روان‌شناسی فرگشتی

(تغییرمسیر از روانشناسی تکاملی)

روان‌شناسی فرگشتی یا تکاملی (به انگلیسی: Evolutionary psychology)، که به صورت (EP) نیز شناخته می‌شود، رویکردی در علوم اجتماعی و طبیعی است که به بررسی صفات روانی نظیر حافظه، ادراک و زبان از طریق چشم‌اندازهای تکاملی نوین می‌پردازد. این شاخه به دنبال شناسایی این است که کدام صفات روانی انسان، در نتیجهٔ سازگاری فرگشت پیدا کرده‌اند و به این ترتیب از نتایج کارکردی انتخاب طبیعی یا انتخاب جنسی هستند.[۱]

روان‌شناسی فرگشتی رویکردی به نسبت جدید در روان‌شناسی است. از این دیدگاه، رفتار انسان و عملکردِ ذهنی او به انتخاب طبیعی نسبت داده می‌شود. طبقِ گفتهٔ وود و ایگلی (۲۰۰۲) «روانشناسانِ فرگشتی، فعالیت‌های مردان در جامعه را، بازتابِ رقابت ایشان در به‌دست آوردنِ منابع با هدفِ جذبِ زنان می‌دانند. زنانِ جامعه نیز در جریانِ تطور زیستی، کسی را به عنوانِ جفت ترجیح می‌دهند که از عهدهٔ تأمینِ منابع برای آن‌ها و فرزندان‌شان برآید. از این دیدگاه، مردان تمایل دارند برای اطمینان یافتن از قطعیت پدری شان و در نتیجه تأمینِ منابع برای فرزندانِ زیستی (حقیقی) شان، بر تمایلات جنسیِ زنان نظارت و کنترل داشته باشند.[۲]

دیدگاهِ فرگشتی همچنین عقیده دارد که گرایش به نظارت و کنترلِ زنان توسط مردان در تمامی فرهنگ‌ها مشترک است. به این ترتیب از این دیدگاه، تمایلاتیِ که طیِ تکامل در مردان به منظورِ جمع‌آوری منابع و کنترلِ میل جنسیِ زنان ایجاد شده‌است، مسئولِ تقسیم‌بندی جنسیتیِ موقعیت، قدرت و منابع در تمامیِ فرهنگ‌ها به شمار می‌آید.[۲]

اندیشهٔ کلیدی در روانشناسیِ تکاملی این است که سازوکارهای روانی هم مثل سازوکارهای زیستی نتیجهٔ میلیون‌ها سال تکامل از طریقِ انتخابِ طبیعی است. به این ترتیب فرضِ روانشناسی تکاملی بر این است که سازوکارهای روانی مبنایی وراثتی دارند و در گذشته احتمالِ بقاء و تولید مثلِ نیاکانِ ما را افزایش داده‌اند. برای روشن‌تر شدنِ این نکته میل به خوردنِ شیرینی را در نظر بگیرید. این تمایل را می‌توان سازوکاری روانی که اساسی وراثتی دارد تلقی کرد، وانگهی بشر از این رو این تمایل را دارد که عملِ مزبور بختِ نیاکانِ ما را برای بقاء بیشتر کرده‌است: یعنی میوه‌ای که مزهٔ شیرین‌تری داشته از ارزشِ تغذیه‌ای بالاتری هم برخوردار بوده‌است، لذا با خوردنِ آن احتمالِ بقاء و دوامِ ژن‌های مربوط به این کار نیز افزایش یافته‌است. (سیمونز ۱۹۹۲)[۳]

روانشناسی تکاملی در ایرانویرایش

از جمله کتاب‌هایی که در زبان فارسی به طرح این مباحث پرداخته‌اند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. روانشناسی تکاملی – قدم اول. اثر دیلان اوانس. مترجم: نورالدین رحمانیان انتشارات: شیرازه، ۱۳۸۰
  2. بنیان‌های روانشناسی زیست‌بنیاد: (مبانی شناخت انسان). (۲۰جلد) اثر مایکل آیزنک. ترجمهٔ آرش حسینیان (ب. کوشا). نشر اینترنتی . 1387
  3. تکامل و رفتار انسان: اثر جان کارترایت. ترجمهٔ بهزاد سروری خراشاد. نشر جهاد دانشگاهی مشهد. ۱۳۸۷
  4. روان‌شناسی تکاملی: (۵جلد) اثر دیوید باس. ترجمهٔ آرش حسینیان. نشر اینترنتی. ۱۳۹۱ (چاپ مجدد نشر مثلث: 1394)[۱]
  5. چهار بدفهمی در باب سرشت انسان: اثر کریستوفر رایان. کاسیلدا جتا. گروه مترجمان. نشر تلنگر، 1395 [۲]
  6. روانشناسی تکاملی: اثر جان توبی. لدا کازمیدس. ترجمهٔ جواد حاتمی. هاشم صادقیه. نشر بینش نو. زمستان ۱۳۹۱
  7. هوس‌های سرخ. (تألیف) اثر کوروش رستگار. نشر اینترنتی. ۱۳۹۲
  8. تخت‌گاز ده‌هزارساله (۲جلد). اثر هنری هارپندینگ. گرگوری کوچران. ترجمهٔ آرش حسینیان. نشر اینترنتی ۱۳۹۳ (چاپ کاغذی:نشر تلنگر. 1396) [۳]
  9. روان‌شناسی تکاملی(۴جلد): اثر دانیل ورکمن. ویل ریدر. ترجمهٔ آرش حسینیان. نشر تلنگر ۱۳۹۶ [۴]
  10. تحلیل تکاملی نظام‌های جفتی انسان:(۲جلد) اثر دیوید باراش. ترجمهٔ آرش حسینیان، ۱۳۹۷ [۵]


گروه مطالعاتی روان‌شناسی تکاملی (ایوالپس)ویرایش

در اواخر سال 1397 توسط جمعی از دانشجویان در دانشکده روان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تشکیل شده است. فعالیت رسمی این گروه به صورت مستقل و متشکل از دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاه‌های تهران، صنعتی شریف، علامه طباطبایی و... در تابستان 1398 آغاز شد. فعالیت‌های این گروه به انتشار نخستین نشریه و پادکست تخصصی روان‌شناسی تکاملی در ایران انجامید.

هدفویرایش

قوانینویرایش

روانشناسی تکاملی رویکردی است که طبیعت انسان را محصولی از مجموعه ای جهانی از سازگاری های روانشناختی تکامل یافته را برای مشکلات تکرار شونده در محیط اجدادی می داند. طرفداران پیشنهاد می کنند که این تلاش برای ادغام روانشناسی در سایر علوم طبیعی است و ریشه در تئوری سازماندهی زیست شناسی (نظریه تکاملی) دارد و بنابراین درک روانشناسی به عنوان شاخه ای از زیست شناسی می باشد.

قضایای اثبات شدهویرایش

روانشناسی تکاملی در چند قضیه اثبات شده اصلی یافت می گردد.

  1. مغز وسیله ایست برای پردازش اطلاعات و تولید کننده رفتارها در پاسخ به داده های خارجی و داخلی می باشد.[۴]
  2. مکانیسم تطابق پذیریی مغز توسط انتخاب طبیعی و جنسیتی شکل گرفته اند.
  3. مکانیسم های عصبی مختلف از گذشته تا به امروز در تکامل بشر، در معقوله حل مشکلات تخصصی تر شده است.
  4. مغز در حیطه مکانیسم های عصبی به شکل تخصصی تری فرگشت یافته است که این فرگشت به جهت حل مشکلات در بازه زمانی بلند تکامل، رخ داده است. انسانهای امروزی نمونه های تکامل یافته مغزهای انسان های عصر حجر هستند.[۵]
  5. اکثر عملکرد ها و پروسه های مغز غیرارادی هستند و بیشتر مشکلات ذهنی که حل آنها ساده به نظر می رسند، در واقع بسیار دشوار بوده که توسط مکانیسم های عصبی به شکل غیر ارادی حل شده اند.
  6. اعصاب انسان متشکل از مکانیسم های تخصصی هستند که هر کدام به کلاسه خاصی از اطلاعات یا داده ها حساسیت نشان داده. این مکانیسم ها با یک دیگر ترکیب شده تا یک رفتار بازنمود کند.

تاریخچهویرایش

تکامل روانشناسی ریشه هایی تاریخی در تئوری انتخاب طبیعی چارلز داروین دارد. در کتاب زادگاه گونه ها، داروین پیش بینی کرد که روان شناسی احتمالا در حیطه تکاملی پیشرفت می کند:

در آینده زمینه های باز تری در خصوص تحقیقات بسیار مهم تر را مشاهده می کنم. روانشناسی مبتنی بر یک پایه جدید خواهد بود که این بدین معنی کسب توانایی لازم از هر قدرت و ظرفیت ذهنی با درجه بندی می باشد. داروین – چارلز (1859). زادگاه گونه ها صفحه 488 – از ویکی نبشته (کتابخانه آزاد)

مبانی نظریویرایش

نظریه هایی که در آنها روانشناسی تکاملی بنا شده است، با کار چارلز داروین سرچشمه گرفته است، از جمله گمانه زنی های او درباره خاستگاه تکاملی غرایز اجتماعی در انسان. با این وجود، روانشناسی تکاملی مدرن، ، فقط به دلیل پیشرفت در نظریه تکاملی در قرن بیستم امکان پذیر است.

مکانیسم های روانی تکامل یافتهویرایش

روانشناسی تکاملی مبتنی بر این فرضیه است که درست مثل قلب، ریه ها، کبد، کلیه و سیستم ایمنی، فرآیند های ادراک دارای ساختار عملکردی با پایه ژنتیکی می باشد و به همین دلیل تکامل آن توسط انتخاب طبیعی صورت گرفته است.

مباحث تاریخیویرایش

طرفداران روانشناسی تکاملی در دهه 1990 اکتشافاتی را در رویدادهای تاریخی انجام دادند، اما پاسخ کارشناسان تاریخی بسیار منفی بود و تلاش چندانی برای ادامه این خط از تحقیقات صورت نگرفته است.

محصولات تکامل: سازگاری ها، نتایج فرعی و تغییرات تصادفیویرایش

همه صفات ارگانیسم ها سازگاری تکاملی نیستند. همانطور که در جدول زیر ذکر شده است ، ممکن است صفات سرگرمی ، فرآورده های جانبی سازگاری (که گاه به آنها "اسپندرل ها" می گویند) یا تنوع تصادفی بین افراد باشد.[۶]

سازواری های ضروری و غیر ضروریویرایش

سوالی که ممکن است در مورد سازگاری پرسیده شود این است که آیا این امر به طور کلی ضروری است (نسبتاً محکم در مواجهه با تنوع محیطی معمولی) یا غیر ضروری (حساس به تنوع محیطی معمولی).[۷]

فرهنگی در سراسر جهانویرایش

روانشناسان تکاملی رفتارها یا خصوصیاتی که در کلیه فرهنگها در سراسر جهان رخ می دهند، کاندیداهای خوبی برای سازگاریهای تکاملی هستند.

محیط سازگاری تکاملیویرایش

روانشناسی تکاملی استدلال می کند که برای درک صحیح عملکردهای مغز، باید به ویژگی های محیطی که مغز در آن تکامل یافته است، پی برد.

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مبانی روانشناسی زیستی، مایکل آیزنک 2004، ترجمهٔ آرش حسینیان نسخهٔ دیجیتال بایگانی‌شده در ۱۸ مه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine
  3. نقل از روانشناسی هیلگارد – جلد اول صفحهٔ ۳۲
  4. "Buss Lab – Evolutionary Psychology at the University of Texas". Retrieved 10 August 2016.
  5. "I can't believe it's evolutionary psychology!". 2016-03-07.
  6. Hunt, Lynn (2014). "The Self and Its History". American Historical Review. 119 (5): 1576–86. doi:10.1093/ahr/119.5.1576. quote p 1576.
  7. Pinker, Steven. (1994) The Language Instinct