعات خلیج فارس
پاسبان خلیج فارس
قلب خلیج فارس
آثار برجسته
جوایز و افتخاراتفهرست

عمدهٔ شهرت اقتداری به علت پژوهش در حوزهٔ خلیج فارس است و به همین علت به «پدر مطالعات خلیج فارس» مشهور است. او سواحل خلیج فارس و دریای عمان را برای فعالیت‌های تحقیقاتی‌اش با پای پیاده طی کرده بود. اقدامات وی به همراه دو دوستش، ایرج افشار و منوچهر ستوده، باعث شد که جلال آل‌احمد به آن‌ها لقب «سه تفنگدار» و «گورنگار» بدهد؛ چرا که این سه نفر با همراهی همدیگر بسیاری از اسناد تاریخی و بناهای کهن ایران را معرفی می‌کردند. او به علت پژوهش‌ها و مطالعاتش در زمینهٔ ایران‌شناسی، موفق به دریافت مدرک دکترای افتخاری تاریخ از دانشگاه تهران شده‌است.

اقتداری ده‌ها کتاب و صدها مقاله نگارش و منتشر کرده‌است. او در آثارش به موضوعات گسترده‌ای در زمینه‌های مختلف ایران‌شناسی می‌پردازد. کتاب خلیج فارس از دیرباز تا کنون به قلم اقتداری، جایزهٔ ویژهٔ یونسکو در ایران را به خود اختصاص داده و کتاب تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آن‌ها با ایران نیز مورد تقدیر قرار گرفته‌است. همچنین، او برای نخستین بار شخصیت محمدعلی سدیدالسلطنه را معرفی کرده و به تصحیح و انتشار آثار او اقدام کرده‌است. اقتداری آثار منتشرنشده‌ای نیز دارد که موضوعات مهمی دربارهٔ تاریخ و فرهنگ مناطق جنوبی ایران را در بر می‌گیرند. کتابخانهٔ اقتداری با نام «کتابخانهٔ خلیج فارس» به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا شده‌است.

فیلم مستند به ایرانِ جاودانی‌ام دربارهٔ زندگی علمی و تلاش‌های اقتداری ساخته شده و علاوه بر نمایش در جشنواره‌های داخلی، چندین بار از صدا و سیما پخش شده‌است. همچنین کتاب مروارید خلیج فارس که حاوی مقاله‌های ایران‌شناسانه است، به احمد اقتداری تقدیم شده‌است.

احمد اقتداری در فروردین ۱۳۹۸ و در سن ۹۳ سالگی دچار شکستگی استخوان لگن شد و بر اثر عوارض ناشی از آن، در تهران درگذشت. پیکر او طبق وصیت‌نامه‌اش پس از تشییع در تهران، به گراش منتقل شده و در آرامگاه اختصاصی خاندان دَهباشی به خاک سپرده شد.

زندگی و تحصیلاتویرایش

سال‌های آغازینویرایش

   
اقتداری در کودکی (دههٔ ۱۳۰۰) و خدمت سربازی (۱۳۲۵)[۲][۳]

احمدخان اقتداری در ۳ خرداد ۱۳۰۴ خورشیدی در شهر لار در استان فارس به دنیا آمد.[۴] پدرش، مرتضی‌قلی‌خان اقتداری فرزند حسنعلی‌خان و مادرش انیس‌خانم اقتداری فرزند محمدجعفرخان، هر دو از شهر گراش و از نوادگان فتحعلی‌خان بیگلربیگی گراشی، حاکم لارستان و بنادر خلیج فارس در دورهٔ قاجار، بودند.[۵][۶] نسب او از طریق یکی از اجداد مادری‌اش، به امام‌قلی‌خان، سردار عصر صفوی، می‌رسد.[۷] احمد کودکی خود را در لار گذراند. کودکی‌اش مصادف بود با آغاز سلطنت پهلوی و مبارزه با قیام‌های پراکندهٔ اقوام که موجب کاهش قدرت و نفوذ خانواده‌اش گردید. او تحصیلاتش را در سنین ۵ تا ۶ سالگی از مکتب‌خانه‌ای در لار آغاز کرد و در سال ۱۳۱۱ با افتتاح مدرسهٔ دولتی در لار توسط علی‌اصغر حکمت، مکتب‌خانه را ترک کرده و به مدرسهٔ دولتی رفت.[۸] در پایهٔ ششم ابتدایی در ایالت فارس شاگرد اول شد و یک جلد دیوان صحبت لاری از طرف احمد آرام، رئیس کل فرهنگ فارس، جایزه گرفت.[۹][۱۰] سه سالِ تحصیل در مقطع متوسطهٔ اول را نیز در لار گذراند و سپس برای تحصیل در دانش‌سرای مقدماتی به شیراز رفت.[۱۱] سه سال هم در دانش‌سرای شیراز زیر نظر اساتیدی همچون مهدی حمیدی شیرازی و سلطان‌مراد بختیار آموزگاری آموخت و در تیر ۱۳۲۲ دیپلم گرفت. سپس به عنوان معلم به لار بازگشت و به تدریس در مقاطع ابتدایی مشغول شد.[۱۲] او در سال ۱۳۲۳ در گراش با دخترخالهٔ خود، قمرخانم اقتداری فرزند قهرمان‌خان اقتداری، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج، پنج فرزند به نام‌های افشین، پروانه، میترا، امید و آرزو بود که از این بین، پروانه در خردسالی درگذشت و چهار فرزند دیگر در قید حیات می‌باشند.[۱۳][۱۴]

اقتداری در مهر ۱۳۲۵ به دانشکدهٔ افسری رفت و در رستهٔ توپخانه، به خدمت سربازی مشغول شد.[۱۵] از مشهورترین فرماندهان او در این دوره می‌توان هوشنگ حاتم، چنگیز وشمگیر و خسرو روزبه را نام برد. در همان روزها بود که ارتش شاهنشاهی ایران برای مبارزه با حکومت خودمختار آذربایجان، به مناطق شمال غربی ایران اعزام شد. احمد و دیگر دانشجویان دانشکدهٔ افسری نیز در شُرُف اعزام به آن مناطق بودند که فرار سید جعفر پیشه‌وری به شوروی در ۲۱ آذر ۱۳۲۵، موجب عدم اعزام دانشجویان شد.[۱۶] پس از پایان دورهٔ آموزشی در دانشکدهٔ افسری، اقتداری در فروردین ۱۳۲۶ با درجهٔ ستوان‌سومیِ توپخانه و به عنوان فرمانده دستهٔ توپخانه، مشغول خدمت در لشکر باغشاه تهران و سپس لشکر جمشیدیه شد و در سال ۱۳۲۷ خدمت سربازی خود را به اتمام رساند.[۱۷]

فعالیت در لارستانویرایش

وی پس از اتمام دورهٔ سربازی، در تهران با عبدالرحمان فرامرزی آشنا شد. فرامرزی که می‌خواست برای انتخابات دورهٔ شانزدهم مجلس شورای ملی از حوزهٔ لارستان نامزد شود، در صدد بود تا در دربار برای اقتداری شغلی پیدا کند و از این طریق نفوذ خود را افزایش دهد.[۱۸] به همین جهت، او را به حسین علاء، رئیس کل وقت دربار، معرفی کرد؛ اما اقتداری این شغل را نپذیرفت و در نهایت با حکم ریاست فرهنگ لارستان و بنادر خلیج فارس در مهر ۱۳۲۷ به لار بازگشت.[۱۹][۲۰] او در دورهٔ کوتاه یک و نیم سالهٔ تصدی ریاست فرهنگ، ۲۳۶ مدرسه را در لارستان و بنادر و جزایر جنوبی ایران راه‌اندازی کرد.[۲۱][۲۲] همچنین در این دوره، نامهٔ تندی به علی‌اکبر سیاسی، وزیر وقت فرهنگ، نوشت و از وضعیت اسفناک زندگی مردم در لارستان و هرمزگان شکایت کرد. سیاسی نیز هیئتی شامل یدالله سحابی، محمد قریب و چند تن دیگر از استادان دانشگاه تهران را برای بررسی موضوع به لار فرستاد. این نامه و نیز میزبانی اقتداری از فریدون توللی و رسول پرویزی در لار در سال ۱۳۲۴، باعث شد به او اتهام وابستگی به حزب توده زده شود و همین امر باعث انتقال وی به تهران در سال ۱۳۲۸ شد.[۲۳][۲۴] اقتداری در تهران بود که انتخابات مجلس ملی شانزدهم در لار برگزار شد و حادثهٔ قتل اعضای هیئت نظارت بر انتخابات در لار رخ داد. او به اتهام همدستی در این حادثه، چند روز در تهران بازداشت شد. سپس به لار بازگردانده شده و به اعدام محکوم شد و پس از لغو حکم اعدام دوباره به تهران برگشت.[۲۵]

 
احمد اقتداری در جوانی[۲۶]

با انتخاب محمد مصدق به نخست‌وزیری و تصویب اولین قانون انتخابات شهرداری‌ها، پس از چندی احمد اقتداری به عنوان دومین شهردار لار در اردیبهشت ۱۳۳۲ انتخاب شد.[۲۷] او ابتدا این پیشنهاد را رد کرد و سپس با درخواست شخص مصدق و حکم غلامحسین صدیقی این مقام را پذیرفت. در آن دوران، لارستان را قحطی فرا گرفته بود و چالش بزرگ اقتداری به عنوان شهردار، تهیهٔ گندم و آب برای لار بود. او گندم را از طریق ادارهٔ غله و ادارهٔ اصل چهار تهیه کرد و برای رفع مشکل بی‌آبی، اقدام به حفر چندین فقره چاه نمود. وی در پی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق، در بهمن ۱۳۳۲ از شهرداری لار استعفا داد و به تهران بازگشت.[۲۷][۲۸][۲۹]

