مختارنامه (مجموعه تلویزیونی)

مجموعۀ تلویزیونی تاریخی ایرانی

مختارنامه یک مجموعه تلویزیونی پیرامون زندگی و قیام مختار ثقفی به کارگردانی داوود میرباقری است. این سریال به داستان مختار ثقفی مکنی به ابواسحاق، و چگونگی قیام او که پس از حادثه عاشورا به خونخواهی حسین بن علی برمی‌خیزد، می‌پردازد. این سریال در ۴۰ قسمت ۶۰ دقیقه‌ای از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش گردید. شروع پخش این سریال در تاریخ جمعه ۹ مهر ۱۳۸۹ از شبکه اول سیما بود.[۱]

مختارنامه
Mokhtar Poster 3 by miladps3.jpg
پوستر
ژانرتاریخی، مذهبی و روایتی
نویسندهداوود میرباقری
حسن میرباقری
محمد بیرانوند
کارگردانداوود میرباقری
بازیگرانفریبرز عرب‌نیا
مهدی فخیم زاده
فرهاد اصلانی
رضا کیانیان
نسرین مقانلو
محمد فیلی
فریبا کوثری
رضا رویگری
ماه چهره خلیلی
ولی‌الله شیراندامی
ژاله علو
ابراهیم‌آبادی
گوهر خیراندیش
شهرام حقیقت‌دوست
الهام حمیدی
حدیث فولادوند
آهو خردمند
ویشکا آسایش
داوود رشیدی
امین زندگانی
فرخ نعمتی
پرویز پورحسینی
بهنوش طباطبایی
عنایت شفیعی
جعفر دهقان
محمد صادقی
حامد میرباقری
رز رضوی
کریم اکبری مبارکه
اکبر زنجانپور
عزیزالله هنرآموز
محمدرضا شریفی‌نیا
انوشیروان ارجمند
آهنگسازامیر توسلی
کشور سازندهایران
زبان‌(های) اصلیفارسی
تعداد قسمت‌ها۴۰ قسمت
تولید
تهیه‌کنندهمحمود فلاح، محصول سیمافیلم
تدوین‌گرمهدی حسینی‌وند
مکان‌هاتهران، قزوین، تاکستان، ورامین، آبادان، زاویه، شوشتر، شهریار، آران و بیدگل، کویر سفیدشهر، اسلامشهر و شاهرود و آب بخشان دامغان
فیلم‌برداریعظیم جوانروح
مدت۶۰ دقیقه (تقریباً)
انتشار
شبکهٔ اصلیشبکه ۱ سیما
پیوند به بیرون
وبگاه

فیلمبرداری سریال مختارنامه از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و در سال ۱۳۸۸ به پایان رسید. فیلمبرداری این مجموعه در تهران، قزوین، تاکستان، ورامین، آبادان، شوشتر، شهریار، آران و بیدگل، اسلامشهر، زاویه، کویر سفیدشهر و شاهرود انجام شده‌است. همچنین سکانس‌های عاشورای این سریال در بیابان‌های روستای طرود، در نزدیکی شهرستان شاهرود فیلمبرداری شده‌است. این سریال دارای ۷۰۰ سکانس است که ۱۰۰ سکانس آن مربوط به ۵ جنگ بزرگ این سریال هستند.[۲]

همچنین شبکه آی فیلم این مجموعه را برای مخاطبان عرب زبان پخش کرده‌است. معمولاً این سریال هرساله (به ویژه در ماه محرم) از شبکه‌های مختلف بازپخش می‌شود.[۳]

داستانویرایش

داستان این مجموعه تلویزیونی از زخمی شدن حسن بن علی و رفتن وی به مدائن که حاکم آن عموی مختار است شروع می‌شود. مختار از طرف عمویش فرا خوانده می‌شود تا از حسن بن علی محافظت کند. بعد از مسموم و کشته شدن حسن مجتبی توسط همسرش جعده در ادامه، داستان به وقایع سال ۶۰ هجری و مرگ معاویه و حکومت یزید و جریان بیعت گرفتن از حسین بن علی رفته و در نهایت پنج سال بعد از حادثه عاشورا، مختار به عنوان رهبر سومین قیام پس از عاشورا با متحد کردن شیعیان با شعار «یا لثارات الحسین»[۴] به خونخواهی حسین بن علی و شهدای کربلا قیام می‌کند.[۵][۶]

