خرس

جانور پستاندار از فروراسته سگ‌واران

خرس‌ها پستاندارانی هستند که در خانواده Ursidae جای می‌گیرند. خرس‌ها به فروراسته‌ی سگ واران تعلق دارند و نزدیک‌ترین خویشاوندانشان خوک‌های دریایی هستند. هرچند فقط 8 گونه خرس وجود دارد اما پراکنش جغرافیایی وسیعی دارند و در زیستگاه‌های متنوعی از قطب شمال گرفته تا برخی نقاط نیمکره جنوبی سکونت دارند. خرس ها در قاره های آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، اروپا و آسیا دارای پراکندگی هستند. خرس ها ممکن است در روز و یا در شب ها فعالیت داشته باشند و تقریبا در اکثر مواقع به استثنای زمان تولید مثل و هنگام نگهداری از توله ها زندگی انفرادی دارند. خرس ها معمولا حفره ها و غارها را به عنوان پناهگاه انتخاب کرده و عموما در فصل سرد به خواب زمستانی می روند. خواب زمستانی خرس ها ممکن است تا صد روز به درازا بیانجامد.

مشخصات فیزیکیویرایش

خرس ها بزرگ ترین گوشتخواران خشکی زی هستند و بزرگ ترین آن ها خرس قطبی است به طوری که خرس قطبی نر بالغ بین 2/4 تا 3 متر طول و بین 350 تا 700 کیلوگرم وزن دارد و کوچک ترین گونه، خرس های آفتاب هستند که طولی بین 1 تا 1/4 متر و وزنی بین 25 تا 65 کیلوگرم دارند. در دوران ماقبل تاریخ نیز گونه ای خرس در آمریکای جنوبی می زیسته که طولی معادل 3/4 متر و وزنی در حدود 1400 کیلوگرم داشته و امروزه این خرس منقرض شده است. وزن خرس ها در فصول مختلف سال متغیر است و معمولا در پایان فصل سرد خرس ها به دلیل مصرف ذخایر چربی در بدن، دچار کاهش وزن می شوند.

خرس‌ها جثه‌ای بزرگ، پاهای کلفت، دم کوتاه، موی زبر و پوزه دراز دارند. هر کدام از دست‌ها و پاهایشان دارای پنج انگشت است که قابلیت جمع شدن ندارد و از لحاظ حرکتی کف‌رو هستند. خرس قطبی عمدتاً گوشتخوار است و خرس پاندا تقریباً به‌طور خاص از گیاه بامبو تغذیه می‌کند اما شش گونه دیگر خرس همه‌چیزخوارند.

دندان خرس تیز نیست و مانند سایر گوشتخواران برای بریدن گوشت طراحی نشده‌است. مثلاً در بیشتر گوشتخواران، دندان نیش بزرگ است و برای کشتن کاربرد دارد. در خرس‌ها این دندان‌ها همچنان بزرگ هستند اما کاربرد کمتری دارند و خرس‌ها از آن به عنوان ابزاری برای دفاع استفاده می‌کنند. دندان آسیای خرس بر خلاف اکثر گوشتخواران مسطح و پهن است تا بتواند غذاهای گیاهی را خرد کرده و بکوبد.[۲] دستگاه گوارش خرس ها مشابه سایر گوشتخواران کوتاه است و معده ساختار ساده ای دارد و فاقد سکوم هستند. حتی پانداها که کاملا گیاهخوار هستند سیستم گوارشی شبیه گوشتخواران را داشته و هضم سلولز در معده پاندا توسط باکتری ها انجام می شود.[۳] خرس ها در اکثر ساعات روز جهت ذخیره ی هرچه بیشتر مواد غذایی در حال تغذیه هستند. برای مثال پانداها بین 12 تا 15 ساعت در هر شبانه روز در حال تغذیه هستند. [۴]