احمد اقتداری در سال ۱۳۴۲ برای بیست‌ویکمین دورهٔ مجلس شورای ملی از حوزهٔ لارستان نامزد شد و از تهران به لارستان رفت. او که از سوی کنگرهٔ آزادزنان و آزادمردان برای نامزدی حوزهٔ لارستان انتخاب شده بود، در لار، گراش و اوز سخنرانی کرد.[۳۰][۳۱] در آن دوره برای نخستین بار، انتخابات در ایران به صورت رأی‌گیری الکترال انجام می‌شد و پیش از مرحلهٔ نهایی انتخابات، اکثر کارت‌های الکترال به نام اقتداری پر شده بود.[۳۲] با این حال، جامعهٔ اهل تسنن لارستان که بیشتر اوزی‌ها بودند، به این انتخاب اعتراض داشتند. آن‌ها با پیام‌هایی که از طریق اسدالله علم و محمد باهری به محمدرضا پهلوی دادند، اعلام کردند که در صورت انتخاب نمایندهٔ شیعه از لارستان، سنی‌ها اغتشاش خواهند کرد.[۳۳] از طرف دیگر، باقر پیرنیا که استانداری فارس را برعهده داشت، بیم وقوع اتفاقات ناگوار در لارستان، در صورت انتخاب اقتداری را به تهران گزارش داد.[۳۴] در نتیجه، چند روز مانده به مرحلهٔ پایانی انتخابات، ساواک احمد اقتداری را در لار دستگیر و به شیراز و سپس تهران منتقل کرد.[۳۵] او در تهران، به همراه جهانگیر تفضلی، وزیر وقت کشور، و حسن پاکروان، رئیس وقت ساواک، به خانهٔ اسدالله علم که نخست‌وزیر بود رفت و از جزئیات ماجرا اطلاع یافت.[۳۶] به پیشنهاد پیرنیا و تایید محمدرضا پهلوی، حسین خطیبی به جای احمد اقتداری نامزد نمایندگی لارستان در مجلس بیست‌ویکم شد.[۳۷] خطیبی که سابقهٔ ریاست جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران را در کارنامه داشت و نقش پررنگی در ایجاد شهر جدید لار پس از زمین‌لرزهٔ سال ۱۳۳۹ ایفا کرده بود، به لار رفت و مورد استقبال مردم قرار گرفت.[۳۸] او با پیروزی تشریفاتی بر کاظم پزشکی که دیگر نامزد این دوره بود، وارد مجلس شده و به سمت نایب‌رئیسی مجلس رسید.[۳۹]

ادامه تحصیل و تدریسویرایش

احمد در سال ۱۳۲۸ که نخستین دورهٔ کنکور دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران برگزار می‌شد، به پیشنهاد عبدالحمید زنگنه کنکور داد و در آن دانشگاه پذیرفته شد. وی زیر نظر اساتیدی چون سید علی شایگان، سید حسن امامی و موسی عمید به تحصیل علوم قضایی پرداخت.[۴۰] او علاوه بر تحصیل، به تدریس دروس تاریخ و زبان فرانسه در دبیرستان‌های تهران نیز اشتغال داشت.[۴۱] وی در سال ۱۳۳۱ دورهٔ دانشکده را به پایان رساند و در سال ۱۳۳۲ دورهٔ کارآموزی را آغاز کرد. در تیر ۱۳۳۴ نیز موفق به اخذ پروانهٔ وکالت پایهٔ یکم دادگستری شد تا علاوه بر سی سال معلمی، چهل سال هم در شغل وکالت دادگستری فعالیت کند. او تا سال ۱۳۷۰ در حرفهٔ وکالت اشتغال داشت.[۴۲]

پس از انتشار کتاب خلیج فارس در سال ۱۳۴۵، اقتداری به تدریس در دانشگاه تهران دعوت شد. وی در مهر ۱۳۴۸ از وزارت آموزش و پرورش[الف] بازنشسته شد و به پیشنهاد حمید عنایت، از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ به تدریس درس «مسائل خلیج فارس» در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران پرداخت.[۴۳][۴۴] پس از آن دوره، بنا به درخواست احسان اشراقی، رئیس گروه تاریخ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و تأیید صلاحیت علمی اقتداری، وی ضمن دریافت مدرک دکترای افتخاری تاریخ از دانشگاه تهران، برای تدریس «تاریخ تمدن در خلیج فارس» در مقطع دکترای تاریخ فراخوانده شد اما این درخواست با مخالفت اقتداری روبه‌رو شد.[۴۵]

ورود به عرصهٔ ایران‌شناسیویرایش

 
دههٔ ۱۳۳۰، دودانگه، مازندران؛ ردیف پشت از راست: ناشناس، ایرج افشار، منوچهر ستوده، مصطفی مقربی، علی‌قلی جوانشیر؛ ردیف جلو از راست: اسلام کاظمیه، احمد مصباحی، احمد اقتداری، عباس زریاب خویی[۴۶]

اقتداری در سال ۱۳۲۹ و در جریان چند برنامهٔ کوهنوردی با ایرج افشار، منوچهر ستوده، مصطفی مقربی و چند تن دیگر از نویسندگان و محققان آشنا شد و دوستی‌ای که بین او و افشار شکل گرفت، تا آخر عمر ادامه یافت. او در آن سال‌ها کتاب‌های فرهنگ لارستانی و لارستان کهن را در دست نگارش داشت که آن‌ها را در سال ۱۳۳۴ به چاپ رساند.[۴۷] وی سپس به عضویت انجمن اطلس زبان‌شناسی ایران درآمد.[۴۸] این آشنایی‌ها و تألیفات، دروازهٔ ورود اقتداری به دنیای ایران‌شناسی بود.[۴۹] او در مهر ۱۳۴۱ در سمیناری با نام «سمینار خلیج فارس» که به همت سید محمد محیط طباطبایی و ریاست سعید نفیسی برگزار می‌شد، شرکت کرد. وی مقاله‌ای با عنوان «زبان‌های محلی و فولکلور خلیج فارس» ارائه کرد و به سخنرانی در باب موضوعات مرتبط با فرهنگ عامهٔ خلیج فارس پرداخت.[۵۰] او در این جلسه به رومن گیرشمن،[ب] مورخ و باستان‌شناس مشهور فرانسوی، که در باب جزیرهٔ خارگ به زبان فرانسوی سخنرانی می‌کرد، یادآور شد که چندین بار در سخنرانی‌اش به جای «خلیج فارس»، به گفتن «خلیج» اکتفا کرده و برای نام‌بردن از اسکندر مقدونی، از عبارت «اسکندر کبیر»[پ] استفاده نموده‌است؛ در حالی که ایرانیان او را «اسکندر گُجَستَک» می‌نامند.[۵۱] این هوشیاری منجر به عذرخواهی گیرشمن از حاضران و مردم ایران شد.[۵۲][۵۳][۵۴] او در همان سال طی سفری که به درخواست حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت، به کویت داشت و مأمور حل اختلافات سیاسی به وجود آمده بین ایران و کویت بود، با صباح احمد جابر صباح که سِمَت وزارت خارجهٔ کویت را بر عهده داشت دیدار نمود و آن جا نیز بر جعلی‌بودن نام خلیج عربی و لزوم استفادهٔ دولت کویت از نام خلیج فارس تأکید کرد.[۵۵] اقتداری در دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ در دوره‌های مختلف کنگرهٔ ایران‌شناسی[ت] که به همت سید حسین نصر و ریاست ایرج افشار برپا می‌شد، شرکت کرد. همچنین در سال ۱۳۵۶ در کنگرهٔ باستان‌شناسی و هنر ایران که در مونیخ برگزار می‌شد نیز حضور یافت.[۵۶]

تلاش‌های احمد اقتداری به مکتوبات و پژوهش‌های زیادی در حوزهٔ زبان‌شناسی و تاریخ مردم جنوب ایران انجامیده‌است. همچنین وی مقاله‌های متعددی در خصوص زبان اچمی و قواعد آن منتشر کرده‌است. بخش زیادی از آثار محمدعلی سدیدالسلطنهٔ بندرعباسی، دیوان شیدای گراشی، منظومهٔ عرفانی باغستان و تفسیر گل و برگ از منابعی محسوب می‌شوند که نخستین‌بار اقتداری آن‌ها را یافته و تصحیح و منتشر کرده‌است.[۵۷][۵۸]

سفرهاویرایش

توصیف اقتداری از سفرهایش در ایران

می‌توانم گفت همهٔ شهرها و دیه‌های کشور را دیدم. همهٔ آثار قدیمی و منابع طبیعی و زیبایی‌های هنری و معماری و تاریخی کشور را با دقت بازدید نمودم. بیشتر مردمان و بیشتر لهجه‌های محلی را دیدم و شنیدم و در کار زبان‌شناسی ایرانی بیش از پیش شور و شوق پیدا کردم. به این نتیجه رسیده بودم که از روی یک واژهٔ قدیمی یا نام یک آبادی یا کوه و دشت و روستا، از مطالعهٔ یک ترانهٔ محلی، از تطبیق یک فعل و ریشهٔ مصدری آن در یک زبان محلی دورافتاده، از دقت در یک اثر تاریخی، از توجه به یک روایت و حکایت سینه‌به‌سینه، حتی از دقت در خطوط چهرهٔ یک مرد روستایی یا یک دختربچهٔ ایلی می‌توان به تاریخ و تمدن و فرهنگ اقوام مختلف ایران‌زمین با نژادها و زبان‌ها و آداب و رسوم مختلف‌شان پی برد و دانست که این اقوام با هم چگونه ارتباط فرهنگی و فکری و تعلقات ملی و وطنی دارند.

«
»
اقتداری، کاروان عمر، ۱۴۶.

با تشکیل سازمان جلب سیاحان در سال ۱۳۴۲، یک سال بعد، اقتداری به عضویت در این سازمان دعوت شد. سپس در قالب هیئتی به منظور مطالعهٔ سواحل جنوبی خلیج فارس به شیخ‌نشین‌های دبی، ابوظبی و قطر سفر کرد و با راشد بن سعید آل مکتوم و شخبوط بن سلطان آل نهیان دیدار کرد.[۵۹] او به دستور امیرعباس هویدا و به عنوان کارشناس جاذبه‌های گردشگری در سال ۱۳۴۶ به عربستان سعودی، عراق و لبنان رفت و به تحقیق در صنعت گردشگری این کشورها پرداخت. وی در این سفرها ضمن زیارت مسجدالحرام، مسجدالنبی، حرم امام علی و حرم امام حسین، از آثار تاریخی لبنان بازدید نموده و با برخی از روزنامه‌نگاران و فعالان فرهنگی آن کشورها نیز دیدار کرد.[۶۰] اقتداری در سفرهایِ خارجیِ گسترده‌ای که در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۶ به کشورهایی چون امارات متحدهٔ عربی، عراق، لبنان، قبرس، اسرائیل، فرانسه، انگلستان، آمریکا، سوئیس، مصر و آلمان انجام داد، موفق به بازدید از آثار برجسته‌ای چون کعبه، موزهٔ ملی عراق، مسجدالاقصی، کوه صهیون، موزهٔ لوور، موزهٔ بریتانیا و اهرام جیزه شد و با استادان دانشگاه‌های اورشلیم، لندن، کمبریج و کالیفرنیا گفتگو کرد. همچنین به اتفاق ایرج افشار، محمدابراهیم باستانی پاریزی و عباس زریاب خویی، به دیدار محمدعلی جمال‌زاده در ژنو رفت.[۶۱][۶۲] این سفرها موجب آشنایی بیشتر او با محققان خارجی و آثار آن‌ها دربارهٔ موضوعات ایران‌شناسی و اقدام به ترجمهٔ برخی از آن آثار به زبان فارسی شد. وی در سال ۱۳۶۵ نامه‌ای از فلورانس به ایرج نبوی، سردبیر مجلهٔ راه و بار نوشت که این نامه در شمارهٔ هفتم آن مجله در شهریور ۱۳۶۶ منتشر شد. او در این نامه از غربت و بی‌کسی ایرانیان خارج از کشور گله می‌کند و سرتاسر آن نامه را با یاد ایران و ایرانی درمی‌آمیزد.[۶۳][۶۴]

