دولت هفتم جمهوری اسلامی ایران

دولت اصلاح‌طلب

دولت هفتم جمهوری اسلامی ایران یا دولت اول اصلاحات و دولت دوم خرداد به ریاست سید محمد خاتمی در ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ کار خود را رسماً آغاز کرد.

دولت اول خاتمی
هیئت دولتِ هفتم در جمهوری اسلامی ایران
Flag of Iran.svg
رئیس‌جمهور ایران
Mohammad Khatami - August 28, 2006.jpg
تاریخ تشکیل۱۲ مرداد ۱۳۷۶
تاریخ انحلال۱۲ مرداد ۱۳۸۰
کسان و سازمان‌ها
رییس دولتسید محمد خاتمی
پیشینهٔ رییس دولترئیس کتابخانه ملی ایران (۱۳۷۶–۱۳۷۱)
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۷۱–۱۳۶۱)
نماینده مجلس شورای اسلامی (۱۳۶۱–۱۳۵۹)
جانشین رییس دولتحسن حبیبی
رییس کشورسید علی خامنه‌ای
شمار وزیران۲۲ (آغاز) - ۲۰ (پایان)
وزیران کناررفته
(درگذشت/استعفا/برکناری)
۷ (۲ ادغام، ۲ استعفا، ۱ استیضاح، ۱ درگذشت، ۱ جابجایی)
شمار همهٔ وزیران۲۷
پیشینه
انتخابات(ها)انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶
انتخابات خروجیانتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۰
دوره(های) مجلسمجلس پنجم
مجلس ششم
پیشنهاد و تاییدرأی اعتماد به کابینه خاتمی
پیشیندولت ششم (هاشمی رفسنجانی)
پسیندولت هشتم (خاتمی)

نقش رهبر در تعیین وزیر اطلاعاتویرایش

هاشمی رفسنجانی در خاطرات سال ۱۳۷۶ خود می‌نویسد: «پیش از ظهر، علی اخوی زاده آمد و گفت تمام افرادی که از سوی آقای خاتمی برای [وزارت] اطلاعات مطرح شده اند، از سوی رهبری رد شده و رهبری گفته‌اند از میان آقایان محمد محمدی ری‌شهری، ابراهیم رئیسی، علی یونسی و علی رازینی، یکی را برگزیند. گویا آقای خاتمی با این روش مشکل دارد.»[۱]

تغییرات کابینهویرایش

نمایندگان پنجمین مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۹ مرداد ۱۳۷۶ به تمام اعضای کابینه پیشنهادی خاتمی رأی اعتماد دادند.[۲] اما در ادامه دو نفر از وزیران به نام‌های عبدالله نوری، وزیر کشور دولت هفتم و عطاءالله مهاجرانی، وزیر فرهنگ و ارشاد دولت هفتم توسط مجلس استیضاح شدند که عبدالله نوری برکنار و عطاالله مهاجرانی ابقا شد.[۳] قربانعلی دری نجف‌آبادی، وزیر اطلاعات دولت هفتم نیز به اتهام مشارکت در قتل روشنفکران، برکنار شد.

