رتبه آرایه‌شناختی

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.جانداردامنهفرمانروشاخهردهراستهخانوادهسردهگونه

Magnify-clip.png
سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.

رتبهٔ آرایه‌شناختی[۱] (به انگلیسی: Taxonomic rank) یا طبقهٔ آرایه‌شناختی ، اصطلاح چکیده‌ای است که در «طبقه‌بندی علمی» و «آرایه‌شناسی» جانداران به کار می‌رود. طبقهٔ آرایه‌شناختی، سطح یک آرایه (Taxon) را در سلسله مراتب آرایه‌شناختی نشان می‌دهد. آرایه‌های رده‌بندی (classification) در یک رتبهٔ آرایه‌شناختی، گروه‌هایی از ارگانیسم‌ها هستند که در یک سطح دسته‌بندی می‌شوند.

رتبه‌های اصلی آرایه‌شناختیویرایش

در رده‌بندی جانداران هشت رتبهٔ اصلی وجود دارد که از بزرگ به کوچک بدین قرارند:

رتبه‌های (طبقه‌های) گیاه‌شناسی و جانورشناسی گاه اندکی متفاوتند.

پسوندهای رده‌بندیویرایش

در رده‌بندی جانداران پسوندهای استانداردی بر پایه سلسله (فرمانرو) و گاه بر پایه شاخه یا رده به‌کار می‌رود که در جدول آمده‌است. برای بسیاری از آن‌ها در نام‌های فارسی پسوند -ان و -گان- به‌کار می‌رود و برای phyta- بیشتر پسوند -رُستیان و رویی‌ها به‌کار می‌رود.

نام رتبه به فارسی نام رتبه به انگلیسی گیاهان جلبک‌ها قارچ‌ها جانوران
دسته/شاخه Division/Phylum (تباران-) -phyta -mycota (ان، وندان) -a,s,es
زیرشاخه Subdivision/Subphylum (وندان-) -phytina -mycotina (ان-، داران، وندیان)-a; -ata
رده Class -opsida (ویسان) -phyceae -mycetes (ان/گان، ویسان-)-a,i,ida,es
زیررده Subclass -idae (-داران) -phycidae -mycetidae (ان/گان، ویسیان-)-a,i,es
کلاد (نیاک) Clade (ان، انیان، مانندان، ریختان-) -a,es,morphae
بالاراسته Superorder (مانان-) -anae (مانان-) -ae
راسته Order (سانان-) -ales (سانان) -formes, es, a
زیرراسته Suborder (سانیان-) -ineae (سانیان-) -i (ae, es)
فروراسته Infraorder گان -aria (وارگان-) -ida
خردراسته Parvorder - (واریان-) -ini
بالاخانواده / بالاتیره Superfamily (واران-) -acea (واران-) -oidea
گروه Group - -
خانواده / تیره Family (یان-) -[نیازمند منبع] aceae (ان-) -idae
(گان- در نام‌های با حرف پایانی 'ه')
زیرخانواده / زیرتیره Subfamily (یان-) - [نیازمند منبع] oideae (یان-) -inae
(ایان- در نام‌های با حرف پایانی 'ه')
تبار Tribe/Infrafamily -eae (تباران-) -ini
زیرتبار Subtribe -inae (تباریان-) -ina
سرده Genus (ها-)um,us,a (ها-) -us,a
تافته گونه‌ها Species-complex - -
گونه Species - -
گروه زیرگونه‌ای Subspecies Group - -
زیرگونه Subspecies - -

فهرست تکمیلی اصطلاحات رده‌بندی و پیوند میان آن‌هاویرایش

رده‌بندی جانداران از کلی‌ترین تا جزئی‌ترین رتبه‌ها:

 
کلکسیون بزرگی از قاب‌بالان

در کشاورزی زیرگونه‌ای از گیاهان کشت شده وجود دارد به نام رَقَم (Cultivar).

از میان این رتبه‌های گوناگون، تنها گونه است که تعریف دقیق زیست‌شناختی دارد. سطح‌های دیگر برای نمایش تبارزایی اندامگان مورد مطالعه استفاده می‌شوند و تا اندازه‌ای به داوری شخص پژوهشگر بستگی دارند. برای بیشتر گروه‌های جاندار تمام این رتبه‌ها کاربرد ندارند و بیشتر برای موارد پیچیده‌تر مانند حشرات به‌کار می‌روند.

نام برخی از رده‌ها، راسته‌ها، تیره‌ها و خانواده‌های گیاهی و جانوری با برابر انگلیسی آنهاویرایش

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. گروه واژه‌گزینی ۱۳۷۶–۱۳۸۹ (۱۳۹۰). هزارواژهٔ زیست‌شناسی، جلد 1. نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ص. ۲۴۵ فارسی + ۱۲۷ انگلیسی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۱۴۳-۱۴-۹.
  • آریانپور، فرهنگ فشرده یکجلدی فارسی به انگلیسی، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر ۱۳۷۳ خ؛ که در آن از سه منبع زیر استفاده شده:
  • راهنمای گیاهی «گیا» از دکتر حسین گل گلاب.
  • فرهنگ گیاهی از ح.ع. بهرامی.
  • واژه‌نامه گیاهی از دکتر اسمعیل زاهدی.