گاهشمار تاریخ گیلان

این گاهشماری است از تاریخ گیلان.

  • ۲۲ قمری / ۶۴۲ میلادی: درگذشت گیلانشاه بن فیروز و رسیدن گیل گیلانشاه به رهبری سپاه گیل و دیلم و تأسیس پادشاهی گاوباریان[۱]
  • ۱۷۵–۱۷۶ قمری / ۷۹۱ میلادی: یحیی بن عبدالله کامل از سادات حسنی نخستین شیعه زیدی بود[۲]که به دعوت جستان یکم پادشاه جستانی به دیلم رفت و یک سال بعد جنبش خود علیه هارون الرشید را با حمایت او آغاز کرد.[۳]
  • ۲۵۰ قمری: به قدرت رسیدن داعی کبیر و تأسیس اولین دولت علوی. او بخشهایی از دیلمان را تصرف کرد.[۲][۴]
  • ۲۷۰ قمری: مرگ داعی کبیر و به قدرت رسیدن داعی محمد بن زید برادر داعی کبیر[۴]
  • ۲۸۲ قمری: با اتحاد داعی و رافع بن هرثمه الیساری تمام گیلان و طبرستان در قلمروی داعی قرار گرفت.[۲]
  • ۲۸۷ قمری: داعی در نبرد با محمد بن هارون سردار سامانی کشته شد و سامانیان دیلمستان و طبرستان را فتح کردند.[۲]
  • ۲۸۷ قمری: قیام ناصر للحق الاطروش معروف به ناصر کبیر.[۴] پایه‌گذاری حکومت سادات در گیلان و مازندران و گرواندن مردم گیلان به اسلام[۵]
  • ۳۰۴ قمری: ناصر الحق اطرش درگذشت و سران دیلمی داعی صغیر را از گیلان به آمل فراخواندند و او به حکومت و جانشینی اطرش رسید.[۶][۴]
  • ۳۰۶ قمری: ابوالقاسم جعفر پسر اطروش به کمک سپاهیان سامانی به داعی حمله کرد و طبرستان را فتح کرد. برادر ابوالقاسم، عبدالحسین احمد نیز به او پیوست. داعی به اسپهبد محمد بن شهریار قارنوندی پناه برد ولی او داعی را دستگیر و تحویل علی بن وهسودان جستانی نایب خلیفه عباسی در ری داد که او داعی را در قلعه الموت زندانی کرد.[۶]
  • ۳۰۷ قمری: با مرگ علی بن وهسودان داعی به گیلان رفت و به آمل، ساری و استرآباد حمله کرد و جعفر و احمد را شکست داد. او احمد را در حکومت شریک کرد ولی جعفر به گیلان گریخت.[۶]
  • ۳۰۹ قمری/ ۹۲۱ میلادی: لیلی بن نعمان دومین پادشاه پادشاهی گیل و فرمانده لشکریان داعی[۶]به سرزمین‌های تحت فرمانروایی سامانیان حمله کرد و دامغان، نیشابور و مرو را فتح کرد. او سرانجام توسط ارتش سامانی به رهبری ابوالفضل بلعمی و سیمجور دواتی شکست خورد و کشته شد. هروسندان، که یک گیلکی از قبیله‌ای دیگر بود، جانشین او شد.[۷][۸]
  • ۳۱۰ قمری: جعفر در گیلان سپاهی جمع کرد و یک سال بعد با حمایت ماکان کاکی و اسفار بن شیرویه سرداران گیل و دیلم به همراه برادرش احمد که به او پیوسته بود به آمل حمله کرده و داعی را شکست دادند.[۶]
  • ۳۱۶ قمری: به قتل رسیدن داعی صغیر توسط مرداویز زیاری و پایان حکومت یکپارچه زیدیان در طبرستان، گیلان و دیلمان[۶][۴]
  • ۳۲۰ قمری: ابوالفضل جعفر بن محمد ملقب به الثائر فی الله یک سلسله محلی علوی را در هوسم بنیاد نهاد.[۴]