هیئت دولتویرایش

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
رئیس‌جمهور سید محمد خاتمی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰روحانیون مبارز
وزیران
وزیر آموزش و پرورش حسین مظفر۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰معلمان ایران [۴][۵]
وزیر اطلاعات قربانعلی دری نجف‌آبادی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۰ بهمن ۱۳۷۷مستقل[۴][۶]
 علی یونسی۵ اسفند ۱۳۷۷۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۵][۷]
وزیر امور اقتصادی و دارایی حسین نمازی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۴][۵]
وزیر امور خارجه سید کمال خرازی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۴][۵]
وزیر بازرگانی محمد شریعتمداری۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰دفاع از ارزش‌ها [۴][۵]
وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی محمد فرهادی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰جامعه پزشکی [۴][۵]
وزیر پست، تلگراف و تلفن محمدرضا عارف۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۸ خرداد ۱۳۷۹جبهه مشارکت[۴][۸]
 نصرالله جهانگرد*۲۸ خرداد ۱۳۷۹۱۲ مهر ۱۳۷۹جبهه مشارکت[۸][۹]
 سید عبدالله میرطاهری*۱۶ مهر ۱۳۷۹۲۵ دی ۱۳۷۹مستقل[۱۰]
 سید احمد معتمدی۲۵ دی ۱۳۷۹۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۱۱]
وزیر تعاون مرتضی حاجی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۴][۵]
وزیر جهاد سازندگی محمد سعیدی‌کیا۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۵ دی ۱۳۷۹مستقل[۴][۱۱]
وزیر جهاد کشاورزی محمود حجتی۲۵ دی ۱۳۷۹۳۱ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۵][۱۱]
وزیر دادگستری محمداسماعیل شوشتری۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۴][۵]
وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح علی شمخانی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰نظامی[۴][۵]
وزیر راه و ترابری محمود حجتی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۵ دی ۱۳۷۹جبهه مشارکت[۴]
 رحمان دادمان۲۵ دی ۱۳۷۹۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۱۱]
 صادق افشار*۴ خرداد ۱۳۸۰۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۱۲]
وزیر صنایع غلامرضا شافعی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۵ دی ۱۳۷۹کارگزاران[۴][۱۱]
وزیر صنایع و معادن اسحاق جهانگیری۲۵ دی ۱۳۷۹۳۱ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۵][۱۱]
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری مصطفی معین۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۴][۵]
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سید عطاءالله مهاجرانی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۴ آذر ۱۳۷۹کارگزاران[۱۳][۴]
 احمد مسجدجامعی*۲۴ آذر ۱۳۷۹۲۶ دی ۱۳۷۹مستقل[۱۳]
 احمد مسجدجامعی۲۶ دی ۱۳۷۹۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۵]
وزیر کار و امور اجتماعی حسین کمالی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰اسلامی کار [۴][۵]
وزیر کشاورزی عیسی کلانتری۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۵ دی ۱۳۷۹کارگزاران[۴][۱۱]
وزیر کشور عبدالله نوری۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ خرداد ۱۳۷۷روحانیون مبارز [۴][۱۴]
 سید مصطفی تاج‌زاده*۳۱ خرداد ۱۳۷۷۳۱ تیر ۱۳۷۷مجاهدین اسلامی [۱۴]
 سید عبدالواحد موسوی لاری۳۱ تیر ۱۳۷۷۳۱ مرداد ۱۳۸۰روحانیون مبارز [۵][۱۵]
وزارت مسکن و شهرسازی علی عبدالعلی‌زاده۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۴][۵]
وزیر معادن و فلزات اسحاق جهانگیری۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲۵ دی ۱۳۷۹کارگزاران[۴][۱۱]
وزیر نفت بیژن نامدار زنگنه۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۴][۵]
وزیر نیرو حبیب‌الله بیطرف۲۹ مرداد ۱۳۷۶۳۱ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۴][۵]
معاونان رئیس‌جمهور
معاون اول حسن حبیبی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۴ شهریور ۱۳۸۰کارگزاران[۱۶]
معاون امور اجرایی محمد هاشمی رفسنجانی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۴ شهریور ۱۳۸۰کارگزاران[۱۷][۱۶]
معاون امور حقوقی و مجلس سید عبدالواحد موسوی لاری۱ شهریور ۱۳۷۶۳۱ تیر ۱۳۷۷روحانیون مبارز [۱۷]
 محمدعلی صدوقی۸ شهریور ۱۳۷۷۱۱ شهریور ۱۳۸۰روحانیون مبارز [۱۸][۱۹]
معاون توسعه و امور اجتماعی عبدالله نوری۳۱ خرداد ۱۳۷۷۱۴ آبان ۱۳۷۷روحانیون مبارز [۱۴][۲۰]
دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور محمد باقریان۱ شهریور ۱۳۷۶۲۸ خرداد ۱۳۷۹مستقل[۱۷][۸]
رئیس سازمان انرژی اتمی ایران غلام‌رضا آقازاده۱۲ شهریور ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۲۱]
رئیس سازمان برنامه و بودجه محمدعلی نجفی۱ شهریور ۱۳۷۶۲۸ خرداد ۱۳۷۹کارگزاران[۱۷][۸]
رئیس سازمان تربیت بدنی سید مصطفی هاشمی‌طبا۱ شهریور ۱۳۷۶۱۹ آبان ۱۳۸۰کارگزاران[۱۷]
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست معصومه ابتکار۱ شهریور ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۱۷]
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی محمدرضا عارف۲۸ خرداد ۱۳۷۹۴ شهریور ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۱۶][۸]

