باز کردن منو اصلی

ابوطالب عمران پسر عبدالمطلب (عبدمناف[۲] پسر عبدالمطلب) پسر هاشم پسر عبدمناف پسر قصی پسر کلاب (۹۰ - ۳ پیش از هجرت)، رئیس قبیله بنی‌هاشم و پدر علی بود.

ابوطالب بن عبدالمطلب
زادهعمران یا عبدمناف[۱]
87 پیش از هجرت
مکه, حجاز, شبه‌جزیره عربستان
درگذشت3 پیش از هجرت (83-84 سال)
مکه
آرامگاهجنت‌المعلی، مکه
دیگر نام‌هاعمران
شناخته‌شده برایعموی محمد و پدر علی کلیددار کعبه
همسر(ها)فاطمه بنت اسد
فرزندانطالب
عقیل
جعفر
علی
فاخته بنت ابی‌طالب
والدینعبدالمطلب
فاطمه بنت عمر
خویشاوندانزبیر (برادر)
عبدالله (برادر)

او با عبدالله پدر محمد (پیامبر اسلام) برادر تنی بود و بعد از فوت عبدالمطلب سرپرستی پیامبر اسلام را برعهده داشت.[۳]

وی از پسر بزرگش طالب، کنیهٔ ابوطالب را گرفت.

زندگیویرایش

ابوطالب چهار پسر و سه دختر داشت. پسران او طالب، عقیل،‌ جعفر و علی هر یک با هم ده سال اختلاف سن داشتند.[۴] برخی گفته‌اند که عقیل چهار سال از جعفر و او نُه سال از علی بزرگ‌تر بود.[۵] دخترانش ام هانی (فاخته)،[۶] جمّانه و ریطه (ام‌طالب)،[۷] نام داشتند. همه فرزندان ابوطالب از فاطمه بنت اسد بن هاشم بودند.[۸] البته برخی گفته‌اند که او از زنی دیگر بنام علّه نیز پسری به نام طلیق داشته است.[۹]

ابوطالب طرد پیامبر اسلام از طایفهٔ خود را نپذیرفت و هنگامی که مسلمانان تحت محاصرهٔ اقتصادی بودند، افراد طایفه بنی المطّلب و بنی هاشم را به شعب ابی طالب برد.

اسلام آوردنویرایش

بسیاری روایات تاریخی اهل سنت بر این نکته تأکید دارد که ابوطالب با وجود پشتیبانی از محمد، هرگز به اسلام ایمان نیاورده‌است و برخی منابع اهل سنت بر ایمان و اسلام وی تأکید دارد اما شیعیان معتقدند که ابوطالب اسلام آورد.[۱۰][۱۱]

شیعیان با توجه به اعتقادی که دارند که همهٔ پدران ۱۴ معصوم یکتاپرست بوده‌اند. مردم بسی از پیامبر اسلام آورده‌اند که گفت: «ما از پشت‌های پاک به زهدان‌های پاک رفتیم.» [۱۲]

شواهد اسلام آوردن ابوطالب شامل :«جلوگیری از آزار مسلمانان[۱۳] ،گفتن شهادتین به شهادت عباس (عموی پیامبر اسلام) توسط ابوطالب هنگام مرگ[۱۴]،غسل دادن او پس از مرگ به دستور پیامبر[۱۵]، باقی ماندن همسر مسلمانش در پیوند زناشویی او[۱۶]، وجود اشعاری منسوب به ابوطالب درمورد عدم دروغگویی برادرزاده اش و اثبات پيامبری او همچون موسی[۱۷][۱۸] و...» است.

وفاتویرایش

پس از مدتی ابوطالب در ۷ ام ماه رمضان سال ۱۰ ام بعثت (۳ قبل از هجرت)، وفات یافت.[۱۹] (در رابطه با وفات أبو طالب میان بزرگان اختلاف است. أهل سنت نظری دارند که بعضی‌ها معتقدند که ایشان در نیمه شوال از دنیا رفته است الإصابه فی تمییز الصحابه لإبن حجر العسقلانی، ج۷، ص۲۰۳ إبن اثیر هم می‌گوید وی در اول ذی القعده از دنیا رفته و بعضی می‌گویند در نیمه شوال از دنیا رفته است. در میان علماء شیعه هم مثل شیخ طوسی و دیگران اتفاق نظر دارند که ۲۶ رجب وفات أبو طالب صورت گرفته‌است. مصباح المتهجد للشیخ الطوسی، ص۸۱۲ ـ مصباح الکفعمی، ص۵۶۶ ـ بحار الأنوار للعلامه المجلسی، ج۱۹، ص۲۴) وفات ابوطالب او در این سال، در شرایطی که با دیگر مسلمانان در شعب ابوطالب در محاصرهٔ مشرکان مکه بودند درگذشت. بدنش را در مکه معظمه در مقبره حجون معروف به «قبرستان ابوطالب» دفن کردند.[۲۰][۲۱]