بودجهویرایش

بودجه ساخت مجموعه تاریخی مختارنامه از سوی داوود میرباقری در همایش «قیام تا قیام» ۲۰ میلیارد تومان اعلام شد.[۷]

حواشی پخشویرایش

نمایش سرهای بریده قاتلان حسین بن علی در بازپخش تلویزیونی سریال مختارنامه حذف شدند. در پخش‌های قبلی این مجموعه، در سکانس‌های مختلف سرهای بریده عبیدالله بن زیاد و شمر و عمرسعد در حالی که به بارگاه مختار ثقفی آورده شده بودند، نشان داده می‌شد، اما در پخش بعدی مختارنامه این صحنه‌ها حذف شدند.[۸]
همچنین سکانس جنگ عباس بن علی و کشته شدن وی از این مجموعه حذف شد.[۹] [۱۰][۱۱]

عواملویرایش

کارگردان این سریال داود میرباقری و به تهیه‌کنندگی محمود فلاح ساخته شده، محمود اردلان به عنوان طراحی و اجرای صحنه‌های جنگ، حمیدرضا آشتیانی پور سرپرست گویندگان و همچنین پرویز بهرام گویندهٔ پیشکسوت در مقام راوی و گویندگانی از جمله علی همت مومیوند، ژرژ پطرسی، اکبر منانی، بیژن علیمحمدی، امیر حکیمی، حسین عرفانی، ایرج رضایی، تورج مهرزادیان، منوچهر زنده‌دل، مریم شیرزاد و شوکت حجت حضور داشتند.[۱۲] در این سریال ۱۱۰ بازیگر اصلی و ۴۰۰ بازیگر فرعی بازی می‌کنند.[۱۳]

مسعود ولدبیگی و عبدالله اسکندری طراحان چهره پردازی سریال مختارنامه بوده‌اند و اجرای چهره پردازی با : داریوش صالحی، دانش کریمی، عظیم فراین، محمد عالی پور، مهرداد حیدرخوانی، علیرضا خورشید، سهراب ولدبیگی، بابک اسکندری، نیما اسکندری، میترا آقامیری، معین میرالی، یاور اسکندری، علیرضا رشیدی بوده است.

طراحی صحنه، لباس و جلوه‌های ویژه میدانی این سریال بر عهده محسن شاه‌ابراهیمی بوده‌است.

آهنگساز این سریال امیر توسلی بوده[۱۴][۱۵] و موسیقی تیتراژ ابتدایی این سریال با خوانندگی اکبر سلطانعلی (بازیگر نقش رستم، غلام شمر) بود،[۱۶] و تیتراژ پایانی نیز هم‌نوایی لالایی صدیقه بحرانی، نوحه‌خوان بوشهری همراه بود.[۱۷] همچنین بهزاد عبدی در قسمت‌های آخر سریال به عوامل آن اضافه شده و چند قطعه‌ای از موسیقی متن این سریال را ساخته‌است. مسعود پاکدل نیز عکاس سریال است.