علاوه بر سفرهای خارجی، احمد اقتداری به عنوان کارمند سازمان جلب سیاحان، به سفرهای متعدد داخل ایران نیز پرداخت. از جمله، به سفارش فرج‌الله آق‌اولی، رئیس وقت انجمن آثار ملی، برای نگارش دورهٔ کتاب‌های مربوط به مناطق ساحلی جنوب ایران، سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان از بندر دیلم تا بندر چابهار را با پای پیاده در مدت سه ماه و نیم طی کرد و ضمن عکس‌برداری و نقشه‌برداری از آثار تاریخی آن مناطق، مشاهداتش را در کتاب آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان شرح داد.[۶۵][۶۶][۶۷] او در سال ۱۳۴۸ طی مشاجره‌ای با قاسم رضایی که ریاست سازمان جلب سیاحان را به عهده داشت، از آن سازمان جدا شده و پس از بازگشت به وزارت آموزش و پرورش، بازنشسته شد. وی در دوران بازنشستگی، سفرهایش را با جدیت بیشتری ادامه داد.[۶۸] این مسافرت‌ها باعث به وجود آمدن و نگارش کتاب‌هایی همچون دیار شهریاران و خوزستان و کهگیلویه و ممسنی و نیز تهیهٔ بیش از چهار هزار قطعه عکس از آثار تاریخی نواحی و سواحل جنوبی ایران شد که در شناختن و شناساندن تاریخ و فرهنگ آن قسمت‌ها حائز اهمیت است.[۶۹][۷۰]

درگذشتویرایش

احمد اقتداری در اواخر عمر سابقهٔ چندین سکتهٔ مغزی داشت و از فلج نسبی رنج می‌برد.[۷۱] او در ۷ فروردین ۱۳۹۸ در پی زمین‌خوردن در خانهٔ شخصی‌اش، دچار شکستگی استخوان از ناحیهٔ لگن خاصره شد.[۷۲][۷۳] وی در کم‌تر از یک روز پس از عمل جراحی، از بیمارستان ترخیص شد و همین عامل، باعث شد حال او رو به وخامت رود.[۷۳][۷۴] با وخیم‌تر شدن حال اقتداری و نیز عفونت ریه و کلیه، او در روز ۲۱ فروردین ضمن پایین آمدن سطح هوشیاری‌اش، به اورژانس بیمارستان لبافی‌نژاد و سپس به بخش مراقبت‌های ویژهٔ بیمارستان آسیا منتقل شد.[۷۵] صبح ۲۲ فروردین خبر درگذشت احمد اقتداری در برخی از خبرگزاری‌ها منتشر شد اما پس از ساعاتی این اخبار تکذیب و حذف گردیدند.[۷۴][۷۶] وی در نهایت صبح سه‌شنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ در بیمارستان آسیا در تهران، درگذشت.[۷۷][۷۸] اقتداری در سال ۱۳۸۷ وصیت‌نامهٔ خود را منتشر کرد. در این وصیت‌نامه، او ضمن ستایش ایران، دربارهٔ تلاش‌هایش این شعر را می‌نویسد:[۹][ث]

   
عکس وصیت‌نامهٔ احمد اقتداری
یکی مرغ بر کوه بنشست و خاستنه بر کُه فزود و نه زان کُه بکاست
من آن مرغم و این جهان کوه منچو مُردم جهان را چه اندوه من؟

او در این وصیت‌نامه، صادق رحمانی را وصی خود معرفی کرده و خواسته‌است که در صورت درگذشت در ایران، به زادگاهش، گراش، منتقل شده و در آرامگاه اختصاصی خاندان دَهباشی، در نزدیکی برکهٔ حاج اسدالله و در کنار قبر مادرش، انیس‌خانم اقتداری، به خاک سپرده شود.[۷۹] وی همچنین ضمن مشخص کردن جزئیات مراسم تشییع و خاک‌سپاری، از وصی خواسته تا عکس وصیت‌نامه را در اختیار خبرگزاری‌ها قرار دهد و در اینترنت نیز منتشر نماید.[۹]

تشییع و خاک‌سپاریویرایش

صبح روز دوشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸، مراسم تشییع و وداع با پیکر احمد اقتداری با حضور مسئولان کشور، چهره‌های شناخته‌شدهٔ حوزه‌های تاریخ و جغرافیای ایران، خانوادهٔ اقتداری و علاقه‌مندان او در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در دارآباد تهران برگزار شد.[۸۰] در این مراسم، سید محمدکاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، هوشنگ دولت‌آبادی، دوست احمد اقتداری و پژوهشگر، علی دهباشی، نویسنده و سردبیر مجلهٔ بخارا، سیدعلی آل‌داوود، نویسنده و پژوهشگر، صادق رحمانی، شاعر، وصی فرهنگی اقتداری و رئیس وقت رادیو فرهنگ، محمدجواد حق‌شناس، رئیس وقت کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران، و همچنین افشین اقتداری، فرزند احمد اقتداری، دربارهٔ ارزش‌های اقتداری و یک عمر فعالیتش سخنرانی کردند.[۸۱] چهره‌های هنری همچون محسن شریفیان نیز در این مراسم حضور داشتند.[۸۲]

پس از تشییع در تهران، سوم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۸، پیکر احمد اقتداری به شهر گراش منتقل شد تا طبق وصیتش در آرامگاه خاندان دَهباشی به خاک سپرده شود.[۸۳] نماز میت بر پیکر اقتداری به امامت سید محمدباقر بخشایش‌پور، امام جمعهٔ وقت گراش، در سالن حسینیهٔ اعظم اقامه شده و سپس پیکر او تا آرامگاه خاندان دَهباشی در کنار برکهٔ حاج اسدالله تشییع شد.[۸۳] در این مراسم که علاقه‌مندان این پژوهشگر از شهرهای اوز، بستک، بندرعباس، بندر کنگان، پارسیان، تهران، جویم، دیده‌بان، شیراز، فرامرزان، لار و گراش حضور داشتند، صادق رحمانی، شاعر، وصی فرهنگی اقتداری و رئیس وقت رادیو فرهنگ، کوروش کمالی سروستانی، سعدی‌پژوه و رئیس وقت مرکز اسناد و کتابخانهٔ ملی استان فارس، احمد جولایی، استاد دانشگاه تهران، اصغر فرودی، فرماندار وقت شهرستان گراش، عبدالعلی صلاحی، پژوهشگر تاریخ و نویسنده، احمد پورطرق، مدیر کل اسبق میراث فرهنگی استان هرمزگان و چند تن دیگر سخنرانی کردند.[۸۴] همچنین طبق وصیت اقتداری پس از خاک‌سپاری، در محل حسینیهٔ اعظم گراش از مهمانان و مردم با چلو خورشت قیمهٔ گراشی پذیرایی شد.[۸۵]

واکنش‌ها به درگذشتویرایش

  • سید محمدکاظم موسوی بجنوردی رئیس وقت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با انتشار پیامی درگذشت احمد اقتداری را تسلیت گفت. در متن این پیام آمده‌است: «درگذشت استاد فرزانه و پژوهشگر ارشد در عرصهٔ مطالعات مناطق جنوبی ایران و حوزهٔ فرهنگی خلیج فارس و جزایر ایرانی آن و نیز رئیس دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی را به بازماندگان خاندان معظم اقتداری و عموم مردم لارستان و به ویژه همهٔ اهالی گراش، از طرف خود و همهٔ اعضای محترم شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و همهٔ پژوهشگران و کارکنان مرکز مذکور تسلیت عرض می‌کنم. از خداوند متعال برای این شادروان، علو درجات و برای همهٔ بازماندگان خاندان محترم اقتداری اجر و شکیبایی مسألت دارم.»[۸۶]
  • چهار روز پس از درگذشت اقتداری، سید عباس صالحی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در پیامی درگذشت احمد اقتداری را تسلیت گفت. در این پیام آمده بود: «خبر درگذشت پژوهشگر برجسته، مرحوم احمد اقتداری، پس از تحمل دورهٔ سخت بیماری موجب تأثر و تأسف شد. آن زنده‌یاد که در طول عمر ارزشمند خویش آثاری عمیق و درخور در زمینهٔ مردم‌شناسی، معماری، ادبیات و تاریخ ایران به ویژه حوزهٔ جنوب میهن عزیزمان پدیدآورد، نقشی ماندگار در اشاعهٔ فرهنگ غنی این مرز و بوم و نام خلیج نیلگون فارس ایفا نمود. اینجانب ضمن عرض تسلیت فقدان این چهرهٔ خدوم و فرهیخته به عموم علاقه‌مندان و خانوادهٔ آن عزیز از دست رفته، از خداوند متعال علو درجات برای آن مرحوم و صبر و بردباری بازماندگان محترم را مسألت دارم.»[۸۷]
  • محمدباقر نوبخت، رئیس وقت سازمان برنامه و بودجه، نیز در پیامی درگذشت اقتداری را تسلیت گفت. او در بخشی از پیام خود نوشته‌است: «بی‌تردید نقش و جایگاه آن استاد بزرگوار با انبوهی از آثار و تجارب علمی و سفرهای متعدد تحقیقاتی در پهنای خلیج فارس و دریای عمان در میان مجامع علمی و دانشگاهی و دوست‌داران ایشان ماندگار خواهد بود.»[۸۸]
  • محمدجواد حق‌شناس، رئیس وقت کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران نیز در پیامی، درگذشت اقتداری را ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر خواند و فقدان او را تسلیت گفت. او در وصف اقتداری گفت: «سخن گزافی نیست اگر بگوییم ایران معاصر و به تبعِ آن خلیج فارس، یکی از باوفاترین و دلسوزترین کسان خود را از دست داد.»[۸۹]
  • صابر سهرابی، مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس نیز در پیامی درگذشت اقتداری را تسلیت گفت.[۹۰]
  • همچنین محسن شریفیان، خواننده و نوازنده، ضمن ابراز تأسف از درگذشت اقتداری، دربارهٔ اقتداری نوشت: «اولین کسی که به ذهنم رسید باید به او برای درگذشت استاد احمد اقتداری تسلیت بگویم، خلیج فارس بود!»
  • لطفعلی خنجی از مجریان رادیو بی‌بی‌سی فارسی و پژوهشگر، یادداشتی دربارهٔ اثر اقتداری بر ایران نوشت.[۹۱]

کتاب‌شناسیویرایش

 
سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳؛ احمد اقتداری در کتابخانهٔ شخصی‌اش