سایر منصوبان رئیس دولتویرایش

مقام نام آغاز تصدی پایان تصدی حزب سیاسی منبع
سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری محمد هاشمی رفسنجانی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۴ شهریور ۱۳۸۰کارگزاران[۱۷][۱۶]
رئیس دفتر رئیس‌جمهور سید محمدعلی ابطحی۱۹ مرداد ۱۳۷۶۱۱ شهریور ۱۳۸۰روحانیون مبارز [۲۲][۱۹]
سخنگوی دولت سید عطاءالله مهاجرانی۱۶ آذر ۱۳۷۶۲۴ آذر ۱۳۷۹کارگزاران[۲۳][۱۳]
دبیر هیئت دولت حسین رحیم‌زاده۱۲ مرداد ۱۳۷۲۱۴ مهر ۱۳۸۰مستقل
مشاوران رئیس‌جمهور
مشاور عالی میرحسین موسوی۲۰ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۲۴]
مشاور امنیت ملی خسرو تهرانی۱۳۷۶۱۳۷۹مستقل
 حسن روحانی۱۳۷۹۱۲ مرداد ۱۳۸۰روحانیت مبارز
مشاور امور اجتماعی سید علی‌اکبر محتشمی‌پور۱۳۷۶۱۳۷۸روحانیون مبارز
 علی ربیعی۱۳۷۸۱۲ مرداد ۱۳۸۰اسلامی کار
مشاور امور اصناف و بازرگانی ابوالفضل توکلی بینا۱۲ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مؤتلفه
 محمدرضا اعتمادیان؟۱۲ مرداد ۱۳۸۰مؤتلفه
مشاور امور اهل سنت محمد اسحاق مدنی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل
مشاور امور ایثارگران مجتبی رحماندوست؟مرداد ۱۳۸۰جمعیت ایثارگران
مشاور امور رسانه‌ای احمد پورنجاتی۱۳۷۶۱۳۷۸دفاع از ارزش‌ها
مشاور امور رسانه و مطبوعات هادی خانیکی۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت
مشاور امور جوانان احمد مسجدجامعیشهریور ۱۳۷۶مهر ۱۳۷۹مستقل
مشاور امور صنعتی مجید عباس‌پور۱۳۷۶؟مستقل
مشاور امور مناطق آزاد تجاری-صنعتی و ویژه اقتصادی مرتضی الویری۱۲ مرداد ۱۳۷۶۲۴ تیر ۱۳۷۸کارگزاران
 حسین نصیری۲۴ تیر ۱۳۷۸۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۲۵]
مشاور سیاسی سعید حجاریان۱۳۷۶پاییز ۱۳۷۷جبهه مشارکت
 زهرا رهنوردپاییز ۱۳۷۷مرداد ۱۳۸۰مستقل
مشاور علوم و فنون حسن غفوری‌فرد۲ بهمن ۱۳۷۹مرداد ۱۳۸۰جام
مشاور مطبوعاتی جلال رفیع؟۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل
مشاور مصطفی درایتی؟۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت
مشاور محمدعلی نجفی۲۸ خرداد ۱۳۷۹۱۲ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۸]
مشاور محمد باقریان۲۸ خرداد ۱۳۷۹۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۸]
مشاور محمد عبایی خراسانی؟۱۳۷۹مدرسین و محققین
مشاور رسول منتجب‌نیا۱۳۷۹مرداد ۱۳۸۰روحانیون مبارز
رئیس دفتر امور مناطق محروم کشور جلیل بشارتی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۲۶]
رئیس دفتر بازرسی ویژه ریاست‌جمهوری سید علی خاتمیبهمن ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۲۷]
رئیس دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی گودرز افتخار جهرمی۱۲ مرداد ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل
رئیس دفتر مشاوران ریاست‌جمهوری علیرضا معیری۲۱ مهر ۱۳۷۶۵ مهر ۱۳۷۷مستقل[۲۸]
 طهماسب مظاهری۵ مهر ۱۳۷۷۳۱ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۲۹]
رئیس سازمان ملی جوانان سید مرتضی میرباقریمهر ۱۳۷۹۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل
رئیس کتابخانه ملی ایران سید محمدکاظم موسوی بجنوردی۱۵ شهریور ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل[۳۰]
رئیس مرکز امور مشارکت زنان زهرا شجاعی۲۶ مهر ۱۳۷۶۱۲ مرداد ۱۳۸۰جبهه مشارکت[۳۱]
رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک محمدرضا تاجیک۱۳۷۷۱۲ مرداد ۱۳۸۰مستقل
رئیس مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی تمدن‌ها محمدجواد فریدزادهبهمن ۱۳۷۷۲۴ آذر ۱۳۷۹مستقل[۳۲]
 سید عطاءالله مهاجرانی۲۴ آذر ۱۳۷۹۱۲ مرداد ۱۳۸۰کارگزاران[۳۳]