هر یک از دست و پاهای خرس، ۵ چنگال تیز و بلند دارد که جمع نمی‌شود (برعکس گربه). این دست و پاها برای بالا رفتن از درخت و شکافتن خانه موریانه و کندوی عسل، یافتن و کندن ریشه گیاهان و گرفتن طعمه به کار می‌رود. راه رفتن خرس‌ها با راه رفتن بسیاری از گوشتخواران تفاوت دارد و گویی روی پنجهٔ پا راه می‌روند که برای افزایش سرعت، کارآمد است. آنها می‌توانند با سرعت ۵۵ کیلومتر در ساعت بدوند. خرس‌ها مثل انسان روی پا هم راه می‌روند.[۲]

موی خرس بلند و ضخیم است. رنگ موی آنها بسته به این که از چه نوع خرسی باشند می‌تواند تقریباً هر رنگی داشته باشد. مثلاً سفید، کرم، تمام‌سیاه، تمام‌قهوه‌ای، ...[۲] رنگشان از سفید در خرس قطبی تا قهوه‌ای و سیاه در سایر گونه‌ها متفاوت است. دندان‌های آسیای بالا با سطح زیاد اما برجستگی‌های روی آنها کند و صاف است.

خرس‌ها به باغبان طبیعت معروف هستند. چون آنها پس از خوردن میوه، دانه‌اش را کیلومترها دور از گیاهِ مادر می‌اندازند و به این ترتیب به دانه افشانی گیاهان کمک می‌کنند.[۵]

خرس‌های قطبی بوی غذا را از فاصله صد مایلی در هوای آزاد و همچنین از فاصله سه متری در زیر برف تشخیص می‌دهند. این حیوان بسیاری از وقت خود را زیر آب سپری می‌کند. آن‌ها در بعضی از کشورها رسماً به عنوان پستانداران دریایی طبقه‌بندی می‌شوند.[۶]

میانگین طول عمر خرس‌ها دقیقاً معلوم نیست. به نظر می‌رسد عمر آنها ۳۰ تا ۴۰ سال باشد. خرس‌های وحشی که در جنگل هستند نسبت به خرس‌هایی که در باغ وحش هستند در سنین پایین‌تری می‌میرند.[۲]

 
پاندای غول پیکر در حال خوردن بامبو


پراکندگی و زیستگاهویرایش

خرس ها در حال حاضر در 60 کشور زندگی می کنند و اغلب در نیمکره شمالی و در قاره های آسیا، اروپا و آمریکای شمالی تراکم بیشتری دارند. خرس عینکی یا "خرس آند" یک استثنا بوده و فقط در نیمکره جنوبی و در اطراف رشته کوه های آند در آمریکای جنوبی یافت می شود. خرس آفتاب گونه ای خرس است که در جنوب شرقی آسیا و در هر دو نیمکره زیست می کند و خرس اطلس به عنوان زیرگونه ای از خرس قهوه ای در شمال آفریقا پراکندگی داشته و در سال 1870 میلادی منقرض شده است. [۷]

خرس قهوه ای بیشترین پراکندگی جغرافیایی را در میان خرس ها دارد به طوری که از غرب اروپا تا شرق آسیا و همچنین در غرب آمریکای شمالی یافت می شود. خرس سیاه آمریکایی فقط در آمریکای شمالی و خرس قطبی فقط در قطب شمال یافت شده و سایر خرس ها نیز در آسیا زندگی می کنند.

خرس ها در اقلیم ها و مناطق مختلف جغرافیایی پراکنده هستند. گونه های مختلف خرس ها به عنوان مثال در جنگل های مناطق حاره ای، جنگل های پهن برگ و سوزنی برگ، دشت ها، مناطق استپی، کوهستان های مرتفع و سردسیر، توندرا، تایگا و چمنزارها، پراکندگی دارند. [۳]

رفتارشناسی و نحوه زندگیویرایش

خرس های قهوه ای و خرس سیاه آمریکایی عموما در روزها فعال هستند اما بسته به شرایط ممکن است در شب هم فعالیت کنند.

سایر خرس ها عموما شب فعال هستند. خرس ها در بیشتر دوران زندگی خود به طور انفرادی زندگی می کنند و انفرادی ترین گروه گوشتخواران محسوب می شوند.