بازیگرانویرایش

بازیگر نقش
فریبرز عرب‌نیا مختار بن ابوعبید ثقفی
فرهاد اصلانی عبیدالله بن زیاد (ابن مرجانه)
مهدی فخیم زاده عمر بن سعد
نسرین مقانلو ناریه بنت سَمُرَة بن جُندَب، ام ثابت، همسر اول مختار ثقفی
فریبا کوثری عُمرِه بنت نعمان بن بشیر، همسر دوم مختار ثقفی
ماه چهره خلیلی جاریه خواهر ناتنی مختار ثقفی و زن عمر بن سعد
رضارویگری کیسان ابوعمره (کیان) سردار ایرانی مختار
جعفر دهقان مصعب بن زبیر
محمد صادقی عبدالله بن مطیع سومین حاکم زبیری کوفه بعد از مرگ یزید
عنایت شفیعی عبدالله بن کامل (بن کامل) یار مختار و فرمانده شرطه‌های کوفه در دولت مختار
حسن میرباقری ابراهیم بن مالک اشتر
رضا کیانیان عبدالله بن زبیر
انوشیروان ارجمند رفاعة بن شداد یکی از رهبران توابین
محمدرضا شریفی‌نیا محمد بن حنفیه برادر حسین بن علی
ولی‌الله شیراندامی سلیمان بن صرد خزاعی رهبر شیعیان کوفه و توابین
ژاله علو دومه الحسنا مادر مختار ثقفی
کاظم هژیرآزاد مُهَلَب بن ابی‌صفره مشاور مصعب بن زبیر
حبیب دهقان نسب یزید بن اَنَس یار مختار ثقفی
محمد فیلی شمر بن ذی الجوشن
شهرام حقیقت دوست عبیدالله بن حر جعفی
امین زندگانی مسلم بن عقیل سفیر حسین بن علی در کوفه
محمود جعفری مَعقَل غلام و مشاور ابن مرجانه
داوود رشیدی نعمان بن بشیر انصاری امیر کوفه و پدر عمره زن مختار ثقفی
فرخ نعمتی هانی بن عُروِه رهبر شیعیان کوفه
پرویز پورحسینی میثم تمار
مظفر مقدم شَبَث بن رَبعی
اکبر زنجانپور سعید بن مسعود ثقفی فرماندار مدائن و عموی مختار
صالح میرزاآقایی جعفر بن زبیر
رحمان باقریان زِربی غلام ایرانی مختار ثقفی
احمد علامه دهر عبدالرحمن بن شُرَیح یار مختار ثقفی
مصطفی طاری عمرو بن حُرَیث (بن حُرَیث) فرمانده اموی شرطه‌های کوفه
حمید مظفری مسلم بن عوسَجِه
حمید عطایی سائب بن مالک اشعری یار مختار ثقفی
بهرام شاه محمدلو بن یزید دومین حاکم زبیری کوفه بعد از مرگ یزید
رضا خندان سنان بن اَنَس نخعی
سیامک اطلسی حُصَین بن نُمَیر
سیروس تقی‌نژاد شریک بن جدیر، پیرمرد کور قاتل حُصَین بن نُمَیر
کریم اکبری مبارکه اَحمَر بن شُمَیط فرمانده سپاه مختار ثقفی در نبرد حرورا
محمود اردلان زائده بن قدامه پسر عموی مختار
زهیر بن قین از شهیدان کربلا
بیژن افشار محمد بن اشعث
میرصلاح حسینی عمرو بن حجاج زبیدی
حامد میرباقری وَهَب نصرانی از شهیدان کربلا
ثابت، پسر مختار ثقفی
نصرت دستمردی پیشکار عبدالله ابن زبیر
عباس وفایی خادم عبدالله ابن زبیر
عباس امیری عامر بن مسعود اولین حاکم زبیری کوفه بعد از مرگ یزید
صدرالدین حجازی خولی بن یزید اصبحی
ابراهیم‌آبادی عبیده یار مختار ثقفی
سیروس کهوری‌نژاد غلام حرمله
الهام حمیدی شیرین همسر کیسان ابوعمره
حسن علیرضایی مرد علوی، فرمانده زبیری ، علیرضایی در گروه سوارکاری سریال مختارنامه هم فعالیت مؤثری داشته است.
بهنوش طباطبایی خاشعه عروس زبیریان همسر منذر بن زبیر
بهناز جعفری ماریه همسر عبیدالله بن حر
شهره لرستانی از زنان قبیله حمدان و سردسته زنان کوفی که در مسجد کوفه به عمر بن سعد سنگ زده بودند
انوش معظمی حرمله بن کاهل اسدی
شهزاد صفوی عبدالله بن مالک اشتر نخعی برادر ابراهیم بن مالک اشتر
حدیث فولادوند راحله همسر ابراهیم بن مالک اشتر نخعی
حسین خانی بیک اَیاس بن مضارب فرمانده زبیری شرطه‌های کوفه
آهو خردمند همسر اول خولی بن یزید اصبحی
حسن پورشیرازی بهرام رنگرز، عجم دیلمی، رنگرزی که با ابوبصیر حضرمی مشاجره داشت
آفرین عبیسی صفیه خواهر مختار ثقفی و همسر عبدالله بن عمر
ویشکا آسایش جَعَده بنت اشعث بن قیس و همسر حسن بن علی
مریم بوبانی دُلهَم، همسر زهیر بن قین
اکبر سلطانعلی رستم (پَشَنگ) غلام شمر و قاتل ام وهب و زربی و خواننده تیتراژ اول سریال
گوهر خیراندیش حنانه خاله جاریه و نامادری عمرسعد
پروین سلیمانی سلیمه زن ترشی فروش
حسین سرچاهی عباد بن حصین، یکی از فرماندهان زبیری در جنگ حرورا که جنگجوی قابلی بود و شرعیات می‌دانست و مُهَلَب او را به سوی سپاه احمر بن شُمَیط فرستاد.