منابعویرایش

  1. کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی ۱۳۷۶، خاطرات جمعه دهم مرداد ص ۳۳۴
  2. رای اعتماد مجلسی‌ها به ۱۰ کابینه پیشین خبرگزاری تابناک
  3. دولتی که کمترین رای اعتماد را از مجلس گرفت تابناک
  4. ۴٫۰۰ ۴٫۰۱ ۴٫۰۲ ۴٫۰۳ ۴٫۰۴ ۴٫۰۵ ۴٫۰۶ ۴٫۰۷ ۴٫۰۸ ۴٫۰۹ ۴٫۱۰ ۴٫۱۱ ۴٫۱۲ ۴٫۱۳ ۴٫۱۴ ۴٫۱۵ ۴٫۱۶ ۴٫۱۷ ۴٫۱۸ ۴٫۱۹ ۴٫۲۰ ۴٫۲۱ «تبلور حماسه دوم خرداد، در رأی اعتماد قاطع مجلس به دولت خاتمی». همشهری. سال پنجم (۱۳۳۵). ۳۰ مرداد ۱۳۷۶.
  5. ۵٫۰۰ ۵٫۰۱ ۵٫۰۲ ۵٫۰۳ ۵٫۰۴ ۵٫۰۵ ۵٫۰۶ ۵٫۰۷ ۵٫۰۸ ۵٫۰۹ ۵٫۱۰ ۵٫۱۱ ۵٫۱۲ ۵٫۱۳ ۵٫۱۴ ۵٫۱۵ ۵٫۱۶ ۵٫۱۷ «نخستین جلسه هیئت وزیران جدید تشکیل شد». همشهری. سال نهم (۲۴۸۴). ۳ شهریور ۱۳۸۰.
  6. «در پی استعفای دری نجف‌آبادی، رایزنی درباره انتخاب وزیر جدید اطلاعات جدی‌تر شد». همشهری. سال ششم (۱۷۶۴). ۲۱ بهمن ۱۳۷۷.
  7. «علی یونسی با وعده اصلاحات در وزارت اطلاعات از مجلس رأی اعتماد گرفت». همشهری. سال ششم (۱۷۷۶). ۶ اسفند ۱۳۷۷.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ ۸٫۶ «دکتر عارف رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی شد». همشهری. سال هشتم (۲۱۴۴). ۲۹ خرداد ۱۳۷۹.
  9. «نمایندگان مجلس: رأی عدم اعتماد به جهانگرد، نشانه استقلال مجلس و رفتار فراجناحی جبهه دوم خرداد است». همشهری. سال هشتم (۲۲۳۵). ۱۳ مهر ۱۳۷۹.
  10. «میرطاهری سرپرست وزارت پست و تلگراف و تلفن شد». همشهری. سال هشتم (۲۲۳۸). ۱۷ مهر ۱۳۷۹.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ ۱۱٫۶ ۱۱٫۷ «رأی قاطع نمایندگان مجلس به همه وزرای پیشنهادی خاتمی». همشهری. سال هشتم (۲۳۱۷). ۲۵ دی ۱۳۷۹.
  12. "Urgent Bill on Election to Fill Lost Seats to Be Submit". Tehran Times. 26 May 2001.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ «خاتمی: پاسداری از اندیشه انقلاب و حرمت انسان و حقوق شهروندان، راهی بی‌بازگشت است». همشهری. سال هشتم (۲۲۹۴). ۲۶ آذر ۱۳۷۹.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ «عبدالله نوری به سمت معاون توسعه و امور اجتماعی رئیس‌جمهوری منصوب شد». همشهری. سال ششم (۱۵۷۲). ۱ تیر ۱۳۷۷.