نقش ابوطالب در استقرار اسلامویرایش

ابوطالب نقش سازنده‌ای در استقرار اسلام داشت.[۲۲]

مکارم شیرازی معتقد است که بدون حمایت‌های او، ممکن بود درخت نوپای اسلام به ثمر ننشیند.[۲۳] در مقابل، او در نزد پیامبر اسلام نیز از احترام خاص، و جایگاه باارزشی برخوردار بود.[۲۴][۲۵] برای بزرگداشت شخصیت ابوطالب در اسلام، بنیاد سینمایی فارابی ایران در قالب طرح‌های فاخر فرهنگی و تاریخی، قصد دارد فیلم سینمایی زندگی «ابوطالب» عموی پیامبر اسلام و تاریخ صدر اسلام را بسازد.[۲۶]

علی بن ابیطالبویرایش

علی بن ابیطالب درباره او می گوید: «به خدا سوگند پدر و جدم عبدالمطلب و هاشم و عبد مناف هیچ گاه بتی را پرستش نکردند.» از او پرسیدند: «پس آنان چه چیزی را پرستش می کردند؟» او گفت: «آنها به سوی خانه کعبه نماز می خواندند و تمسک به آیین ابراهیم داشتند.»[۲۷]

علمای شیعهویرایش

علمای شیعه مانند شیخ مفید، شیخ طوسی، و طبرسی و دیگران گفته‌اند: ایمان ابوطالب و اسلام او نزد علمای شیعه مورد اتفاق است و اجماعی است.[۲۷]

تالیفات درباره ابوطالبویرایش

دانشوران شیعه توجهی ویژه به موضوع ایمان ابوطالب داشته‌اند. نخستین گردآورندگان جوامع حدیثی شیعه مانند کُلِینی در کافی، با نقل گزارش‌هایی از خدمات ابوطالب به اسلام سخن گفته‌اند.[۲۸] نجاشی تا اواسط سده پنجم ق، حدود ده نگاشته را در میان دانشوران شیعه درباره ابوطالب ثبت کرده است.[۲۹] مهم‌ترین مؤلفان در این زمینه از این قرارند: احمد ‌بن محمد بن عمار کوفی (درگذشت ۳۴۶ق)، ابن طرخان جرجرائی، سهل بن احمد دیباجی (درگذشت ۳۸۰ق)، علی بن بلال مهلبی ازدی، حسین بن عبیدالله (ابوعبدالله غضائری) (درگذشت ۴۱۱ق) و شیخ مفید (درگذشت ۴۱۳ق). از نوشته‌های این شش تن، کتاب ایمان ابی‌طالب شیخ مفید در دسترس است.

در سده‌های بعد نیز نگاشته‌هایی درباره ایمان ابوطالب سامان یافت؛ ازجمله:

  • مُنی الطالب فی ایمان ابی‌طالب، تألیف محمد بن احمد بن حسین خزاعی نیشابوری (درگذشت سده پنجم)،[۳۰]
  • الحجة علی الذاهب الی تکفیر ابی‌طالب، نوشته فخار بن معد الموسوی (درگذشت ۶۰۳ق)[۳۱]
  • کتاب ایمان ابی‌طالب، تألیف احمد بن موسی بن طاووس (درگذشت ۶۷۳ق).[۳۲]

از سده دهم به بعد، نگاشته‌ها درباره ایمان ابوطالب در میان شیعه و سنی افزایش یافته است. برخی از آنها عبارت‌اند از:

  • أسنی المطالب فی نجاة ابی‌طالب، نوشته احمد بن زینی دحلان الشافعی
  • منیة الراغب فی ایمان ابی‌طالب، نوشته محمدرضا طبسی
  • ابوطالب مؤمن قریش، نوشته عبدالله الخنیزی.[۳۳]