اقتداری در زمینهٔ جغرافیا، فرهنگ عامه، زبان‌شناسی، ادبیات و سندشناسی آثار متعددی دارد. این در کنار ترجمه‌هایی است که با دخترش، امید اقتداری، منتشر کرده‌است. اقتداری نزدیک به ۳۰ کتاب و بالغ بر ۲۰۰ مقالهٔ علمی به چاپ رسانده‌است.[۹۲] در میان آثار او از تصحیح و همت گماردن به انتشار دیوان اشعار شاعران و ترجمهٔ آثار تحقیقی نویسندگان و پژوهشگران غیرایرانی تا چاپ قصه‌های مثنوی معنوی و منطق‌الطیر و همچنین تحقیقات علمی در زمینهٔ لهجه‌شناسی، زبان و فرهنگ مناطق مختلف ایران دیده می‌شود.[۹۳] وی همچنین بخش بزرگی از آثار محمدعلی سدیدالسلطنهٔ بندرعباسی را تصحیح و منتشر کرده‌است.[۹۴] همچنین در سال ۱۳۵۴ اقدام به برپایی نمایشگاه آثار سدیدالسلطنه در دانشگاه تهران نموده‌است.[۶] با این همه، دلیل عمدهٔ شهرت وی آثار و پژوهش‌هایش در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس است.[۹۵]

او نوشتن را با کتاب فرهنگ لارستانی آغاز کرد. کتاب خلیج فارس از دیرباز تا کنون به قلم اقتداری، برگزیدهٔ جایزهٔ ویژهٔ کمیسیون ملی یونسکو در ایران در سال ۱۳۴۶ شده‌است.[۹۶][۹۷] این کتاب دربرگیرندهٔ مطالبی در باب آداب و رسوم خطهٔ خلیج فارس، تجارت و کشتی‌رانی این منطقه، نام خلیج فارس در متون و نقشه‌ها، مداخلات انگلیس و روسیه در خلیج فارس، تأثیرات انقلاب مشروطه بر خلیج فارس و مطالبی از این قبیل است.[۹۸] همچنین در سال ۱۳۷۰ علی‌اکبر ولایتی، وزیر وقت امور خارجه، از کتاب تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آن‌ها با ایران تقدیر کرد.[۹۹][۱۰۰] اقتداری در سال ۱۳۷۲، زندگی‌نامهٔ خودنوشت خود را با نام کاروان عمر منتشر کرد که کتابی است در مورد خاطرات سیاسی و فرهنگی‌اش در سن ۷۰ سالگی.[۱۰۱] همچنین او چندین اثر چاپ‌نشده دارد. کتاب وقایع انقلاب مشروطیت در لارستان و سواحل خلیج فارس یکی از مهم‌ترین آثار چاپ‌نشدهٔ اقتداری است که به اهمیت شهرهای جنوب فارس در عصر قاجار و انقلاب مشروطیت می‌پردازد.[۱۰۲]

کتابخانهویرایش

 
آبان ۱۳۹۵؛ احمد اقتداری در دفتر کارش در کتابخانهٔ خلیج فارس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ حدود پنج هزار نسخه از کتاب‌ها، اسناد و تصاویری را که طی سالیان جمع‌آوری کرده بود، به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا کرد.[۱۰۳] پیش از این بنا بود این کتابخانه به شهر گراش اهدا شود اما به دلیل ناتوانی در ایجاد شرایط کتابخانهٔ مناسب در این محل توسط متولی این امر یعنی فرهنگ‌سرای آبشار اندیشهٔ گراش، از این اقدام صرف‌نظر شد. اقتداری سند اهدای مجموعهٔ خود را با این جمله از عیسی مسیح که بر سردر کلیسای وست‌مینستر لندن به زبان انگلیسی نگاشته شده‌است، به پایان برد: «من از این جان می‌گذرم اما یک بار هر نیکی که می‌توانم انجام دهم، یا هر نوع محبتی که می‌توانم به هر موجودی نشان دهم، بگذارید هم‌اکنون انجام دهم، نه تأخیر را دارم و نه تعطیل، زیرا من نمی‌توانم دوباره از این راه بگذرم».[۱۰۴][۱۰۵] این کتابخانه هم‌اکنون با نام «کتابخانهٔ خلیج فارس» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی قرار دارد.[۱۰۶] اقتداری استفاده از این کتاب‌ها را برای همگان مجاز دانسته و آن را منوط به نظارت آن مرکز کرده‌است.[۱۰۷] پس از درگذشت اقتداری و در حاشیهٔ خاک‌سپاری او در گراش، صادق رحمانی از تلاش برای انتقال این کتابخانه به گراش سخن گفت. امید اقتداری، دختر احمد اقتداری نیز رضایت خود را برای انتقال بخشی از کتاب‌های اقتداری به گراش اعلام نمود.[۱۰۸]

منتشرشده[۱۰۹][۱۱۰][۱۱۱]ویرایش

ن/م اطلاعات ناموجود

      نوشته‌ها       ویراسته‌ها

عنوان سال نویسنده ناشر شابک توضیحات منبع
فرهنگ لارستانی ۱۳۳۴ احمد اقتداری فرهنگ ایران‌زمین ن/م این دو کتاب را نشر جهان معاصر در سال ۱۳۷۱ تحت عنوان لارستان کهن و فرهنگ لارستانی در یک جلد تجدید چاپ کرده‌است.[۱۱۲] [۱۱۳]
لارستان کهن ۱۳۳۴ احمد اقتداری مؤلف ن/م [۱۱۴]
بندرعباس و خلیج فارس[ج] ۱۳۴۲ محمدعلی سدیدالسلطنه ابن سینا شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۳۴۶-۳۳۱-۱[چ] این کتاب را نشر دنیای کتاب در سال ۱۳۶۳با همین عنوان و در سال ۱۳۹۵ با عنوان تاریخ بندرعباس و خلیج فارس تجدید چاپ کرده‌است.[۱۱۵] [۱۱۶]
خلیج فارس ۱۳۴۵ احمد اقتداری فرانکلین شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۱۱۵۸-۴[ح] این کتاب را سازمان کتاب‌های جیبی در سال ۱۳۵۶ به چاپ دوم رساند؛[۱۱۷] سپس در سال ۱۳۸۳ نشر امیرکبیر آن را با نام خلیج فارس از دیرباز تا کنون تجدید چاپ کرد. چاپ‌های بعدی نیز توسط همین انتشارات منتشر شده‌است.[۱۱۸][۱۱۹] همچنین این کتاب برگزیدهٔ جایزهٔ ویژهٔ کمیسیون ملی یونسکو در ایران در سال ۱۳۴۶ شده‌است.[۱۲۰] [۱۲۱]
آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان ۱۳۴۸ احمد اقتداری انجمن آثار ملی ن/م این کتاب را انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال ۱۳۷۵ تجدید چاپ کرده‌است.[۱۲۲] [۱۲۳]
دیار شهریاران: آثار و بناهای تاریخی خوزستان[خ] ۱۳۵۴ احمد اقتداری انجمن آثار ملی شابک ‎۹۶۴-۵۷۷۲-۰۱[د] این کتاب را انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال ۱۳۷۵ با عنوان آثار و بناهای تاریخی خوزستان تجدید چاپ کرده‌است.[۱۲۴] این کتاب، جلد اول و دوم از مجموعهٔ «آثار خوزستان» است. [۱۲۵]
کِشتهٔ خویش: مجموع پنجاه مقاله ۱۳۵۷ احمد اقتداری توس ن/م [۱۲۶]
ارجان و کهگیلویه: از فتح عرب تا پایان دورهٔ صفوی[ذ] ۱۳۵۹ هاینتس گاوبه ‏(de)[ر] انجمن آثار ملی ن/م این کتاب با ترجمه از آلمانی توسط سعید فرهودی و به تصحیح احمد اقتداری به چاپ رسیده‌است.

این کتاب، جلد چهارم و آخر از مجموعهٔ «آثار خوزستان» است.

[۱۲۷]
خوزستان و کهگیلویه و ممسنی: جغرافیای تاریخی و آثار باستانی ۱۳۵۹ احمد اقتداری انجمن آثار ملی ن/م این کتاب را انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال ۱۳۷۶ تجدید چاپ کرده‌است.

این کتاب، جلد سوم از مجموعهٔ «آثار خوزستان» است.

[۱۲۸]
سفرنامهٔ سدیدالسلطنه[ز] ۱۳۶۲ محمدعلی سدیدالسلطنه بهنشر شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۵۹۴۲-۳۷-۸[ژ] این کتاب را بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار در سال ۱۳۹۳ تجدید چاپ کرده‌است.[۱۲۹] [۱۳۰]
از دریای پارس تا دریای چین ۱۳۶۳ احمد اقتداری شرکت تحقیق و انتشار مسائل حمل‌ونقل ایران ن/م [۱۳۱]
بشنوی از نی: ندای نی ۱۳۶۷ احمد اقتداری دنیای کتاب شابک ‎۹۶۴-۳۴۶-۲۳۸-۲ شامل قصه‌های دفتر اول و دوم مثنوی معنوی [۱۳۲]
بشنو از نی: نوای نی ۱۳۶۹ شابک ‎۹۶۴-۳۴۶-۲۳۹-۰ شامل قصه‌های دفتر سوم و چهارم مثنوی معنوی
بشنو از نی: نیاز نی ۱۳۶۹ شابک ‎۹۶۴-۳۴۶-۲۴۰-۴ شامل قصه‌های دفتر پنجم و ششم مثنوی معنوی
تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آن‌ها با ایران[س] ۱۳۷۰ محمدعلی سدیدالسلطنه دنیای کتاب ن/م [۱۳۳]
سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس و دریای عمان در صد سال پیش[ش] ۱۳۷۱ محمدعلی سدیدالسلطنه جهان معاصر شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۱۰۹۲-۱[ص] این کتاب را انتشارات امیرکبیر در سال ۱۳۸۶ تجدید چاپ کرده‌است.[۱۳۴] [۱۳۵]
سرگذشت کشتی‌رانی ایرانیان از دیرباز تا قرن شانزدهم میلادی[ض] ۱۳۷۱ هادی حسن[ط] بهنشر شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۱۱۲۱-۸[ظ] این کتاب به کوشش احمد اقتداری و با ترجمهٔ دخترش امید اقتداری از انگلیسی، به چاپ رسیده‌است. همچنین انتشارات امیرکبیر آن را در سال ۱۳۸۶ تجدید چاپ کرده‌است.[۱۳۶] [۱۳۷]
آیین‌های دریانوردی کهن در اقیانوس هند و خلیج فارس[ع] ۱۳۷۲ احمد بن ماجد بندرکنگی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ن/م این کتاب را امید اقتداری از روی نسخهٔ انگلیسی

[غ] ترجمه کرده و احمد اقتداری با نسخهٔ اصلی عربی تطبیق داده‌است.[۱۳۸]