  • ۳۵۳ قمری: ابوعبدالله مهدی محمد بن حسن بن قاسم پسر داعی صغیر دعوت ماناذر پادشاه جستانی را پذیرفت، و در بین دیلمیان و گیلیان ادعای امامت زیدی کرد.[۹]
  • ۳۶۴ قمری: ابوالحسن علی پسر حسین الثائر ابومحمد ناصری که پدرش را کشته بود را از هوسم بیرون کرد و با به رسمیت شناختن سروری زیاریان تا ۳۶۹ در آنجا حکومت کرد.[۹]
  • ۳۸۰ قمری: قیام مؤید بالله احمد[۴]
  • ۴۱۱ قمری: مرگ مؤید بالله و رسیدن برادرش ابوطالب یحیی ناطق بالله به امامت زیدیه[۱۰]
  • ۴۱۷ قمری: احمد بن ابی هاشم مانکدیم با اختیار کردن عنوان حکومتی المستظهر بالله در لنگا به حکومت رسید ولی چندان دوام نیاورد.[۹]
  • ۴۳۰ قمری: ابوالحسن علی بن جعفر حقینی با عنوان المهدی لدین الله در میان دیلمیان قاسمی به عنوان امام به رسمیت شناخته شد. او بیش از ۱۰ سال حکومت کرد و در دهه ۴۴۰ کشته و در لنجا به خاک سپرده شد.[۱۱][۹]
  • ۴۳۲ قمری: علمای ناصری هوسم با حسین بن جعفر ناصر بیعت کردند. از آنجا که در دانش او در مورد مسایل دینی کاستی‌هایی وجود داشت، مخفیانه پیش از بیعت به او تعلیم دادند. قلمروی او نهایتاً از خانکجا در سفیدرود تا مرزهای طبرستان امتداد یافت و استنداریه (رویان) و قلعه الموت را در بر می‌گرفت. او با دختر اسپهبد باوندی حاکم طبرستان وصلت کرد که هر ماه برای او یک محموله کالا و یک دختر کنیز می‌فرستاد.[۹][۱۲]
  • ۴۷۲ قمری: هادی حقینی از نوادگان زین العابدین و از علمای زیدی قاسمی در دیلم و رستمدار در میان قاسمیه ادعای امامت کرد.[۴] او به تفاهم مشترکی با رقیبش دست یافت که در میان زیدیان ناصری گیلان فعال بود. با حمله ترکان سلجوقی او مجبور به مصادره اموال حامیان دیلمیش شد. او در ۴۹۰ توسط اسماعیلیان نزاری در کاجو در رویان کشته شد.[۱۱][۱۲] همزمان با او ابورضای کیسمی از نوادگان ناصر اطروش بدون ادعای امامت زیدیه به عنوان جانشین حسین ناصر در هوسم حکمرانی می‌کرد و پس از مرگ حقینی او خود ادعای امامت کرد، خواستار به رسمیت شناخته شدن خود در میان زیدیه در سراسر گیلان و دیلمان شد و رهبری همه مناطق دیلم و گیلان تا مرزهای مازندران به او رسید ولی زیاد دوام نیاورد.[۴][۱۲][۹]
  • ۵۰۲ قمری: ابوطالب اخیر یحیی بن احمد نتیجه مؤید بالله به رهبری زیدیه گیلان و دیلم رسید. لاهیجان در حال صعود و جایگزینی هوسم به عنوان شهر اصلی شرق گیلان بود و جایگاه امرای ثائری شده بود. ابوطالب این شهر را تسخیر کرد و آتش زد. بیشتر با اسماعیلیان جنگید و سی و هشت تا از قلاع آنان را تسخیر کرد و الموت را محاصره کرد.[۹][۱۲] حسن گرگانی زیدی اهل گرگان او را به چالش کشید و لاهیجان و هوسم را تصرف کرد و با او در حال کشمکش بود.[۹]
  • ۵۲۰ قمری: ابوطالب اخیر در تنهجان درگذشت[۹] و شریف حسن گرگانی رهبری زیدیه را عهده‌دار شد؛ ولی وقتی با امید کسب حمایت به تنهجان رفت مردم او را دستگیر و پس از مشورت با رهبران گیل و دیلم اعدام کردند.[۴]
  • ۵۲۶ قمری: ابوهاشم کیا جرجانی، داعی زیدی و حاکم دیلم از اسماعیلیان شکست خورد و کشته شد. اسماعیلیان دیگر این منطقه را در اختیار داشتند.[۱۲][۴]
  • ۵۴۴ قمری: تا این زمان امامت زیدی در گیلان مدعی دیگری نیافت تا این که سید اشرف بن زید که خارجی بود در لاهیجان ظاهر شد و ادعای رهبری کرد. ابتدا با اقبال عمومی مواجه شد ولی بعدتر یکی از علمای زیدی در صلاحیت او تردید کرد و او حمایت را از دست داد.[۴]
  • ۵۶۰: علی بن محمد غزنوی، از حسنی‌های غزنه، در گیلان به پاخاست و خواستار کسب حمایت برای اعاده عدالت و اخلاق بر پایه شریعت زیدی شد ولی ادعای امامت نکرد. مدت کوتاهی بعد علوی دیگری از طبرستان به نام محمد بن اسماعیل داوودی حسنی ادعای امامت کرد. این دو گروه یکدیگر را محکوم می‌کردند و زیدیان گیلان به دو گروه پیرامون آنها تقسیم شدند. این کشمکش سه دهه تا مرگ آنها ادامه یافت و به جنبش زیدی در گیلان صدمه شدیدی وارد کرد.[۹]
  • ۶۰۵ قمری: المنصور بالله عبدالله بن حمزه امام یمنی در میان زیدیان گیلان به رسمیت شناخته شد.[۹]
  • ۷۰۶ قمری: الجایتو ایلخان مغول کارزار بزرگی را برای مطیع کردن گیلان انجام داد. مغولها تلفات بسیاری دادند، و الجایتو فقط به به رسمیت شناخته شدن ظاهری سلطه‌اش دست یافت.[۷]
  • ۷۷۰ قمری: سید علی کیا با حمایت مرعشیان قدرت را در بیه پیش در دست گرفت و حکومت کیاییان را بنیاد نهاد.[۱۳]
  • ۱۰۰۰ قمری: لشکرکشی فرهاد خان قرامانلو به فرمان شاه عباس صفوی و سرنگویی خان احمد خان. پایان حکومت کیایی و ضمیمه شدن گیلان به حکومت صفوی.[۱۳]
  • ۱۰۳۸ قمری: شورش غریب شاه گیلانی در آغاز سلطنت شاه صفی در گیلان رخ داد و سرکوب شد.[۱۴]
  • ۱۱۳۵ قمری/ ۱۷۲۲ میلادی: پتر کبیر تزار روسیه به گیلان لشکرکشی و آن را تصرف کرد.[۱۵]
  • ۱۷۲۳ میلادی: شاه طهماسب دوم با انعقاد پیمان سن پترزبورگ با روسیه، گیلان را به روسیه واگذار کرد و پتر کبیر ژنرال لواشف را به حکومت گیلان منصوب کرد.[۱۵]
  • ۱۷۳۲: با انعقاد عهدنامه رشت روسیه گیلان را به ایران بازگرداند. نیروهای روسیه در سال ۱۷۳۴ گیلان را ترک کردند.[۱۵]
  • ۱۱۵۶ قمری/ ۱۷۴۳ میلادی: جان التون انگلیسی در تلاش برای ایجاد نیروی دریایی ایران در دریای خزر به فرمان نادر شاه، یک کشتی در لنگرود ساخت.[۱۶]
  • ۱۱۸۱ قمری/ ۱۷۶۷ میلادی: امیر هدایت الله خان فومنی از سوی کریمخان زند به حکومت گیلان منصوب شد.[۱۵]
  • ۱۲۰۰ قمری: شکست هدایت الله خان در پی حمله سپاه آغا محمد خان قاجار به فرماندهی مصطفی خان دولو.[۱۵]
  • ۱۲۱۹ قمری/ ۱۸۰۴ میلادی: میرزا موسی منجم‌باشی به حکومت گیلان منصوب شد و تا ۱۲۳۰/ ۱۸۱۵ م بر این سمت بود. او در مه ۱۸۰۵ موفق شد جلوی پیشروی دسته‌ای از قشون روسی به سمت رشت را بگیرد.[۱۷][۱۸]
  • ۲۳ ربیع‌الاول ۱۲۳۰ / فوریه ۱۸۱۵ میلادی: خسروخان گرجی پس از میرزا موسی منجم باشی به حکومت گیلان منصوب شد. بازار رشت و راه‌های ایالتی را بهبود داد و از دهقانان و صنعتگران حمایت کرد.[۱۹]
  • رمضان ۱۲۳۴ / ژوییه ۱۸۱۹: شورشی علیه خسروخان توسط افراد سرشناس و زمینداران که منافع شان با شیوه حکومت داری او به خطر افتاده بود سازمان یافت که موجب برکناری او شد. سپس فتحعلی شاه محمدرضا میرزا را به عنوان حاکم و آقا بزرگ منجم باشی را به عنوان وزیر منصوب کرد.[۱۷]
  • ۱۲۴۶ قمری/ ۱۸۳۰ میلادی: یحیی میرزا به عنوان حاکم و منوچهرخان معتمدالدوله به عنوان وزیر جایگزین محمدرضا میرزا شد.[۱۷]
  • ۱۲۴۷ قمری: ابتدای حکمرانی آن دو مصادف با یک طاعون شدید شد که نصف جمعیت رشت که در آن زمان ۴۰ هزار بود را قربانی کرد.[۱۷][۲۰][۲۱]
  • ۱۲۶۷ قمری / ۱۸۵۱ میلادی: مالیات‌های زیاد باعث خیزش مردمی شد و شورشی‌ها خانه حاکم، عیسی خان والی عموی شاه، را به یغما بردند.[۱۷]
  • ۱۲۶۷ قمری/ ۱۸۵۳ میلادی: امیر اصلان خان عمیدالملک به عنوان حاکم جایگزین برادرش عیسی خان شد و تا ۱۲۶۷ قمری/ ۱۸۵۷ حکومت کرد.[۱۷]
  • ۱۲۷۶ قمری / ۱۸۵۷: اردشیر میرزا رکن الدوله، پسر عباس میرزای ولیعهد، جایگزین عمیدالملک شد.[۱۷]
  • محرم ۱۲۷۸/ ژوئیه ۱۸۶۱ شورش شدید در رشت درگرفت که بیش از ۴۰۰ کشته برجای گذاشت. شورش از جنگ سالیانه حیدری نعمتی در جریان عزاداری شهادت امام حسین آغاز شد. خانه‌های بسیاری آتش گرفت و زنانی مورد تعدی قرار گرفتند.[۱۷]
  • اوت ۱۸۶۱، محمودخان قراگوزلو ناصرالملک به حکومت منصوب شد و یک سال بعد با محمدقاسم خان والی جایگزین شد.[۱۷]
  • ۱۲۸۳ قمری/ ۱۸۶۶ میلادی: عمیدالملک جایگزین قاسم خان شد.[۱۷]
  • ۱۲۸۶ قمری / ۱۸۶۹ میلادی: طمع بسیار عمیدالملک و مالیات‌گیری سنگین باعث شورش بزرگی در تالش شد.[۱۷]
  • ذوالقعده ۱۲۸۶/ فوریه ۱۸۷۰: ناصر الدین شاه از گیلان بازدید کرد و سعی کرد با کاهش مالیات اوضاع را بهبود دهد، او همچنین امور گیلان را به وزیر امور خارجه، میرزا سعید خان محول کرد که در عوض دستیارانش را به عنوان قائم مقام حاکم به ایالت فرستاد. آن‌ها فقط دو سال فعالیت کردند.[۱۷]
  • محرم ۱۲۸۹/مارس ۱۸۷۲ میلادی: شورش شدید دیگری در طالش دولاب و شوروش دیگری در انزلی درگرفت.[۱۷]
  • ۱۸۷۳ میلادی: ناصرالدین شاه بر سر راهش به اروپا گیلان را به یحیی خان معتمد الملک سپرد. او عبدالرسول خان را به عنوان قائم مقام حاکم منصوب کرد.[۱۷]
  • ۱۸۷۴ میلادی: ناآرامی‌های بیشتری در این ایالت رخ داد و حاکم میرزا مهدی خان منجم باشی لنگرودی را به عنوان قائم مقام جدید حاکم منصوب کرد و شمار زیادی از سران ایلی تالش را زندانی کرد.[۱۷]
  • ۱۲۹۲ قمری/ ۱۸۷۵ میلادی: ناصرالملک دوباره به حکومت گیلان منصوب شد و تا تابستان ۱۸۷۷ این منصب را در اختیار داشت.[۱۷]
  • تابستان ۱۸۷۷: طاعون دیگری شیوع پیدا کرد که این بار شدتش ملایم بود و در حدود چهار هزار تلفات بر جای گذاشت. ناآرامی‌ها و شورش‌های جدیدی در تالش و لاهیجان درگرفت.[۱۷]
  • ۱۸۷۸ میلادی: شاه خود به گیلان آمد و شماری از سران شورشی ایلات تالش را زندانی کرد و به تهران فرستاد.[۱۷]
  • ۱۲۹۶ قمری/ ۱۸۷۹ میلادی: گیلان به کامران میرزا نایب السلطنه (پسر محبوب شاه، حاکم تهران و وزیر جنگ) سپرده شد که تا ۱۳۰۵ قمری/ ۱۸۸۸ میلادی ادامه یافت. او در این سال عبدالله خان والی را به حکومت گیلان منصوب کرد.[۱۷]
  • ۱۳۰۱ قمری / ۱۸۸۴ میلادی: اعمال مالیات شدید توسط حاکم منجر به شورش‌های جدید شد و برادر او فضل‌الله خان حاکم لاهیجان توسط انبوه خشمگین مردم کشته شد. سپس احمد خان مشیر السلطنه به حکومت گیلان منصوب شد. او یک سال بعد که آتش بخش بزرگی از شهر رشت را نابود کرد به تهران برگشت.[۱۷]
  • ۱۳۰۹ قمری / ۱۸۹۲ میلادی: شیوع وبا در تابستان ۱۲۰۰۰ کشته برجای گذاشت.[۱۷]
  • ۱۳۱۳ قمری / ۱۸۹۵ میلادی: احداث راه رشت - قزوین توسط روس‌ها آغاز شد.[۱۷]
  • ۱۳۶۹ شمسی: زلزله ای در رودبار و منجیل باعث خسارات فراوان و کشته شدن ۳۵٬۰۰۰ نفر و زخمی شدن ۶۰٬۰۰۰ نفر شد.
  • ۱۳۹۸ شمسی: بیماری کوروناویروس ۲۰۱۹ در گیلان شیوع پیدا کرد و این استان تبدیل به یکی از کانون‌های این بیماری شد.[۲۲]

منابعویرایش

  1. "DABUYIDS – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 1993-12-15. Retrieved 2020-04-17.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «مدخل برگزیده: جَسْتانیان/ عنایت‌الله مجیدی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۹.
  3. "JOSTANIDS – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2009-06-15. Retrieved 2020-04-18.
  4. ۴٫۰۰ ۴٫۰۱ ۴٫۰۲ ۴٫۰۳ ۴٫۰۴ ۴٫۰۵ ۴٫۰۶ ۴٫۰۷ ۴٫۰۸ ۴٫۰۹ ۴٫۱۰ ۴٫۱۱ نژاد، موسوی؛ علی، سید (۲۰۰۸-۰۸-۲۲). «زیدیان شمال ایران در قرن هشتم قمری بر اساس نسخه ای تازه یاب». هفت آسمان. ۱۰ (۳۸): ۱۱۳–۱۳۸. شاپا ۲۳۲۲/۴۲۹۰مقدار |issn= را بررسی کنید (کمک). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۷.
  5. شورمیج، محمد؛ مرادیان، ولی‌الله؛ رضایی، رمضان (۲۰۱۹-۰۸-۲۳). «بررسی تطبیقی عملکرد حسن بن زید با حسن بن علی اطروش با تأکید بر رویکرد مذهبی و فرهنگی». شیعه پژوهی. ۵ (۱۶): ۱۰۷–۱۲۹. شاپا ۴۱۲۵-۲۴۲۳مقدار |issn= را بررسی کنید (کمک). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۸.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ اسلامی، بنیاد دائرةالمعارف (۲۰۱۶-۰۳-۲۱). «حسن بن قاسم بن حسن ابومحمد». rch.ac.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۹.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ "GILAN iv. History in the Early Islamic Period – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2001-12-15. Retrieved 2020-04-19.
  8. Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 198–249. ISBN 978-0-521-20093-6. Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 198–249. ISBN 978-0-521-20093-6. Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 198–249. ISBN 978-0-521-20093-6.
  9. ۹٫۰۰ ۹٫۰۱ ۹٫۰۲ ۹٫۰۳ ۹٫۰۴ ۹٫۰۵ ۹٫۰۶ ۹٫۰۷ ۹٫۰۸ ۹٫۰۹ ۹٫۱۰ "ʿALIDS – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 1985-12-15. Retrieved 2020-04-18.
  10. «ابوطالب هارونی و کتاب الدعامة فی تثبیت الامامه». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۸.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ "ḤOQAYNI – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2004-12-15. Retrieved 2020-04-18.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ اسلامی، بنیاد دائرةالمعارف (۲۰۱۶-۰۳-۲۱). «زیدیه». rch.ac.ir (به عربی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۸.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ "KĀR KIĀ – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2017-04-12. Retrieved 2020-04-18.
  14. منوچهر ثواقب، زمینه‌ها و علل شکل‌گیری قیام غریب شاه گیلانی (۱۰۳۸ ه‍.ق) ، مجله پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره ۱۸–۱۹ تابستان ۱۳۷۸
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ ۱۵٫۳ ۱۵٫۴ "GILAN vi. History in the 18th century – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2001-12-15. Retrieved 2020-04-18.
  16. مشفقی‌فر، ابراهیم، روند تاریخی فرمانروایی و حاکمیت قدرت‌های ساحلی بر دریای خزر، مجلهٔ دانشکدهٔ علوم انسانی، سال چهاردهم، شمارهٔ ۵۶، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۴، صفحه‌های ۹۹ و ۱۰۰
  17. ۱۷٫۰۰ ۱۷٫۰۱ ۱۷٫۰۲ ۱۷٫۰۳ ۱۷٫۰۴ ۱۷٫۰۵ ۱۷٫۰۶ ۱۷٫۰۷ ۱۷٫۰۸ ۱۷٫۰۹ ۱۷٫۱۰ ۱۷٫۱۱ ۱۷٫۱۲ ۱۷٫۱۳ ۱۷٫۱۴ ۱۷٫۱۵ ۱۷٫۱۶ ۱۷٫۱۷ ۱۷٫۱۸ ۱۷٫۱۹ ۱۷٫۲۰ ۱۷٫۲۱ "GILAN vii. History in the 19th century – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 2001-12-15. Retrieved 2020-06-01.
  18. "RUSSIA i. Russo-Iranian Relations – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica. 1907-08-31. Retrieved 2020-06-01.
  19. "ḴOSROW KHAN GORJI QĀJĀR – Encyclopaedia Iranica". Encyclopædia Iranica (به لاتین). 2015-11-17. Archived from the original on 2015-11-17. Retrieved 2020-06-01.
  20. «طاعون سال 1247 در مازندران و گیلان». پایگاه تحقیقاتی بیماری‌های نوپدید و بازپدید. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۱.
  21. اقتصادنیوز، تحریریه (۲۰۲۰-۰۳-۱۰). «روایت مستند جهانگرد ایتالیایی از رشت طاعون‌زده در ۱۴۳ سال پیش». اقتصاد نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۱.
  22. «گیلان در کانون بیماری کرونا قرار دارد». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۳-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۱۹.