پیوند به بیرونویرایش

منابعویرایش

  1. "Abu-Talib (a.s.) The Greatest Guardian of Islam". duas.org. Retrieved 27 October 2013.
  2. وسائل الشیعه ، ج ۱۶، ص ۲۳۲، روایت شماره ۲۱۴۳۹، «عن أمیر المؤمنین علیه‌السلام قال: کان والله أبو طالب عبد مناف بن عبد المطلب مؤمنا مسلماً ...»، یعنی علی (ع) گفت: به خدا قسم ابوطالب عبدمناف پسر عبدالمطلب مومن بود...
  3. سرپرستی ابوطالب، تاریخ اسلام، سایت حوزه علمیه قم
  4. الطبقات، ابن سعد، ج۱، ص۱۲۱-۱۲۲؛ ج۸، ص۵۱؛ مقاتل الطالبیین، ص۳.
  5. انساب الاشراف، ج۲، ص۲۹۶.
  6. الطبقات، ابن سعد، ج۱، ص۱۲۲؛ ج۸، ص۱۵۱.
  7. الطبقات، ابن سعد، ج۱، ص۱۲۲؛ ج۸، ص۴۸.
  8. الطبقات، ابن سعد، ج۱، ص۱۲۱-۱۲۲؛ ج۸، ص۴۸؛ انساب الاشراف، ج۲، ص۲۹۵؛ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۴.
  9. الطبقات، ابن سعد، ج۱، ص۱۲۲؛ ج۸، ص۴۸.
  10. ایمان ابوطالب
  11. راسخون
  12. قد نقل الناس کافة عن رسول‌الله ص أنه قال نقلنا من الأصلاب الطاهرة إلی الأرحام الزکیة. مردم بسی از پیامبر اسلام آورده‌اند که گفت: «ما از پشت‌های پاک به زهدان‌های پاک رفتیم.» شرح نهج‌البلاغهٔ ابن‌ابی‌الحدید، ج 14، ص 67
  13. تاریخ طبری جلد2 ص 68
  14. السیرةالنبویه،اثر ابن هشام جلد2 ص18
  15. نک: ایمان ابی‌ طالب، مفید؛ ایمان ابی طالب، موسوی، ص۶۴-۱۴۳؛ شرح نهج البلاغه، ج۱۴، ص۶۸-۸۳.
  16. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۳۵، ص۱۵۷؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ۱۳۷۸ق، ج ۱۴، ص۶۹.
  17. ترجمه سیره ابن هشام جلد1 ص362
  18. ترجمه سیره ابن هشام، جلد 1 ص364
  19. درگذشت ابوطالب حامی بزرگ پیامبر
  20. وفات خدیجه و ابوطالب دو حامی بزرگ پیامبر بایگانی‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی میرزا جواد تبریزی
  21. وفات «ابوطالب» عموی پیامبر اسلام
  22. پیام آیت‌الله صافی گلپایگانی به مناسبت سالروز درگذشت ابوطالب بایگانی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، خبرگزاری رسا
  23. تجلیل از مقام شامخ حضرت ابوطالب علیه‌السلام ضرورتی فراموش شده بایگانی‌شده در ۹ اکتبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، آیت‌الله مکارم شیرازی و آیت‌الله صافی گلپایگانی، سایت حوزه نیوز
  24. فضائل و مقامات ابوطالب بایگانی‌شده در ۱۷ اوت ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی میرزا جواد تبریزی
  25. شخصیت حضرت ابوطالب از سرمایه‌های بنام جهان اسلام است، دکتر محسن الویری، سایت آینده روشن
  26. فیلم تاریخ صدر اسلام با محور زندگی حضرت «ابوطالب» ساخته می‌شود بایگانی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، ایرنا
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ رسول محلاتی، سید هاشم (۱۳۹۷). خلاصه تاریخ اسلام جلد دوم زندگانی امیرالمومنین و فاطمه زهرا و امام حسن مجتبی (علیهم السلام). دفتر نشر فرهنگ اسلامی. صص. ۳. شابک ۹۶۴-۴۳۰-۲۰۳-۶.
  28. الکافی، ج۱، ص۴۴۸-۴۵۰.
  29. نک: رجال نجاشی، ص۵۸، ۸۷، ۹۵، ۱۷۷، ۱۸۶، ۲۶۵، ۳۹۹.
  30. ایمان ابی طالب، مفید، ص۱۲؛ الفهرست، ص۱۰۲.
  31. نک: اعیان الشیعه، ج۸، ص۳۹۳.
  32. نک: شرح نهج البلاغه، ج۱۴، ص۸۳؛ اعیان الشیعه، ج۳، ص۱۹۰-۱۹۱.
  33. آینه پژوهش، ش۲۱، ص۸۹-۹۶، «کتابشناسی حضرت ابوطالب».
  • دانشنامه رشد
  • ابوطالب، عبدالکریم گلشنی، دایرة ا لمعارف بزرگ اسلامی
  • علامه امینی، ابوطالب مظلوم تاریخ، تهران، نشر بدر، بهار ۱۳۵۹