[۱۳۹]
کاروان عمر: خاطرات سیاسی و فرهنگی هفتاد سال عمر ۱۳۷۲ احمد اقتداری مؤلف ن/م خودزندگی‌نامهٔ احمد اقتداری [۱۴۰]
دیوان شیدای گراشی و منتخبی از باغستان حاج رستم‌خان گراشی ۱۳۷۶ شیدای گراشی همسایه شابک ‎۹۶۴-۶۱۹۹-۲۰-۸ [۱۴۱]
سایهٔ سیمرغ: داستان‌های منطق‌الطیر فریدالدین عطار نیشابوری ۱۳۸۱ احمد اقتداری قطره شابک ‎۹۶۴-۳۴۱-۱۹۸-۲ [۱۴۲]
صید مروارید[ف] ۱۳۸۱ محمدعلی سدیدالسلطنه سازمان میراث فرهنگی شابک ‎۹۶۴-۷۴۸۳-۴۱-۲ این کتاب را مرکز پژوهشی میراث مکتوب در سال ۱۳۹۶ تجدید چاپ کرده‌است.[۱۴۳] [۱۴۴]
یادداشت‌های سدید ۱۳۸۱ محمدعلی سدیدالسلطنه سازمان میراث فرهنگی شابک ‎۹۶۴-۷۴۸۳-۴۸-۱ [۱۴۵]
زبان لارستانی ۱۳۸۴ احمد اقتداری همسایه شابک ‎۹۶۴-۶۱۹۹-۵۳-۴ شامل مقاله‌های پراکنده که توسط صادق رحمانی گردآوری شده‌اند. [۱۴۶]
درد، درمان و دارو در باورهای مردم جنوب ایران ۱۳۸۸ احمد اقتداری حقوقی شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۷۲۷۷-۴۰-۲ [۱۴۷]
گل و برگ: تفسیر سورهٔ مبارکهٔ مائده از قرآن کریم ۱۳۸۸ رستم‌خان گراشی همسایه شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۵۲۸۱-۱۱-۸ این کتاب دربرگیرندهٔ ترجمهٔ عربی به فارسیِ تفسیر سورهٔ مائده از کتاب البرهان فی تفسیر القرآن، نوشتهٔ سید هاشم بحرانی است که احمد اقتداری آن را از روی نسخهٔ خطی به چاپ رسانده‌است. [۱۴۸]
دولت عشق: اسرار عشق و عرفان در تخت جمشید ایران ۱۳۹۲ احمد اقتداری بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۵۹۴۲-۳۰-۹ [۱۴۹]

منتشرنشده[۱۵۰][۱۵۱][۱۵۲]ویرایش

  • آتشکدهٔ کاریان و آتشکده‌های فارس
  • آخرین ترانه‌ها
  • اندوه اندیشه‌ها: تألمات و تفکرات
  • ایرانیان از طوفان شکست خوردند نه از یونان
  • تصوف در سواحل خلیج فارس و شاعران منطقه
  • جدایی بحرین از ایران
  • چرا ایرانیان شیعه شدند
  • چنین گفت فردوسی پاکزاد
  • حدیث آرزومندی
  • خاکستر: خاکستری برجای‌مانده از آتش کاروان عمر
  • داس مه نو: مجموع پنجاه مقاله
  • دیوان احمدخان سدیدالدولهٔ بندرعباسی
  • زشت و زیبا: خاطرات سفر به آمریکا و کانادا
  • سوگ‌نامهٔ ایرج افشار
  • عهد حسام
  • مراجع مطالعاتی دربارهٔ لار در قرون وسطی[ق]
  • مزرع سبز فلک: مجموع پنجاه مقاله
  • مشوش‌نامه
  • نامه‌ها: از دانشمندان به دانشمندان
  • وقایع انقلاب مشروطیت در لارستان و سواحل خلیج فارس
  • هم‌زیستی مسالمت‌آمیز
  • هنگام درو: مجموع پنجاه مقاله

تمایلات صوفیانه و شاعرانهویرایش

اقتداری در سال ۱۳۳۶ با مطهرعلیشاه که بعدها به عنوان قطب سلسلهٔ دراویش خاکساریه انتخاب شد، آشنا شد. این اتفاق سبب رفت‌وآمد مداوم اقتداری به خانقاه خاکساریه در تهران و نیز همراهی‌اش با مطهرعلیشاه در سفرهای او شد.[۱۵۳] اقتداری او را برای خود چون «معلم» و «پدر» می‌دانست.[۱۵۴] با درگذشت مطهرعلیشاه در سال ۱۳۶۱، اقتداری سوگ‌نامه‌ای برای او نوشت و در مجلهٔ آینده منتشر کرد.[۱۵۵] وی پس از این اتفاق، ترک خانقاه کرد.[۱۵۶]

احمد اقتداری علاوه بر فعالیت‌های پژوهشی در زمینه‌های ایران‌شناسی شامل تاریخ، جغرافیا و زبان، در زمینهٔ شعر و ادبیات نیز به فعالیت پرداخته‌است. او با چاپ دیوان شیدای گراشی و منظومهٔ عرفانی باغستان از رستم‌خان گراشی و همچنین مقدمه‌نویسی بر چندین کتاب شعر معاصر، علاقهٔ خود را به ادبیات نشان داده و به فعالیت در این عرصه پرداخته‌است. وی با این که خود را شاعر نمی‌دانست، طبعی شاعرانه داشت و در اشعاری که به صورت پراکنده نوشته‌است، به مضامین مختلفی همچون تلاش‌هایش در راه ایران‌شناسی، تجربه‌های اجتماعی و برخی اتفاقات زندگانی‌اش اشاره کرده‌است.[۱۵۷][۱۵۸]

نمونهٔ اشعارویرایش

از گردش روزگار آزرده منموز دور زمان دمی نیاسوده منم
از کار گران و مزد کم باد به دستبا رنج مدام، گنج‌نابرده منم
بس بود و نبود عمر را کرده گذارهم نیک و بدش به هیچ نشمرده منم
این رنگ و خیال تو و این عشق و امیدوین راهِ دراز و راهِ نسپرده منم
سودای غم عشق تو درباخته‌اممی‌سازم و می‌نازم، کآزاده منم
از فیض غمت چو جانِ جاوید شدماز هر چه که هست و نیست دل‌شسته منم
سودی اگرم بود غم عشق تو بودکامروز بدان شهره و افسانه منم

دیدگاه‌هاویرایش

خلیج فارسویرایش

باید قدرت عمل داشت و مسامحه‌ای به خرج نداد.

«
»
احمد اقتداری، در پاسخ به گفتهٔ پیروز مجتهدزاده، مبنی بر لزوم عدم موضع‌گیری سیاسی دربارهٔ مسائل خلیج فارس[۱۵۹]

اقتداری در کتاب خلیج فارس از دیرباز تا کنون برای خلیج فارس دو تعبیر «دریای پرماجرای ایرانی» و «گاهوارهٔ تمدن» را به کار برده‌است.[۱۶۰] وی معتقد است خلیج فارس به این دلیل که همیشه در تاریخ خود، محل نبرد قوای نظامی بوده، «پرماجرا» است. او همچنین معتقد است که خلیج فارس زادگاه ایلامیان بوده‌است؛ به همین دلیل از آن به عنوان «گاهوارهٔ تمدن» یاد می‌کند.[۱۶۱] او دربارهٔ تحریف نام خلیج فارس و نامیدن آن به «خلیج عربی» معتقد است که این مشکل، صرفاً یک مشکل سیاسی است که به علت اختلافات سیاسی ایران و مصر، توسط جمال عبدالناصر به وجود آمده‌است.[۱۶۲][۱۶۳]

جزایر سه‌گانهویرایش

به باور اقتداری، با مطالعهٔ دقیق جغرافیای طبیعی خلیج فارس و دریای عمان می‌توان دریافت که حتی نام جزایری که امروزه متعلق به عربستان سعودی، کویت، عمان، امارات متحدهٔ عربی، قطر و بحرین است، غالباً ریشه در زبان فارسی دارند؛ مانند یاس، بوبیان، تاروت، و امثال آن‌ها. او علل اختلافات اعراب و ایرانیان بر سر این جزایر به ویژه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی را مداخلات انگلیس، مذاکرات آرنولد ویلسون و حسین علا در لندن و ادعای شیوخ رأس‌الخیمه و شارجه که هر دو از نوادگان طایفهٔ جواسمی، که حکام اجاره‌دار و فرمان‌بردار کریم‌خان زند و سپس حکومت قاجار در بندر لنگه بوده‌اند، ذکر می‌کند.[۱۶۴]

جدایی بحرینویرایش

اقتداری جدایی بحرین از ایران را بر مبنای یک «رفراندوم ساختگی و کاملاً صوری» دانسته و از همان زمان تا پایان عمر این اقدام را «گناه نابخشودنی شاه ایران و دولت ایران» نامید. او این گناه نابخشودنی را مستقیماً متوجه محمدرضا پهلوی می‌دانست.[۱۶۵] به گفتهٔ اقتداری، ۸۰ درصد مردم بحرین ایرانی و اهل لارستان، بلوچستان، هرمزگان، خوزستان، دشتستان و سایر مناطق جنوبی ایران و شیعه بودند؛ لذا امکان نداشت علیه جدایی از ایران رأی بدهند.[۱۶۶] او در این باب در جلسهٔ هیئت دولت به امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر وقت، گفته بود: «به عرض اعلی‌حضرت برسانید آنچه را که مرحوم احمدشاه با همهٔ ضعفش و مرحوم پدرتان رضاشاه با همهٔ قدرتش اجازه ندادند، شما هم اجازه نفرمایید که بحرین از ایران جدا شود».[۱۶۷] او همچنین فردای روز رفراندوم در دفتر وزیر وقت امور خارجه، اردشیر زاهدی، حاضر شد و کتاب آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان را برای او برد. زاهدی از ملاقات با اقتداری خودداری کرد و در همان روز به مجلس شورای ملی رفت و جدایی بحرین از ایران را اعلام کرد.[۱۶۸]

میرمهناویرایش

احمد اقتداری در مجلهٔ راهنمای کتاب، بر کتاب کریم‌خان زند و خلیج فارس احمد فرامرزی نقدی نوشت و نظر وی را مبنی بر این که میرمهنای بندرریگی جبار و دشمن ایران بود، رد کرد. به باور اقتداری، این نسبت‌ها نه عمداً و نه سهواً، بلکه از روی تعصب مذهبی نویسنده که شافعی‌مذهب بود، به میرمهنا داده شده‌است.[۱۶۹] بنا به روایت اقتداری، میرمهنا به همراه پدرش میرناصر که ایرانی و مسلمان شیعه بودند، بحرین را از اعراب و انگلستان پس گرفتند و این امر نظیر اقدامات شجاعانه و وطن‌پرستانهٔ امام‌قلی‌خان در جنگ دوماهه با پرتغالیان و اخراج آن‌ها از خلیج فارس و شرق آفریقا بوده‌است.[۱۷۰][۱۷۱]