  15. «توسعه سیاسی، محور برنامه‌های موسوی لاری است». همشهری. سال ششم (۱۵۹۶). ۱ مرداد ۱۳۷۷.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ «معاون اول رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی منصوب شدند‏». همشهری. سال دهم (۲۴۸۶). ۵ شهریور ۱۳۸۰.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ ۱۷٫۵ ۱۷٫۶ «در حکم‌های جداگانه معاونان رئیس‌جمهوری منصوب شدند». همشهری. سال پنجم (۱۳۳۷). ۱ شهریور ۱۳۷۶.
  18. "Sadooqi Appointed Vice President for Legal and Parliamentary Affairs". Tehran Times. 31 August 1998.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «رئیس دفتر و معاون رئیس‌جمهور در امور حقوقی و مجلس منصوب شدند». همشهری. سال نهم (۲۴۹۲). ۱۲ شهریور ۱۳۸۰.
  20. "Abdollah Nouri Reportedly Resigns". Tehran Times. 7 November 1998.
  21. «از سوی رئیس‌جمهوری: رئیس سازمان انرژی اتمی منصوب شد». همشهری. سال پنجم (۱۳۴۷). ۱۳ شهریور ۱۳۷۶.
  22. «رئیس دفتر رئیس‌جمهوری ایران منصوب شد». ایرنا. ۱۹ مرداد ۱۳۷۶.
  23. «دکتر مهاجرانی سخنگوی دولت شد». همشهری. سال پنجم (۱۴۲۸). ۱۷ آذر ۱۳۷۶.
  24. «مهندس میرحسین موسوی مشاور عالی رئیس‌جمهوری شد». همشهری. سال پنجم (۱۳۸۰). ۲۱ مهر ۱۳۷۶.
  25. «انتصاب دبیرکل شورای عالی مناطق آزاد تجاری-صنعتی از سوی رئیس‌جمهور». ایرنا. ۲۴ تیر ۱۳۷۸.
  26. «انتصاب رئیس دفتر مناطق محروم». ایرنا. ۱۲ آبان ۱۳۶۸.
  27. «رئیس‌جمهوری ایران: حیثیت مدیران باید حفظ شود». ایرنا. ۱۲ بهمن ۱۳۷۶.
  28. «"علیرضا معیری" مشاور هماهنگی رئیس‌جمهوری ایران شد». ایرنا. ۲۱ مهر ۱۳۷۶.
  29. «مشاور رئیس‌جمهور و رئیس دفتر خدمات مشاوره‌ای ریاست‌جمهوری ایران تعیین شد». ایرنا. ۵ مهر ۱۳۷۷.
  30. «انتصاب رئیس جدید کتابخانه ملی». همشهری. سال پنجم (۱۳۴۸). ۱۵ شهریور ۱۳۷۶.
  31. «مشاور رئیس‌جمهوری و رئیس مرکز امور مشارکت زنان ایران منصوب شد». ایرنا. ۲۶ مهر ۱۳۷۶.
  32. «مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی تمدن‌ها در ایران آغاز به کار کرد». ایرنا. ۲۵ بهمن ۱۳۷۷.
  33. «خاتمی: پاسداری از اندیشه انقلاب و حرمت انسان و حقوق شهروندان، راهی بی‌بازگشت است». همشهری. سال هشتم (۲۲۹۴). ۲۶ آذر ۱۳۷۹.