شیبانیان

دودمان ترک‌تبار در آسیای میانه

دودمان شیبانیان یا به‌طور دقیق‌تر ابوالخیری‌ها-شیبانی‌ها[۱] یک دودمان ایرانی شده[۲] از ترک‌ها و مغول‌ها[۳] در آسیای میانه بودند، که در قرن پانزدهم میلادی بر بیشتر سرزمین قزاقستان امروزی، ازبکستان و بخش‌هایی از جنوب روسیه (از جمله سیبری) حکومت می‌کردند.[۴] نسب آن‌ها به شیبان، پنجمین پسر جوجی، فرزند ارشد چنگیز خان می‌رسید.[۵] تا اواسط قرن چهاردهم میلادی، آن‌ها به حکومت فرزندان باتوخان، آردا خان و اوزبیک خان (برادران شیبان) اذعان داشتند. شیبانی‌ها، در ابتدا اردوی خاکستری، در جنوب شرقی اورال را رهبری می‌کردند (در گذشته به نام اوزبیگ شناخته می‌شد، امروزه آن را با نام ازبک می‌شناسند) و در سال ۶۶۰ ه‍.ش به اسلام گرویدند.

شیبانیان
Shayboniylar
GökturksAD551-572.png
تاسیس
انحلال
۱۵۰۰
۱۵۹۹
مدیریت
 • خانشیبک خان (۱۵۱۰-۱۵۰۰)
کوچکونجی (۱۵۳۰-۱۵۱۰)
ابوسعید (۱۵۳۳-۱۵۳۰)
عبیدالله (۱۵۳۹-۱۵۳۳)
عبدالله اول (۱۵۴۰-۱۵۳۹)
عبداللطیف (۱۵۵۱-۱۵۴۰)
نوروز احمد (۱۵۵۵-۱۵۵۱)
پیر محمد اول (۱۵۶۰-۱۵۵۵)
اسکندر (۱۵۸۳-۱۵۶۰)
عبدالله دوم (۱۵۹۸-۱۵۵۵)
عبدالمومن (۱۵۹۸-۱۵۹۸)
پیر محمد دوم شیبانی (۱۵۹۸-۱۵۹۸)

در دوران ابوالخیر خان (که شیبانی‌ها را از ۸۰۶ ه‍.ش تا ۸۴۶ ه‍.ش رهبری کرد)، او شروع به متحد کردن قبایل ناهمگون ازبک، ساکن در اطراف تیومن و رود تورا و سپس به منطقه سیر دریا کرد. نوه او شیبک خان (حکومت ۸۸۸ ه‍.ش -۸۷۸ ه‍.ش) نام خاندان را به شیبانی تغییر داد، سمرقند، هرات،[۵] بلخ[۵] و بخارا[۵] را فتح کرد و بدین ترتیب به کار دودمان تیموری پایان داد و دودمان شیبانی را تأسیس کرد.[۶] فرزندان او از سال ۸۸۳ ه‍.ش تا ۹۷۶ ه‍.ش بر خانات بخارا و از ۸۸۹ ه‍.ش تا ۱۰۷۳ ه‍.ش بر خانات خیوه حکومت کردند.

ایالت دیگری که شیبانیان بر آن حکومت می‌کردند، خانات سیبیر بود که در سال ۹۴۱ ه‍.ش آن را تصرف کردند. آخرین خان آن، کوچوم، توسط روس‌ها در سال ۹۷۶ ه‍.ش خلع شد. او به بخارا گریخت، اما پسران و نوه‌هایش توسط تزار به مسکو برده شدند. در آن‌جا نام خانوادگی خود را Sibirsky تغییر دادند.[۷]

امیرانویرایش

اسامی افراد این شعبه از شیبانیان از این قرار است:

پانویسویرایش

  1. Kilic-Schubel, N. (2016). Shibanid Empire. In The Encyclopedia of Empire (eds N. Dalziel and J.M. MacKenzie). https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1002/9781118455074.wbeoe337
  2. Introduction: The Turko-Persian tradition, Robert L. Canfield, Turko-Persia in Historical Perspective, ed. Robert L. Canfield, (Cambridge University Press, 1999), 19.
  3. "Welcome to Encyclopaedia Iranica".
  4. Shibanids, R.D. McChesney, The Encyclopaedia of Islam, Vol. IX, ed. C. E. Bosworth, E. Van Donzel, W. P. Heinrichs AND G. Lecomte, (Brill, 1986), 428;"SHIBANIDS, a Mongol dynasty of Central Asia, the agnatic descendants of Shiban, the fifth son of Djoci son of Cinggis Khan".
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Rene Grousset, The Empire of the Steppes, transl. Naomi Walford, (Rutgers University Press, 1970), 478.
  6. Svat Soucek, A History of Inner Asia, (Cambridge University Press, 2000), 149.
  7. Semenov, Yuri (1963). Siberia: Its Conquest and Development. Hollis and Carter. p. 75.

منابعویرایش