جشن‌های ۲۵۰۰ سالهویرایش

اقتداری که در مهر ۱۳۵۰ در جشن‌های ۲۵۰۰ سالهٔ شاهنشاهی ایران شرکت کرده بود، تخت جمشید را «سرزمینی مقدس» می‌نامید و از حضور خود در آن جشن‌ها با «غرور و شادمانی» یاد می‌کرد. او در مورد نکوهش و نقد جشن‌های ۲۵۰۰ ساله پس از وقوع انقلاب اسلامی نوشته‌است: «چون انقلاب اسلامی واقع شد و چون مسائل ملی تحت‌الشعاع مسائل مذهبی قرار گرفت، با کمال تعجب دیدم همان‌ها که خود دست‌اندرکار برگزاری جشن‌ها یا برگزاری مجامع علمی و جلسات سخنرانی علمی بودند، دست به آسمان برداشتند و از بیهودگی آن جشن و آن مراسم داد سخن دادند». به اعتقاد وی، کاری که هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در پاسداری از ایران انجام دادند، همان کاری است که رزمندگان ایران در جنگ ایران و عراق انجام دادند و هر دوی این‌ها ستودنی و قابل تقدیر است.[۱۷۲]

اسرائیلویرایش

به اعتقاد اقتداری، تمام ناآرامی‌های خاورمیانه و خلیج فارس، نتیجهٔ سیاست‌ها و دخالت‌های سیاسی اسرائیل است.[۱۷۳] او در مصاحبه با مجلهٔ بندر و دریا در سال ۱۳۹۷ گفت: «برهم‌زدن منطقه، سیاست اسرائیل است. تمام جنجالی هم که امروز ما در منطقه و به خصوص در خلیج فارس با آن روبه‌رو هستیم، زیر سر همین اسرائیل است. لابد الان خیال‌شان راحت شده که کشورهای منطقه را درگیر خود کرده‌اند؛ اما خلیج فارس این‌طور نمی‌ماند. این‌جا جایی است که می‌تواند در دوره‌های مختلف، صلح را به چشم ببیند، همان‌طور که قبلاً و پیشترها دیده‌است.»[۱۷۴]

بزرگداشتویرایش

در رسانه‌هاویرایش

فیلم مستند به ایرانِ جاودانی‌امویرایش

 
اقتداری در پشت‌صحنهٔ فیلم مستند به ایرانِ جاودانی‌ام

مستند به ایرانِ جاودانی‌ام به تهیه‌کنندگی و کارگردانی رضا رشیدیان و گویندگی داوود نماینده، دربارهٔ زندگی علمی و تلاش‌های احمد اقتداری در خصوص بررسی تاریخی و جغرافیایی سواحل جنوبی ایران و بررسی برخی از وقایع تاریخی خلیج فارس ساخته شده‌است.[۱۸۶] این مستند که کار تولید آن در پاییز ۱۳۹۱ آغاز شده بود،[۱۸۷] نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به روی پرده رفت.[۱۸۸] این فیلم چندین بار از شبکه‌های یک و مستند سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده‌است.[۶۷][۱۸۹] همچنین این مستند در جشنوارهٔ سینما حقیقت در سال ۱۳۹۳ و چهل و پنجمین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم رشد در سال ۱۳۹۴ نیز به نمایش درآمده‌است.[۱۹۰][۱۹۱]

کتاب مروارید خلیج فارسویرایش

کتاب مروارید خلیج فارس با زیرعنوان پژوهش‌های ایران‌شناسی در بزرگداشت استاد احمد اقتداری، دربرگیرندهٔ بیش از ۳۰ مقاله در موضوعات مختلف است که به قلم پژوهشگرانی چون محمدرضا شفیعی کدکنی، ایرج افشار و منوچهر ستوده نوشته شده‌است.[۱۹۲] این کتاب به اهتمام میثم کرمی جمع‌آوری شده و به صورت یادنامهٔ احمد اقتداری، توسط انتشارات گستره به چاپ رسیده‌است.[۱۹۲] مراسم رونمایی از این اثر در آبان ۱۳۹۲ در شرکت تعاونی ناشران و کتاب‌فروشان تهران برگزار شد.[۱۹۳] کرمی در این مراسم دربارهٔ مروارید خلیج فارس گفت: «من بیش از یک دهه سابقهٔ شاگردی جناب اقتداری را دارم. سال ۱۳۸۵ وظیفه‌مند شدم که مجموعه‌ای از پژوهش‌های ایران‌شناسی را برای چاپ آماده کنم، که امروز به ایشان تقدیم خواهد شد.»[۱۹۴]

گفتگوهای ویدیوییویرایش

اقتداری همچنین سابقهٔ برنامه‌سازی برای تلویزیون را داشت. او نویسندگی و گویندگی برنامهٔ سیر و سفر را برعهده داشت. این برنامه که از تلویزیون ملی ایران پخش می‌شد، به معرفی آثار تاریخی ایران می‌پرداخت.[۱۹۵] او به عنوان کارشناس مسائل تاریخی خلیج فارس نیز در برخی از برنامه‌های تلویزیونی حضور می‌یافت.[۱۹۶] همچنین قسمت ششم و هفتم از فصل اول مجلهٔ ویدیویی کِلاک، که توسط مؤسسهٔ فرهنگی هنری هفت‌برکهٔ گراش تولید و منتشر شده‌است، به گفتگو با احمد اقتداری اختصاص دارد. این مجله در حاشیهٔ بیست و دومین نمایشگاه بین‌المللی مطبوعات تهران، در آبان ۱۳۹۵ ضبط شده‌است.[۱۹۷]

اقتداری در نظر دیگرانویرایش

  • جلال آل‌احمد، اقتداری و دو دوست محققش، ایرج افشار و منوچهر ستوده، را با عنوان «سه تفنگدار» و «گورنگار» توصیف کرده‌است؛ چرا که این سه نفر با همراهی همدیگر بسیاری از اسناد تاریخی و بناهای کهن ایران را معرفی کردند.[۱۹۸][۱۹۹]
  • محمدرضا شفیعی کدکنی، شاعر و پژوهشگر، دربارهٔ پژوهش‌های اقتداری در زمینهٔ خلیج فارس می‌گوید: «خلیج فارس قلب ایران است و دکتر احمد اقتداری، قلب خلیج فارس.»[۲۰۰]
  • عبدالرسول خیراندیش، مورخ و استاد دانشگاه شیراز، معتقد است از هزار سال پیش تا زمان اقتداری، آثار کاملی دربارهٔ سواحل جنوب ایران وجود نداشته‌است و اقتداری اولین کسی است که آثارش را متمرکز به این قسمت‌ها کرده‌است.[۲۰۱]
  • همچنین محمدباقر وثوقی، استاد تاریخ دانشگاه تهران، دربارهٔ اقتداری می‌نویسد: «در ۶۰ سال اخیر نمی‌توان خلیج فارس را خواند و از آثار احمد اقتداری گذشت. زبان‌شناس‌ها، باستان‌شناس‌ها و مورخین مهم‌ترین ارجاعات را به آثار اقتداری می‌دهند.»[۲۰۲]
  • صادق رحمانی، شاعر و مدیر سابق رادیو فرهنگ، اقتداری را خوش‌مجلس، ظریف و در عین‌حال بسیار صریح‌اللهجه و بی‌پروا و نیز «منادی وحدت برای اقتدار ایران» توصیف می‌کند.[۲۰۳] او می‌گوید: «اقتداری آنچه را دوست دارد می‌ستاید و بر آنچه ناخرسند است می‌خروشد. احمدخان نماد خستگی‌ناپذیر انسانی است که حرفی جز ایران و فرهنگ جنوب و خلیج فارس بر زبان نمی‌راند و اولین سکهٔ واژه‌ها و اصطلاحات لارستانی و مقالات خلیج‌فارس‌شناسی در ضراب‌خانهٔ فرهنگ و اندیشهٔ او ضرب شده‌است.»[۲۰۴][۲۰۵]

یادمان‌هاویرایش

تندیس اقتداریویرایش

   
تندیس و لوح یادبود احمد اقتداری در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

در بهمن ۱۳۹۲، از تندیس احمد اقتداری به پاس بیش از پنجاه سال پژوهش برای خدمت به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینهٔ خلیج فارس، رونمایی شد.[۲۰۶] این تندیس که در سالن اصلی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در تهران قرار دارد، توسط امیرمحمد قاسمی‌زاده ساخته شده‌است.[۱۸۲] در این مراسم سید محمدکاظم موسوی بجنوردی، محمدرضا شفیعی کدکنی، محمدباقر وثوقی و صادق رحمانی حضور داشتند.[۲۰۷] اقتداری در پایان این مراسم، مجموعهٔ سه جلدی خود با نام بشنو از نی را به قاسمی‌زاده هدیه کرد.[۲۰۸]

ساخت آرامگاهویرایش

در حاشیهٔ مراسم تشییع و خاک‌سپاری اقتداری در گراش، صادق رحمانی، وصی فرهنگی اقتداری، به طراحی و اجرای عمارت یادبود او در محل دفنش در آرامگاه خاندان دَهباشی نیز اشاره کرد. او در این باره گفت: «این بنا، هم باید گویای ویژگی‌های بومی و شاخصه‌های فرهنگی جنوب ایران باشد و هم نشانه‌ای از بزرگی شخصیت دکتر اقتداری و مطالعاتش».[۱۰۸] با این وجود، هنوز عمارتی بر قبر اقتداری ساخته نشده‌است.

نام‌گذاری معابرویرایش

   
بلوار «دکتر احمدخان اقتداری» در گراش

جایزهٔ فرهنگی احمد اقتداریویرایش

طرح اهدای جایزه‌ای دوسالانه با نام «جایزهٔ فرهنگی احمد اقتداری»، از مواردی است که او در سال ۱۳۸۷ و در وصیت‌نامه‌اش به آن اشاره کرده‌است.[۹] از سال ۱۳۹۴ طرح برگزاری همایشی با نام احمد اقتداری نوشته شد تا طی آن از دانشجویان و پژوهشگران مسائل جنوب ایران، از خوزستان گرفته تا بلوچستان، تقدیر و حمایت صورت گیرد. پس از درگذشت اقتداری، دوباره زمزمه‌هایی در مورد شکل‌گیری این همایش شنیده شد. صادق رحمانی در روز خاک‌سپاری احمد اقتداری در گراش، از اولین قدم‌ها برای روشن نگه داشتن راه او سخن گفت: «طبق سفارش استاد اقتداری، به حول و قوهٔ الهی و با حمایت و هدایت خانوادهٔ محترم و دانشمندان این دیار، جایزه‌ای دوسالانه با نام «جایزهٔ فرهنگی احمد اقتداری» در حوزهٔ جنوب‌شناسی، با داوری متخصصان و استادان دانشگاه، به تحقیقات اصیل علمی و دانشگاهی شکل خواهد گرفت تا بتوانیم با همراهی مراکز دانشگاهی، گام‌های تحقیقی بلندتری را در این صفحات برداریم.»[۸۴][۲۱۰] او همچنین روز ۱۰ اردیبهشت که «روز ملی خلیج فارس» نام گرفته‌است را برای برگزاری آیین اهدای این جایزهٔ دوسالانه پیشنهاد کرد.[۱۰۸]