حس بویایی در خرس ها بسیار قوی بوده و آن ها بوی غذا، رقبا، توله ها و سایر حیوانات و لاشه ی آن ها را از فواصل بسیار دور تشخیص می دهند.

تولید مثل

خرس های نر قلمرو طلب هستند و جهت تعیین قلمرو بر روی درختان خراش ایجاد کرده و بوی خود را بر جا می گذارند. پاندا ها معمولا به وسیله ادرار کردن قلمرو خود را تعیین می کنند. خرس های نر برای به دست آوردن خرس ماده یا تعیین قلمرو ممکن است با هم درگیر شوند و طی این درگیری ها به شدت زخمی شوند. دوره بارداری در خرس ها بین 6 تا 9ماه به طول می انجامد و تا چهار توله متولد می شوند. پاندا ممکن است دوقلو بزاید اما فقط به یکی از توله ها رسیدگی کرده و توله ی دیگر را رها کرده تا بمیرد. شیر خرس ها بسیار غنی و حاوی چربی فراوان و آنتی بادی ها بوده و ممکن است تا یک سال شیردهی به توله ها ادامه یابد.

در 2 تا 3 ماهگی توله ها قادر به ترک لانه به همراه مادر خود خواهند بود. خرس های نر نقشی در بزرگ کردن توله ها ایفا نمی کنند. نوزادکشی در میان خرس های قطبی، خرس قهوه ای و خرس سیاه آمریکایی مشاهده شده و خرس های نر توله ی دیگر خرس ها را می کشند. خرس ها بسته به گونه در سنین 3 تا 6 سالگی به بلوغ جنسی می رسند. همچنین طول عمر گونه های مختلف خرس ها متفاوت بوده و به عنوان مثال خرس های قهوه ای به طور میانگین 25 سال عمر می کند.

خواب زمستانی

خرس های مناطق شمالی و سردسیر مانند خرس گریزلی و خرس سیاه آمریکایی در ماه های سرد به خواب زمستانی می روند. طی این فرایند، متابولیسم و دمای بدن حیوان شدیدا کاهش یافته و ضربان قلب از 55 بار در دقیقه به 9 بار کاهش می یابد. خرس ها در حالت عادی طی خواب زمستانی بیدار نخواهند شد و تمام این مدت را بدون خوردن و آشامیدن و دفع ادرار و مدفوع می گذرانند. خرس های ماده باردار در دوره خواب زمستانی بیدار شده و زایمان انجام می شود.

مرگ و میر و تهدیدات

خرس ها دشمنان زیادی در طبیعت ندارند. البته توله ها و خرس های نابالغ ممکن است توسط گربه سانان بزرگ تر مثل شیر یا ببر آسیب ببینند اما مهم ترین تهدید علیه خرس ها، انسان ها هستند.

تا کنون بالغ بر 80 نوع از انواع انگل ها در خرس ها مشاهده شده که شامل انگل های خارجی مثل شپش ها و کنه ها و انگل های داخلی همچون تک یاخته ها، نماتود ها و کرم ها در بافت های مختلف می باشد. همچنین در بعضی از خرس های آمریکای شمالی ویروسی شناسایی شده که موجب علایمی مشابه بیماری هاری سگ‌سانان می‌شود.[۳]

انواع خرسویرایش

چند نوع خرس معروف عبارتند از:

نگارخانهویرایش

جستارهای وابستهویرایش

گوشت خرس

پانویسویرایش

  1. Eocene
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ Encarta 2008
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ "Bear - Wikipedia". en.m.wikipedia.org. Retrieved 2020-08-29.
  4. "Bear - Wikipedia". en.m.wikipedia.org. Retrieved 2020-08-29.
  5. Saghal، Bittu. Do you know?.
  6. برگرفته از فیلمی تحت عنوان "خرس‌هاً در دانشنامه انکارتا 2008
  7. "Bear - Wikipedia". en.m.wikipedia.org. Retrieved 2020-08-29.

منابعویرایش

پیوند به بیرونویرایش

خطر برای خرس‌های وحشی[پیوند مرده]