سیامک صفری مزدور شامی که مردم مدائن را در زمان فرمانداری سعید بن مسعود ثقفی، عموی مختار، از لشکریان شام و کژدم‌های اَرباز ترساند
معصومه تقی پور طوعه، زنی که مسلم بن عقیل را پناه داد ولی پسرش، بلال، که پسری شراب خور بود او را لو داد
حمیدرضا هدایتی راد اَصفر بن سعید، فرستاده مصعب بن زبیر به سمت مختار هنگام محاصره کاخ کوفه
حسین محب اهری ابو بصیر، عرب حَضرمی، تاجری که با بهرام رنگرز مشاجره داشت
سید جواد هاشمی تبیان سردار سپاه حسن بن علی
حسین لطیفی کثیر بن شهاب حارثی، از سران اُمَوی کوفه در زمان حکومت ابن زیاد. از کسانی که مردم کوفه را از یاری کردن مسلم بن عقیل نهی کرد و از لشکر شام بیم‌شان داد.
شبنم فرشادجو زنی از زنان قبیلهٔ نخعی که در هنگام قیام مختار مردی را به عنوان مزدور پیش عمره برد
مهرداد ضیایی اَزرق، از خوارج شهر مدائن
مسعود ولدبیگی نَجدَة بن عامر سردسته خوارج مکه
ابوالقاسم پورشکیبا ابوالحدید، مردی از قبایل صحرا نشین که در زمان قیام مسلم بن عقیل با مختار بیعت کرد
محمود بنفشه‌خواه طبیبِ شمر که به دلیل طمع کردن سکه بیشتر، شمر او را در سردآب خانه‌اش کشت
رضا آقاربی عبدالله بن وال یکی از رهبران توابین
مهدی تقی‌نیا بن وهب، مشاور اَحمَر بن شُمَیط در جنگ با زبیریان در حَرورا، که بن شمیط را مجاب کرد کیان و سپاهیانش را پیاده به میدان بفرستد
سید مهرداد ضیایی بن همام شاعر اموی که در دولت مختار به کاخ وارد شد و اشعاری در تحسین مختار و یارانش خواند.
محمد یگانه اسماعیل بن کثیر یار مختار ثقفی که به او خیانت کرد
ولی‌الله مؤمنی شُرَحبیل بن ذی کلاع، فرمانده سپاه شام در جنگ با توابین که شکست خورد
محمد پورستار حبیب بن مظاهر
شهرام عبدلی بلال، پسر شراب خور که مسلم بن عقیل را لو داد
فریدون سورانی مسیب بن نجبه یکی از رهبران توابین
محمدرضا حقگو بن ضَبابی، دوست شمر
غلامرضا شفیعی عبدالرحمن بن محمد بن اشعث
رز رضوی هانیه زن وهب
تورج فرامرزیان ابا الغَرَق ثقفی که در صحرا به همراه پسرش با مختار برخورد کرد و از او با کاسه‌ای شیر شتر پذیرایی کرد
علی جاوید فر بن عَفیف پیرمرد نابینای کوفی معترض به ابن مرجانه
سارا سلطانی اَسماء دختر بن عَفیف پیرمرد نابینای کوفی معترض به ابن مرجانه
مجید علی اسلام مُنذَر بن زبیر
جمشید شاه‌محمدی عبدالله بن عمر
امیر دلاوری از سرداران سپاه سعید بن مسعود ثقفی، عموی مختار، در مدائن
محمدعلی سلیمان‌تاش سردسته مردم کوفه، که پس از خروج یکی از اشراف عرب به همراه پسرش از کاخ مختار، جان آن‌ها را به نا حق گرفتند.
بهزاد رحیم خانی از اشراف عرب که پس از خروج از کاخ مختار مردم جان او را به نا حق گرفتند.
روژان آریامنش نائله دختر مختار ثقفی
مسعود خدابخشیان ابراهیم بن محمد بن طلحه الخیر امام جمعه زبیری کوفه در زمان حاکمیت بن یزید
رامونا شاه همسر دوم خولی، زن شامی خولی
عزیزالله هنرآموز کاتب دربار
حامد حدادی یحیی بن زمزم غول بنی زَبدِه
احمد ایراندوست هارون بن منصور نعلبند، همبند عمر بن سعد
فرید ملک محمدی حَفْص، پسر عمر بن سعد
فاضل اجبوری ابوذاکر، پیرمرد قبیله نشین بیعت کننده با مختار
بهناز توکلی ام وهب
کریم پورزارعی بُکَیر بن حُمران اَحمری کسی که مسلم بن عقیل را از کنگره بالای کاخ ابن زیاد پایین انداخت و او را به قتل رساند.
مهدی تارخ طبیبِ حسن بن علی در کوشک مدائن
نقی سیف جمالی طبیبِ ابن زیاد
وحید فارسی شبیه پوش حسن بن علی
رضا میرباقری شبیه پوش حسین بن علی
مجتبی کیمیایی مهران یار ایرانی کیان
آیدین خطایی‌اصل حطاب (فارِس یل یل شام) غول شامیان در نبرد مکه
مریم قادری عذرا، دختر روستایی و نامزد سنان بن اَنَس
شهین نجف زاده مادر عذرا و مادر زن سنان بن اَنَس
حبیب جنت‌مکان سردار سپاه ابراهیم بن مالک اشتر
ایرج خدری شرطه کوفی که قاتل هانی بن عروه بود
اسماعیل یوسف‌پور غلام بچه شُرَحبیل بن ذی کلاع
در معرکه کوفیان بعد از مرگ یزید، نقش بوزینه یزید را در آن معرکه بازی کرد
بهنام تشکر مترسک گردانی که همراه یحیی بن زمزم، غول زبیری، در دوران محاصره دارالإماره کوفه توسط زبیریان، مقابل در ورودی کاخ معرکه گرفتند
ابوالفضل قاسمی علی‌اصغر