پی‌نوشت‌هاویرایش

یادداشت‌هاویرایش

  1. اقتداری پس از تقسیم وزارت فرهنگ ایران در سال ۱۳۴۳ خورشیدی به سه وزارت‌خانهٔ آموزش و پرورش، فرهنگ و هنر و اطلاعات و جهانگردی، به عضویت وزارت آموزش و پرورش درآمده بود.
  2. Roman Ghirshman
  3. Alexandre le Grand
  4. این کنگره بعدها به «کنگرهٔ تحقیقات ایرانی» تغییر نام داد.
  5. این شعر از اقبال‌نامهٔ نظامی گنجوی است و در وبگاه گنجور به این صورت آمده‌است:
    یکی مرغ بر کوه بنشست و خاستچه افزود بر کوه بازو چه کاست
    من آن مرغم و مملکت کوه منچو رفتم جهان را چه اندوه من؟
  6. اعلام الناس فی احوال بندرعباس
  7. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط انتشارات دنیای کتاب در سال ۱۳۹۵ می‌باشد.
  8. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط انتشارات امیرکبیر می‌باشد.
  9. این کتاب در ۲ جلد چاپ شده‌است.
  10. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال ۱۳۷۵ می‌باشد.
  11. Die südpersische Provinz Arragan / Kuh-Giluyeh von der arabischen Eroberung bis zur Safawidenzeit
  12. Heinz Gaube
  13. التدقیق فی سیر الطریق
  14. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار می‌باشد.
  15. مفاتیح الادب فی تواریخ العرب - شقایق النعمان فی احوال مسقط و عمان
  16. مغاص اللئالی و منار اللیالی
  17. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط انتشارات امیرکبیر می‌باشد.
  18. A History of Persian Navigation
  19. Hadi Hasan
  20. این شابک مربوط به نسخهٔ منتشرشده توسط انتشارات امیرکبیر می‌باشد.
  21. الفوائد فی اصول علم البحر و القواعد
  22. Arab Navigation in the Indian Ocean Before the Portuguese - G.R. Tibbetts
  23. المناص فی احوال الغوص و الغواص
  24. این کتاب ترجمه‌ای است از کتاب References pour Lar medievale نوشتهٔ ژان اوبن


