گیلگمش

(تغییرمسیر از گیل گمش)
Hero lion Dur-Sharrukin Louvre AO19862.jpg

گیل‌گَمِش، بر پایهٔ فهرست شاهان ایلامی، پنجمین شاه شوش و پسر لوگالاندا بود که در حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در یک دورهٔ ۱۲۵ ساله بر سومریان حکمرانی می‌کرد.


افسانه‌ها مادر او را ایزدبانویی به نام نینسون دانسته‌اند.

اوروک یکی از شهرهای باستانی میان‌رودان در جنوب عراق کنونی بوده‌است. اثر حماسی ادبیات دوران تمدن باستان حماسه گیل‌گمش دربارهٔ او است.[۱]

حماسهٔ گیل‌گمشویرایش

حماسهٔ گیل‌گمش در ۱۲ لوح ذکر می‌شودکه حوادث این ۱۲ لوح چنین است:

  • گیل‌گمش، آن‌که از هر سختی شادتر می‌شود…
  • آفرینش انکیدو، و رفتن وی به اوروک، شهری که حصار دارد.
  • بازیافتن انکیدو گیل‌گمش را و رای زدن ایشان از برای جنگیدن با هومبابا، نگهبان جنگل سدر خدایان.
  • ترک گفتن انکیدو شهر را و بازگشت وی.

نخستین رؤیای انکیدو.


  • برانگیختن شمش _ خدای سوزان آفتاب _ گیل‌گمش را به جنگ با هومبابا و کشتن ایشان دروازه‌بان هومبابا را.
  • رسیدن ایشان به جنگل‌های سدر مقدس.

نخستین رؤیای گیل‌گمش.

دومین رؤیای گیل‌گمش.

جنگ با خومبه‌به و کشتن وی، بازگشتن به اوروک.

  • گفتگوی گیل‌گمش با ایشتار _ الههٔ عشق _ و برشمردن زشت‌کاری‌های او.

جنگ گیل‌گمش و انکیدو با نرگاو آسمان و کشتن آن و جشن و شادی برپا کردن.

  • دومین رؤیای انکیدو.

بیماری انکیدو.

  • مرگ انکیدو و زاری گیل‌گمش.

شتاب کردن گیل‌گمش به جانب دشت و گفتگو با نخجیرباز.

  • سومین رؤیای گیل‌گمش.

رو در راه نهادن گیل‌گمش در جستجوی راز حیات جاویدان و رسیدن وی به دروازهٔ ظلمات، گفتگو با دروازه‌بانان و به‌راه افتادن در دره‌های تاریکی.

راه نمودن شمش _ خدای آفتاب _ گیل‌گمش را به جانب سی دوری سابی تو فرزانهٔ کوهساران نگهبان درخت زندگی.

رسیدن گیل‌گمش به باغ خدایان.

  • گفتگوی گیل‌گمش و سی دوری سابی تو؛ و راهنمایی سی دوری سابی تو، خاتونی فرزانه، گیل‌گمش را به جانب زورق ئوت نه پیش تیم. دیدار گیل‌گمش و اورشه نبی کشتیبان؛ به کشتی نشستن و گذشتن از آب‌های مرگ.

دیدار گیل‌گمش و ئوت نه پیش تیم دور، گیل‌گمش را؛ و شکست گیل‌گمش. آگاهی دادن ئوت نه پیش تیم دور، گیل‌گمش را از راز گیاه اعجازآمیز دریا.

به‌دست آوردن گیل‌گمش گیاه اعجازآمیز را و خوردن مار، گیاه را و بازگشت گیل‌گمش به شهر اوروک.

  • عزیمت گیل‌گمش به جهان زیرین خاک و گفتگوی او با سایهٔ انکیدو. پایان کار گیل‌گمش.

خاستگاه بینا-فرهنگی حماسة گیل گمش (دکتر محمدجعفر یوسفیان کناری - دکتر محمود طاووسی)

گیل گمش آن گونه که در دو سدة گذشته تحت عنوان نخستین حماسة تمدن بشری و منسوب به فرهنگ بین النهرین مورد کاوشهای زبان شناسان و مورخان باستان قرار گرفته، به یک اعتبار، نقطة اوج و تکامل خط سیری از تعاملات هنری و فرهنگی اقوام پیشین بوده است. از این رو، می توان آن را یافته ای باستان شناختی قلمداد کرد که در عین نمایش اقتدار و غنای تمدن بین النهرین، بسیاری از حقایق نامکتوب را کم رنگ جلوه داده و زوایایی از تاریخ را مبهم‌تر ساخته است. به سخنی دیگر،گیل گمش درست در لحظة رمز گشایی حماسی-اساطیری خود از خاستگاه نخستین فرهنگ و ادب بشری، به گونه‌ای متعارض، فهم و ادراک انسان معاصر را با مجموعه ای از نشانه های بغرنج و نامکشوف رمزگذاری کرده است. می توان در سه سطح نشانه هایی را به منزلة گمانه های تاریخی مورد استناد قرار داد که هویت تک فرهنگی این حماسه را با چالشی جدی روبه رو می سازد. باور به حضور مؤلفه های فرهنگی و هنری اقوام دیگر در ذات روایت تمثیلی حماسة گیل گمش، پایه گذار نگرشی بینافرهنگی در باب تبار شناسی آن محسوب شده است و از همین رو، امکان گسترش خاستگاه مفروض (بین النهرین) را به سوی جغرافیایی دیگر فراهم می آورد. گمانه های باستان شناسی و تاریخی، گمانه های ادبی و نوشتاری و البته اساطیری، احتمال منشعب شدن آن از یک خاستگاه تاریخی دیگر را قوت خواهد بخشید

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. گروه تحریریه گیلگمش. «تحلیلی بر حماسه «گیلگمش» نخستین مسافر اسطوره‌ای». فصلنامه میراث و گردشگری گیلگمش. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۰۷.

دکتر حسن صفوی در کتاب «پهلوان‌نامه گیل‌گمش» (ص ۱۰۶) به پیشینه برگردان‌های فارسی کتاب اشاره می‌کند: «باید یادآوری کنم که نخستین برگردان فارسی پهلوان‌نامه گیل‌گمش، به سال ۱۳۳۳، به دست آقای دکتر داود منشی‌زاده، از روی کار گئورک بورکهارت (۱۹۳۵). در انتشارات فرهنگ سومکا، در ایران به چاپ رسید... برگردان آقای دکتر منشی‌زاده سپس، به تلاش شاعر ارجمند آقای احمد شاملو به نوشتار فارسی روز، که بسیار نغز و زیبا بود، درآمد و در «کتاب هفته» شماره ۱۶ (یکشنبه اول بهمن ۱۳۴۰)، همراه با درآمدی به برگردان بس شیوای دوست عزیز مسعود رضوی درباره "جهان و زیرجهان"، در دست همگان گذارده شد. کار آنان هرگز نباید بی‌نشان می‌ماند.» (پهلوان‌نامه گیل‌گمش، پژوهش و برگردان: دکتر حسن صفوی، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، ۲۵۳۶ شاهنشاهی [۱۳۵۶ خورشیدی]، ۲۲۵ ص: ۱۱۷ ص، پیشگفتار و بررسی‌های ادبی و تاریخی؛ ۱۰۷ ص، متن افسانه گیل‌گمش).