دوبلهویرایش

سرپرست گویندگان این سریال، حمیدرضا آشتیانی پور بود. برخی از گویندگان این سریال عبارتند از:

نگار خانهویرایش

پانویسویرایش

  1. «مختارنامه در چهل قسمت به سرانجام می‌رسد». فرارو. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  2. «سریال "مختار نامه" انتقادهای اهل سنت ایران را برمی‌انگیزد». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  3. از این هفته آغاز پخش مختارنامه به عربی خبرگزاری الف
  4. انساب الاشراف، ج۶ص ۳۹۰
  5. أسدالغابة، ج۴، ص:۳۴۷
  6. المعرفةوالتاریخ، ج۳، ص:۳۳۰
  7. «هزینه ساخت سریال مختارنامه اعلام شد». سایت خبری تحلیلی تابناک. ۱۷ آذر ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  8. «حذف سرهای بریده از بازپخش سریال مختارنامه». پارسینه. دریافت‌شده در ۱۵ فوریه ۲۰۲۰.
  9. https://www.aparat.com/v/i72Kb/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3_%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%84_%28%D8%B9%29_%DA%A9%D9%87_%D8%A7%D8%B2_%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87
  10. https://www.aparat.com/v/Liksc/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3_%D8%AD%D8%B0%D9%81_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87
  11. https://www.aparat.com/v/Liksc/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%B3_%D8%AD%D8%B0%D9%81_%D8%B4%D8%AF%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D8%AF%D8%B1_%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87
  12. «برگزاری مراسم تجلیل از عوامل سریال مختارنامه». الف. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  13. «پروژه تاریخی سریال مختارنامه». مجله خیمه. آبان ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  14. موسیقی سریال مختارنامه نقد می‌شود همشهری آنلاین
  15. با امیر توسلی، آهنگساز سریال مختارنامه وبگاه سی‌مرغ
  16. «خواننده تیتراژ و بازیگر "مختارنامه": میرباقری گفت، «سلطان» وحشی بخوان!». پایگاه خبری تحلیلی انتخاب. ۱۰ تیر ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.
  17. سید ابوالحسن مختاباد (۲۳ آذر ۱۳۸۹). «شریفیان و حواشی موسیقی سریال مختارنامه». همشهری‌آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۰۳.

پیوند به بیرونویرایش