پانویسویرایش

  1. اقتداری، کاروان عمر، ۲۱.
  2. اقتداری، کاروان عمر، ۳۸۲.
  3. اقتداری، کاروان عمر، ۳۷۵.
  4. تقوی، تقویم تاریخ لارستان، ۱۳۹.
  5. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۹:۱۶ تا ۰۹:۲۶.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «پروفسور احمد اقتداری». میراث فرهنگی و گردشگری گراش. ۲۰ اسفند ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ آبان ۱۳۹۵.
  7. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۰:۰۸ تا ۱۱:۰۶.
  8. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۰۷:۰۴ تا ۰۸:۲۲.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ «احمد اقتداری در وصیت‌نامه‌اش چه نوشته‌است؟». خبرگزاری کتاب ایران. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۳۹۹.
  10. اقتداری، این را من نوشتم و اگر مُردَم و چاپ نشد…، ۲۸–۲۹.
  11. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۰۸:۲۲ تا ۰۸:۴۸.
  12. اقتداری، کاروان عمر، ۱۱.
  13. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۳:۱۳ تا ۱۶:۴۳.
  14. اقتداری، پا به پای همسرم در راه ایران، ۱۱۳.
  15. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۱۲:۱۷ تا ۱۲:۳۸.
  16. اقتداری، کاروان عمر، ۱۹–۲۰.
  17. اقتداری، کاروان عمر، ۲۰.
  18. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۳:۱۱ تا ۰۳:۱۷.
  19. تقوی، تقویم تاریخ لارستان، ۱۵۳.
  20. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۱۲:۴۶ تا ۱۴:۰۵.
  21. اقتداری، این را من نوشتم و اگر مُردَم و چاپ نشد…، ۲۸–۲۹.
  22. «این نویسنده برای حفظ نام «خلیج فارس» چه کرد؟». خبرگزاری ایسنا. ۱ اسفند ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹.
  23. اقتداری، کاروان عمر، ۲۵–۳۸.
  24. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۱۴:۰۵ تا ۱۶:۱۵.
  25. طاهری، «اقتداری»، دانشنامهٔ ایران، ۴:‎ ۷۵۶.
  26. اقتداری، کاروان عمر، ۳۸۴.
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ «شهرداران لار از گذشته تا به امروز». شهرداری لار. ۳۰ فروردین ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۵ فروردین ۱۳۹۹.
  28. «احمد اقتداری؛ ایران‌شناسی با قلبی تنیده در خلیج فارس». ایران اینترنشنال. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۸ اسفند ۱۳۹۸.
  29. اقتداری، کاروان عمر، ۶۸–۸۵.
  30. خطیبی، رنج رایگان، ۲۸۸.
  31. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۳۷۸–۳۷۹.
  32. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۴:۴۵ تا ۰۵:۲۶.
  33. اقتداری، کاروان عمر، ۹۷.
  34. خطیبی، رنج رایگان، ۲۸۹.
  35. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۳:۴۰ تا ۰۴:۰۲.
  36. اقتداری، کاروان عمر، ۹۷–۹۸.
  37. خطیبی، رنج رایگان، ۲۸۹.
  38. خطیبی، رنج رایگان، ۲۹۱.
  39. خطیبی، رنج رایگان، ۲۹۵.
  40. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۱۸:۵۱ تا ۱۹:۱۲.
  41. اقتداری، کاروان عمر، ۶۱–۶۷.
  42. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۱۶۵.
  43. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۱۶۵.
  44. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۵۶:۲۶ تا ۵۷:۵۲.
  45. اقتداری، کاروان عمر، ۲۵۲.
  46. اقتداری، کاروان عمر، ۳۵۴.
  47. تقوی، تقویم تاریخ لارستان، ۱۵۴.
  48. اقتداری، کاروان عمر، ۸۶–۸۸.
  49. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۱۶:۳۳ تا ۱۸:۵۰.
  50. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۲۵:۲۷ تا ۲۶:۲۸.
  51. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۶:۳۳ تا ۰۸:۰۸.
  52. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۲۶:۲۸ تا ۲۸:۵۶.
  53. اقتداری، کاروان عمر، ۱۱۲–۱۱۴.
  54. قاسمی، گزارشی از مراسم نکوداشت، ۴۶.
  55. اقتداری، کاروان عمر، ۱۶۵–۱۶۸.
  56. اقتداری، کاروان عمر، ۱۷۶–۱۷۷.
  57. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۴۳:۱۶ تا ۴۳:۵۶.
  58. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۵:۲۶ تا ۰۶:۱۱.
  59. اقتداری، کاروان عمر، ۱۰۵–۱۱۲.
  60. اقتداری، کاروان عمر، ۱۱۷–۱۴۵.
  61. اقتداری، کاروان عمر، ۱۷۷.
  62. خرمشاهی، خورشید را به گل اندودیم، ۳۰۰.
  63. اقتداری، کاروان عمر، ۱۸۶–۱۹۲.
  64. نبوی، ایرانیان در خارج از ایران.
  65. اقتداری، کاروان عمر، ۱۵۵–۱۵۷.
  66. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۴۶:۱۰ تا ۴۹:۰۹.
  67. ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ «مستند دکتر احمد اقتداری از شبکهٔ یک پخش می‌شود». خبرگزاری آفتاب لارستان. ۱۲ خرداد ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳ خرداد ۱۳۹۸.
  68. اقتداری، کاروان عمر، ۱۵۳–۱۵۴.
  69. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۱۶۶.
  70. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۵۳:۰۵ تا ۵۴:۰۵.
  71. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۱:۲۸ تا ۱۳:۱۳.
  72. ابراهیمی، «گفتگو با امید اقتداری»، خبرگزاری گریشنا.
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ «وضعیت احمد اقتداری از زبان دخترش». خبرگزاری ایسنا. ۲۴ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۸ فروردین ۱۳۹۹.
  74. ۷۴٫۰ ۷۴٫۱ «پدر مطالعات خلیج فارس زنده است». خبرگزاری ایلنا. ۲۴ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  75. «احمد اقتداری در بخش مراقبت‌های ویژه است». خبرگزاری ایسنا. ۲۳ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  76. «تکذیب خبر درگذشت پدر مطالعات خلیج فارس». خبرگزاری کتاب ایران. ۲۵ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  77. «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت». خبرگزاری گریشنا. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۷ فروردین ۱۳۹۸.
  78. «احمد اقتداری از دنیا رفت». خبرگزاری ایسنا. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۷ فروردین ۱۳۹۸.
  79. «پاسبان خلیج فارس در بستر بیماری». خبرگزاری گریشنا. ۲۲ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  80. «وداع شکوهمند با پاسبان خلیج فارس در تهران - گزارش تصویری». خبرگزاری گریشنا. ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  81. «حق‌شناس: زندگی اقتداری جز چکاندن قلم دربارهٔ خلیج فارس چیز دیگری نبود». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  82. «وداع با پدر مطالعات خلیج فارس؛ دکتر احمد اقتداری». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۹.
  83. ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ «پدر مطالعات خلیج فارس در زادگاهش به خاک سپرده شد». خبرگزاری ایرنا. ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  84. ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ «سرانجام آشوب توفان نشست». خبرگزاری گریشنا. ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  85. برآبادی، بدرود باد گیتی با بوی نوبهاران، ۱۲–۱۷.
  86. «پیام تسلیت کاظم موسوی بجنوردی به مناسبت درگذشت دکتر احمد اقتداری». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۲۷ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۷ فروردین ۱۳۹۸.
  87. «صالحی درگذشت احمد اقتداری را تسلیت گفت / اقتداری نقشی ماندگار در اشاعهٔ نام خلیج فارس ایفا کرد». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. ۳۱ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  88. «پیام تسلیت دکتر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجهٔ کشور در پی درگذشت مرحوم دکتر احمد اقتداری پدر مطالعات خلیج فارس». سازمان برنامه و بودجهٔ کشور. ۲۸ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۸ فروردین ۱۳۹۸.
  89. حق‌شناس، «سَر همان‌جا نِه که باده خورده‌ای»، همشهری‌آنلاین.
  90. «پدر مطالعات خلیج فارس درگذشت / پیام تسلیت مدیر کل فرهنگ و ارشاد فارس». ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس. ۳۰ فروردین ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  91. خنجی، «به یاد احمد اقتداری»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  92. قاسمی، گزارشی از مراسم نکوداشت، ۴۵.
  93. «دیدار و گفت‌وگو با احمد اقتداری در کتاب‌فروشی آینده»، ایران، ۲۴.
  94. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۴۳:۱۶: تا ۴۳:۵۶.
  95. رحمانی، «به ایرانِ جاودانی‌ام»، وبگاه رادیو فرهنگ.
  96. اقتداری، کاروان عمر، ۳۲۶.
  97. تقوی، تقویم تاریخ لارستان، ۱۵۸.
  98. صفایی، خلیج فارس، دریای داخلی ایران - بخش اول، ۱۰.
  99. اقتداری، کاروان عمر، ۳۳۶.
  100. تقوی، تقویم تاریخ لارستان، ۱۷۹.
  101. پرتوی مقدم، نگاهی به سه کتاب، ۵۶–۵۸.
  102. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۴:۰۰ تا ۱۵:۵۴.
  103. ۱۰۳٫۰ ۱۰۳٫۱ «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۸ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۶.
  104. «سند واگذاری کتابخانهٔ خلیج فارس به دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  105. مختاری، مورخ خلیج فارس، ۱۱.
  106. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۰۱:۱۰:۵۰ تا ۰۱:۱۱:۱۰.
  107. دهباشی، یادداشت سردبیر، ۷–۸.
  108. ۱۰۸٫۰ ۱۰۸٫۱ ۱۰۸٫۲ «قدردانی خانوادهٔ اقتداری از مراسم خاک‌سپاری و یادبود پدر». خبرگزاری گریشنا. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  109. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۱۶۶–۱۶۷.
  110. اقتداری، کاروان عمر، ۲۷۹–۲۸۱.
  111. صفایی، سالشمار آثار استاد احمد اقتداری، ۱۴۶–۱۴۷.
  112. «لارستان کهن و فرهنگ لارستانی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  113. «فرهنگ لارستانی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  114. «لارستان کهن». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  115. «تاریخ بندرعباس و خلیج فارس». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  116. «بندرعباس و خلیج فارس». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  117. «خلیج فارس». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  118. «خلیج فارس از دیرباز تا کنون». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  119. «احمد اقتداری کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» را برای نوروز پیشنهاد داد». خبرگزاری کتاب ایران. ۲۸ اسفند ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۹ آبان ۱۳۹۵.
  120. مختاری، مورخ خلیج فارس، ۱۱.
  121. «خلیج فارس». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  122. «آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  123. «آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  124. «آثار و بناهای تاریخی خوزستان». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  125. «دیار شهریاران». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  126. «کِشتهٔ خویش: مجموع پنجاه مقاله». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  127. «ارجان و کهگیلویه: از فتح عرب تا پایان دورهٔ صفوی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  128. «خوزستان و کهگیلویه و ممسنی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  129. «سفرنامهٔ سدیدالسلطنه». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  130. «سفرنامهٔ سدیدالسلطنه». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  131. «از دریای پارس تا دریای چین». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  132. «بشنو از نی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  133. «تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آن‌ها با ایران». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  134. «سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس و دریای عمان در صد سال پیش». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  135. «سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس و دریای عمان در صد سال پیش». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  136. «سرگذشت کشتی‌رانی ایرانیان از دیرباز تا قرن شانزدهم میلادی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  137. «سرگذشت کشتی‌رانی ایرانیان از دیرباز تا قرن شانزدهم میلادی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  138. اقتداری، کاروان عمر، ۱۸۳.
  139. «آیین‌های دریانوردی کهن در اقیانوس هند و خلیج فارس». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  140. «کاروان عمر: خاطرات سیاسی و فرهنگی هفتاد سال عمر». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  141. «دیوان شیدای گراشی و منتخبی از باغستان حاج رستم‌خان گراشی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  142. «سایهٔ سیمرغ: داستان‌های منطق‌الطیر فریدالدین عطار نیشابوری». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  143. «صید مروارید». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  144. «صید مروارید». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  145. «یادداشت‌های سدید». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  146. «زبان لارستانی». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  147. «درد، درمان و دارو در باورهای مردم جنوب ایران». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  148. «گل و برگ: تفسیر سورهٔ مبارکهٔ مائده از قرآن کریم». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  149. «دولت عشق: اسرار عشق و عرفان در تخت جمشید ایران». سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۹.
  150. اقتداری، کاروان عمر، ۲۸۱.
  151. صلاحی، جامعه‌شناسی گراش، ۱۶۷–۱۶۸.
  152. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۱:۱۳ تا ۱۳:۵۲.
  153. اقتداری، کاروان عمر، ۹۱.
  154. اقتداری، کاروان عمر، ۹۲.
  155. اقتداری، حاج مطهرعلیشاه خاکسار، ۲۸۰.
  156. اقتداری، کاروان عمر، ۹۱.
  157. بخش اول گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۱۳:۰۴ تا ۱۳:۴۵.
  158. اقتداری، کاروان عمر، ۲۷۸.
  159. «پیروز مجتهدزاده و احمد اقتداری». دیپلماسی ایرانی. ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۴ خرداد ۱۳۹۹.
  160. قاسمی، گزارشی از مراسم نکوداشت، ۴۶.
  161. محمدی، «گفت‌وگو با احمد اقتداری»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  162. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۲۰:۲۳ تا ۲۱:۳۸.
  163. بخش دوم گفتگو با دکتر احمد اقتداری، ۰۵:۵۲ تا ۰۶:۳۲.
  164. مختاری، مورخ خلیج فارس، ۱۱.
  165. صفایی، خلیج فارس، دریای داخلی ایران - بخش اول، ۱۴.
  166. صفایی، خلیج فارس، دریای داخلی ایران - بخش اول، ۱۳.
  167. اقتداری، کاروان عمر، ۱۷۱–۱۷۳.
  168. مختاری، مورخ خلیج فارس، ۱۱.
  169. صفایی، خلیج فارس، دریای داخلی ایران - بخش اول، ۱۲.
  170. مختاری، مورخ خلیج فارس، ۱۱.
  171. فقیه، «میرمهنا، ستیز با بیگانگان یا ماجراجویی!»، پایگاه خبری، تحلیلی نسیم جنوب.
  172. اقتداری، کاروان عمر، ۱۷۴–۱۷۶.
  173. صفایی، خلیج فارس، دریای داخلی ایران - بخش دوم، ۷۴.
  174. برآبادی، من آن مرغم و مملکت کوهِ من، ۱۶.
  175. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۵۶:۵۵ تا ۵۷:۵۲.
  176. قاسمی، گزارشی از مراسم نکوداشت، ۴۴–۴۸.
  177. خنجی، «به یاد احمد اقتداری»، خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی.
  178. «ارائهٔ ۱۰۰ مقاله به همایش لارستان»، رسالت، ۲۴.
  179. «دکتر اقتداری بوشهری شد». خبرگزاری گریشنا. ۱۹ اسفند ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۹.
  180. «آیین بزرگداشت پدر مطالعات خلیج فارس در بوشهر برگزار شد». خبرگزاری ایرنا. ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۹.
  181. «برای احمد اقتداری؛ جایزهٔ بیست و یکم موقوفات دکتر محمود افشار». خبرگزاری گریشنا. ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۹.
  182. ۱۸۲٫۰ ۱۸۲٫۱ «از تندیس استاد احمد اقتداری رونمایی شد». خبرگزاری ایرنا. ۹ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژانویهٔ ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۹ آبان ۱۳۹۵.
  183. «مدال افتخار بر سینهٔ ۱۲ چهرهٔ ماندگار گراش». خبرگزاری گریشنا. ۷ بهمن ۱۳۹۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۸.
  184. «برگزاری همایش خلیج فارس به یاد «احمد اقتداری» در بوشهر». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۹.
  185. «گزارش برگزاری بزرگداشت استاد احمد اقتداری». خانهٔ اندیشمندان علوم انسانی. ۱۶ آذر ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۹.
  186. «زندگی پدر مطالعات خلیج فارس مستند می‌شود». خبرگزاری ایسنا. ۱۹ مرداد ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۸ فروردین ۱۳۹۹.
  187. «نمایش زندگی دکتر اقتداری در جشنوارهٔ سینما حقیقت». خبرگزاری گریشنا. ۱۲ آذر ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  188. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۲۴.
  189. «مستند «به ایران جاودانی‌ام» پنج‌شنبه از شبکهٔ اول سیما روی آنتن می‌رود». خبرگزاری سینماپرس. ۹ اردیبهشت ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۸ فروردین ۱۳۹۹.
  190. «به ایران جاودانی‌ام». وبگاه سینما حقیقت. ۲۷ اسفند ۱۳۹۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۸ فروردین ۱۳۹۹.
  191. «فیلم مستند پرترهٔ «احمد اقتداری» امروز در جشنوارهٔ فیلم رشد به نمایش درمی‌آید»، ایران، ۲۳.
  192. ۱۹۲٫۰ ۱۹۲٫۱ «رونمایی از دو کتاب در نکوداشت احمد اقتداری و کیکاووس جهانداری». خبرگزاری کتاب ایران. ۲۹ مهر ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  193. «رونمایی از کتاب «مروارید خلیج فارس» به پاس ۶۰ سال تحقیقات احمد اقتداری». خبرگزاری مهر. ۴ آبان ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  194. ««مروارید خلیج فارس» در دستان استاد احمد اقتداری». خبرگزاری گریشنا. ۱۶ آبان ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  195. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۵۰:۳۷ تا ۵۱:۴۵.
  196. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۲۲:۱۵ تا ۲۵:۲۷.
  197. «پایان فصل اول کلاک با دکتر احمد اقتداری». خبرگزاری گریشنا. ۳۰ اسفند ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  198. عظیمی، «آل‌احمد به اقتداری، ستوده و ایرج افشار لقب «سه تفنگدار» داده بود»، خبرگزاری کتاب ایران.
  199. نعیمی، زیر هر سنگ قبری یک تاریخ خفته‌است، ۸.
  200. رشیدیان، به ایرانِ جاودانی‌ام، ۰۱:۰۹:۲۷ تا ۰۱:۰۹:۳۶.
  201. قاسمی، گزارشی از مراسم نکوداشت، ۴۷.
  202. محمدی، پیرِ دیرِ خلیج‌فارس‌شناسی، ۲۴.
  203. رحمانی، «اقتداری، منادی وحدت برای اقتدار ایران»، خبرگزاری تابناک.
  204. رحمانی، «به ایرانِ جاودانی‌ام»، وبگاه رادیو فرهنگ.
  205. رحمانی، انار و بادگیر، ۸.
  206. «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». وبگاه کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ۶ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  207. «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری». خبرگزاری گریشنا. ۱۲ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۲ فروردین ۱۳۹۸.
  208. «تندیس احمد اقتداری رونمایی شد». خبرگزاری هنر ایران. ۱۱ بهمن ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  209. «چند معبر و خیابان پایتخت در شورای شهر تغییر نام یافت». خبرگزاری ایرنا. ۲۹ بهمن ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۲ فروردین ۱۳۹۹.
  210. «تعیین جایزهٔ دوسالانهٔ دکتر احمد اقتداری در حوزهٔ خلیج فارس». مرکز گردشگری علمی-فرهنگی دانشجویان ایران. ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۵ خرداد ۱۳۹۹.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش