باز کردن منو اصلی

زبان گیلکی

زبانی ایرانی از شاخهٔ شمال غربی
(تغییرمسیر از گویش گیلکی)

زبان گیلکی از گروه زبانهای ایرانی شاخه شمال غربی است که زبان مادری اکثر مردم استان گیلان و جوامع کوچکتری در استانهای مجاور، از جمله استانهای مازندران، استان قزوین و نیز در استان تهران است.[۲][۳] گیلکی از شرق با گویشوران مازندرانی و از غرب با گویشوران تالشی و از جنوب با گویشوران تاتی همجوار است و در درون محدوده خود دارای گونه‌هایی است.[۵]

گیلکی
گیلٚکي زٚوان
زبان بومی درایران، استانگیلان و جوامع کوچکتری در استانهای تهران، استان البرز، مازندران[۱] واستان قزوین.[۲][۳][۴]
منطقهجنوب غربی دریای کاسپین
تعداد گویشوران
۳٫۳ میلیون  (بدون تاریخ)
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳glk
زبان‌شناسی58-AAC-eb
زبان‌های حوزه جنوبی خزر. من‌جمله دو گویش اصلی گیلکی (بیه پیس و بیه پیش)
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان گیلکی از گروه زبان‌های شمال غربی ایرانی و در مجموع زبان‌های حاشیه خزر است.[۶] علاوه بر گیلکی این خانواده شامل زبانهای تالشی، مازندرانی و تاتی می‌باشند.[۶] از دیدگاه تاریخی این زبانها به زبان پارتی (اشکانی) وابستگی دارند.[۶] گیلکی با دیگر زبان‌های ایرانی شمال غربی نزدیکی دارد.[۷] مردم شمال غربی گیلان، به زبانی دیگر از خانواده گویش‌های کناره دریای خزر که زبان تالشی باشد تکلم می‌کنند. گیلکی نزدیکی زیادی با زبان مازندرانی داشته و گویشوران این دو زبان تا حد نسبتاً زیادی می‌توانند سخنان هم دیگر را بفهمند. گیلکی تنها در ایران رواج دارد و شبکه استانی گیلان بخشی از برنامه‌های تلویزیونی خود را به این زبان اجرا می‌کند. گیلکی به عنوان زبان رسمی جلسات شورای شهرستان رشت تعیین شده‌است.[۸] باید توجه کرد که نه تنها بین گیلکی و مازندرانی تفاوت‌های زیادی وجود دارد بلکه هر یک از این دو گونه زبانی دارای لهجه‌های فراوانند.[۹]

زبان گیلکی مشتمل بر سه گویش اصلی است، بیه پس، بیه پیش و گالشی که در کوهستان‌های جنوب گیلان و غرب مازندران رایج است. بیه‌پس و بیه‌پیش توسط رودخانه سپیدرود از هم جدا می‌گردند.[۱۰] با اینکه گیلکی دارای سه گویش اصلی است اما لهجه هر شهر گیلان تفاوت ناچیزی با بقیه شهرها دارد. برای زبان گیلکی چند لهجه یا زیرگویش تعیین شده‌است که عبارتند از: رشتی، رودباری، صومعه‌سرایی، خمامی، لاهیجانی، لنگرودی، رودسری، بندرانزلی و فومنی (در فومن و شفت).[۱۱] لهجه شرقی زبان گیلکی نیز در رامسر و تنکابن رایج است که با زبان مازندرانی آمیخته شده، اما با این حال گویشی از زبان گیلکی محسوب می‌گردد.[۱۲]

پیشینهویرایش

گیلکی از گروه زبان‌های شمال غربی ایرانی است. گروه زبان‌های حاشیه خزر در خانواده زبانهای ایرانی شامل زبانهای تالشی، مازندرانی، گیلکی و تاتی می‌باشند. در خانواده زبانهای غربی ایرانی زبانهای دیگری مانند کردی و زبان بلوچی و زبانهای مرکزی (راجی و گلپایگانی و زبان‌های ایران مرکزی و زبان زردشتیان یزد)[۱۳] و همچنین زبان سیوندی می‌باشند.

الفباویرایش

الفبای گیلکی دارای ۳۳ حرف است که مجموعه‌ای از تلفیق و آمیزش آنچه پاینده لنگرودی در کتاب فرهنگ گیل و دیلم خود آورد[۱۴] و بعد از آن، تأثیر بسیار زیادی که مجله گیله‌وا بر آثار مکتوب گیلکی گذاشت و در نهایت خط پیشنهادی گیلکی که به صورت منسجم و کامل اولین بار در سایت ورگ منتشر شد.[۱۵] سامانهٔ نوشتاری این خط همچون کردی و فارسی و… به خط آرامی است.

الفبای گیلکی
ˇ آ أ ا ب پ
ت ث ج چ ح خ
د ز ر ز ژ س
ش ص ض ط ظ ع
غ ف ق ک گ ل
م ن و و ؤ ي
ى ئ ه


خطر نابودیویرایش

بررسی‌هایی نشان می‌دهد زبان گیلکی در خطر است و پدران و مادران گیلک‌زبان به خصوص در شهرهای گیلک‌نشین اصرار دارند فرزندانشان فارسی صحبت کنند. این عامل، با کاهش دانسته‌های واژگان گیلک زبان‌ها، از یک سو باعث اختلال در فرایند زایش واژگانی و دستوری گیلکی می‌شود و از سوی دیگر با تشدید دو زبانه شدن گیلکی و استفاده اجباری گیلک‌ها از واژگان فارسی در گفتگوهایشان، فرایند مرگ تدریجی زبان مادری گیلک‌ها را شتاب می‌دهد، که البته این مسئله اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد.[۱۶]

به ادعای بعضی منابع بی‌اعتنایی آموزش و پروش گیلان به زبان گیلکی و خالی بودن جای این زبان فراگیر گیلان، در فرایند آموزشی دانشگاه‌ها هم در این امر نقش‌آفرینی می‌کند، البته عنادی هم با گیلکی صحبت نمودن مشاهده نشده‌است.[۱۷][۱۸]

با توجه به روند تغییر زبان و لهجه در شهرستان‌های گیلان از جمله رشت، دو نسل آینده دیگر قادر به تکلم زبان گیلکی نیستند.[۱۹]

گفته شده‌است که بنابر اعلام مؤسسه مکس پلانک، زبان گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر است.[۲۰]

آواشناسی زبان گیلکیویرایش

واکه‌های زبان گیلکیویرایش

زبان گیلکی شامل ۱۱ واکه به شکل زیر می‌باشد.[۲۱]

ردیف گیلکی فارسی آوانگاری مثال توضیحات
۱ أ اَ /æ/ أحمد، زأی -
۲ ئ (ائ) اِ /e/ ائره، بیئه-پیش -
۳ ؤ (اؤ) اُ /o/ اؤره، دامؤن -
۴ ی (ای) ای /i:/ ایران، علی -
۵ ۊ (اۊ) او /u:/ پۊرد -
۶ آ آ /ɑ:/ آسمؤن، گیلان -
۷ ˇ (ٚ) - /ə/ سۊرخˇ گۊل، رٚشت مصوتی بین زیر و زبر (فتحه و کسره)
۸ یۊ - /y/ تیۊل در زبان فرانسه به شکل (u)
۹ ئؤ - /œ/ دئؤ (دوق به لهجه گسکری) این آوا در زبان لری و هم‌چنین ترکی هم وجود دارد.
۱۰ یأ - - تیأل (نیلوفر وحشی به لهجه گسکری) پساوا - در ترکی هم موجود است.
۱۱ أؤ - /æo/ چأؤدن، أؤؤ میانپیش - آوایی که اول به صورت فتحه تلفظ می‌شود و بدون مکث لب‌ها غنچه شده و ضمه را ادا می‌کند.

همخوان‌های زبان گیلکیویرایش

همخوان‌های زبان گیلکی با فارسی یکی است با اینحال از نظر واج‌شناسی تفاوت‌هایی دارند اگرچه تفاوت در حدی نیست که در صورت استفاده از آن‌ها در زبان مقابل معانی واژگان تغییر یابد با این وجود برخی همخوان‌ها مانند آوای "k", "g" و "q" در این زبان از نظر مکان و نحوه تولید متفاوت از فارسی ادا می‌شود.

همخوان‌های زبان گیلکی
لبی لثوی پسالثوی نرمکامی چاکنایی
بیواک انسدادی p t t͡ʃ k ʔ
واکدار انسدادی b d d͡ʒ ɡ
بی‌واک سایشی f s ʃ x h
واک‌دار سایشی v z ʒ ɣ
خیشومی m n
روان‌ها l, ɾ
غلت‌ها j

واژه‌شناسی زبان گیلکیویرایش

واژگان زبان گیلکی از ریشه ایرانی هستند و با سایر زبان‌های ایرانی در این زمینه مشابهت دارد. همبستگی واژگانی میان گیلکی و سایر زبان‌های شمال غربی ایران به ویژه مازندرانی، تالشی، کردی و زبان بلوچی بیشتر است. با این وجود واژه‌های دخیل فارسی و اصطلاحات روزمره فارسی در این زبان کاملاً مشخص است. در زبان گیلکی مانند فارسی تحلیلی اما اسم‌ها صرف می‌شوند. زبان گیلکی از هشت حالت صرفی اسم در ایرانی باستان سه حالت نهادی، اضافی و مفعولی را نگهداشته‌است. هرچند که ستاک و ماده اصلی اسم همان حالت نهادی آن است و پایانه صرفی، آنگونه که در ایرانی باستان بوده در این زبان باقی نمانده‌است. همچنین این زبان فاقد تثنیه و جنس دستوری است. پسوند اسم جمع ساز در زبان گیلکی (ẚn) و (on) است.

صرف اسم در زبان گیلکی:

صرف حالات واژه (per) بمعنی پدر

مفرد جمع
نهادی پئر پئران، پئرون
مفعولی پئرأ پئرانأ، پئره
اضافی پئره پئرانه، پئرونه

نمونه واژگانویرایش

شماری از واژه‌های گیلکی به سه لهجه بیه پیش، بیه پس و گالشی با برابر فارسی و انگلیسی آن:

فارسی گویش بیه پیش گویش بیه پس انگلیسی
صورت / چهره دیم دیم Face
زمان زمت زمات Time
بالا جؤر جؤر Up
پایین جیر جیر Down
پدر پِیئر پئر Father
کودک / بچه زَک / زاک زای / زاک Baby / Kid
پسر ریکهِ رِی / رِئک Boy
دختر لاکۊ / دَتَر کؤر / کیلکا / لۊی girl / Daughter
پدرشوهر شؤ پیئر مردˇ پئر Father in law
بزرگ پیلله پیلله Great
لیز / سُر لیسک / سۊر لیسک / سۊر Lubricious
ترد و شکننده کَرچ کَرچ Brittle
آویزان کردن / آویختن وارگِنِن اۊرگادن / وارگادن Hangning
به دنبال کشیدن هَکِشِن فَکِشِن / دکشن Drag
مکیدن فۊدۊشتن فۊدۊشتن / اۊدۊشتن Sucking
میل داشتن واسَن واستن Appetite or Desire
ریختن مایعات فؤدَن فۊکۊدن Pouring of Liquids
درخت دار دار Tree
زنبور سیفتال گَرزَک Bee
سنجاقک تیتتیل چيچيلاس / ککر Dragonfly
گاو گؤ گاب Cow
گربه پیچه پیچا Cat / Pussy Cat
اردک بیلی / سیکا بیلی duck
مرغ خانگی کَرک کۊلۊشکن Hen
گنجشک ملجه چيچيني Sparrow
مار میلۊم لانتي Snake

گویش‌هاویرایش

 
نقشهٔ مناطق دارای زبان‌های کاسپین در دهستان‌های ایران، کشیده شده با استفاده از اطلاعات جهاد سازندگی در سال ۱۹۸۶ میلادی

مردم گیلک زبان با گویش‌های مختلف سخن می‌گویند که ریشه در زبان‌های ایران باستان دارد. در بین گویش‌های مختلف زبان گیلکی از نظر فونتیک (بیان صوت و آوا) و صرف افعال اختلاف جزئی دیده می‌شود که ناشی از تحول تدریجی و ویژگی فرهنگی اقلیمی هر منطقه‌است. منوچهر ستوده گویش‌های زبان گیلکی رایج در گیلان را به بخش‌های زیر تقسیم کرده‌است:[۲۲][۲۳]

  1. گویش بیه‌پیشی (گویش جلگه نشینان خاور سفیدرود): لاهیجان، رودسر، اشکور پایین، لاهیجان، لنگرود، کنار فریضه و جز آن را شامل می‌شود.
  2. گویش بیه‌پسی (گویش جلگه نشینان باختر سفیدرود): انزلی، صومعه‌سرا، فومن، رشت، چهار فریضه، گسکر، کسما، تولم، شفت، خمام، موازی، کهدم، لشت نشا را شامل می‌شود.

۳.گالشی (دیلمی) گونهٔ دیگری از گویش‌های گیلکی است که مردم نواحی کوهستانی شرق گیلان و غرب مازندران به آن سخن می‌گویند.

۴.گیلکی استاندارد گونه دیگری از گیلکی است که در بین گیلک ها مشترک است و گیلکی اصیل یا فصیح است این گویش بسیار شبیه به گویش بیه‌پسی است گویش استاندارد طبق قواعد و دستورات زبان گیلکی در جمع و صرف افعال است از این گویش در کتاب ها و نامه ها و اشعار و آموزش استفاده می شود مثال ، در گیلکی استاندارد یا فصیح در حالت جمع افعال ، از فعل (آن) برای جمع بستن در کلمات معمولی استفاده می شود فعل (أن) برای جمع بستن در کلمه هایی که آخر آنها حرف ه است کاربرد دارد برای مثال گئشه به معنای عروس در حالت جمع میشود (گئشه‌أن) فعل (ئن) برای کلمه هایی که آخر آنها حرف /ی/ است کاربرد دارد مثلا؛ وقتی بخواهیم بگوییم گیلانی ها ، حرف /ی/ از آخر حذف می شود و میشود ، (گیلانئن) و از فعل (ن) نیز برای کلمه هایی که در آخر آنها حروف او' و آ می آید کاربرد دارد مانند عمو ها (عامؤن) ، قایق ها (لؤتکان) اما در گویش هایه دیگر گیلکی چنین چیزی نیست و در تمام حالت های جمع از فعل (آن) استفاده می شود.

نادر جهانگیری دربارهٔ گونه‌های گیلکی این چنین گفته‌است:

گیلکی خود سه گونهٔ عمده دارد.
الف. گونهٔ گیلکی لاهیجان (بیه‌پیش) در منطقه‌ای محدود از شمال به دریای کاسپی، از جنوب به بلندی‌های سیاهکل، از غرب به آستانه و حسن‌کیاده تا مرزهای کوچصفهان و از شرق به لنگرود و رودسر که به تدریج به گویش مازندرانی می‌آمیزد.
ب. گونهٔ گیلکی رشت (بیه‌پس) که در رشت، خشکبیجار، بندر پهلوی [انزلی]، فومن و شفت، خمام به آن سخن می‌گویند.
ج. گونهٔ گالشی گونهٔ دیگری از گونه‌های گیلکی است که مردم نواحی کوهستانی گیلان و مناطق کوهستانی مازندران به آن سخن می‌گویند.[۲۴]

به‌طور کلی شهرهای گیلک‌نشین و شهرهایی که در آن‌ها زبان گیلکی رایج است به شهر زیر می‌باشند:

رضوانشهر،[۲۵][۲۶] فومن،[۵][۲۳][۲۷] شفت،[۱۱] انزلی،[۲۸] صومعه‌سرا،[۲۹][۳۰] رودبار[۳۱][۳۲] و رشت[۳۳][۳۴] در باختر سپیدرود و آستانه،[۳۵] لاهیجان،[۳۶] دیلمان،[۳۷][۳۸] سیاهکل،[۳۷][۳۹][۴۰][۴۱] لنگرود،[۴۲] املش،[۴۳] رودسر[۲۳] و اشکورات[۴۴] در خاور سپیدرود و رامسر،[۴۵][۴۶][۴۷] کتالم و سادات‌شهر،[۴۸] شیرود،[۴۹][۵۰][۵۱] تنکابن[۴۹][۵۰][۵۲][۵۳][۵۴] و چالوس[۵۵] در استان مازندران.

ادبیات گیلکیویرایش

زبان‌های گیلکی و مازندرانی را می‌توان زبان دوم مذهب زیدی در سده‌های هشتم و نهم دانست از آن دوران کتب فراوانی بجای مانده که با توجه به آنها می‌توان این زبان را پس از فارسی با قدمت‌ترین زبان ایرانی دانست که نگارش ادبی تاریخی دارد. از کتب زیدی باقی مانده که به زبان‌های گیلکی و عربی نگاشته شده می‌توان به چند تفسیر زیدی قران مانند: تفسیرکتاب الله، تفسیرمغنیسا، تفسیرقرآن سورتچی، تفسیرقران نسخهٔ اسکاتلند و همچنین کتابی دربارهٔ مذهب زیدی به نام الابانه به عربی و گیلکی توسط ابوجعفر محمد بن یعوب نگاشته شده همچنین کتبی مانند: اول مخشیه زیدی، دوم مخشیه زیدی، مقامات الحریری، الکفایه و چند کتاب دیگر به گیلکی نگاشته شده‌اند.[نیازمند منبع]

فهلویاتویرایش

در میان اشعار گویندگان بعد از اسلام به آثاری برمی‌خوریم که به زبان گیلکی کنونی نزدیک است. فهلویات شامل اشعاری (دوبیتی) است به گویشهای غرب و مرکز و شمال ایران.[۵۶] مناطق فهله عبارت هستند از اصفهان و ری و همدان و ماه نهاوند و آذربایجان اما می‌توان از دیدگاه زبانشناسی گیلان را نیز شامل این مناطق دانست.[۵۷]

هساشعرویرایش

هساشعر سبکی مدرن از شعر گیلکی و بعداً مازندرانی است که توسط شاعران گیلک از جمله محمد بشرا، رحیم چراغی و محمد فارسی از اوایل دهه هفتاد پایه‌ریزی شد. هساشعر موجز و کوتاه است و علی‌رغم مدرن بودن از لحاظ زبان و شیوهٔ بیان، فضای آن عموماً طبیعت محض و به دور از فضای شهری است.[۵۸]

جستارهای وابستهویرایش

پانویسویرایش

  1. "Māzandarān: Language and People (The State of Research) on JSTOR". JSTOR. Retrieved 2017-07-05.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z ,James Minahan Greenwood Publishing Group, 2002 ,P.666
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) 2000
  4. Encyclopædia Iranica | Articles
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ وبسایت ادبیات گیلکی، مسعود پورهادی
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ گارنیک آساطریان - زبان دیمیلی در دانشنامه ایرانیکا- [۱] Garnik Asatrian, - Dimli in Encyclopædia Iranica
  7. اشمیت، رودیگر، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ترجمه پارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: انتشارات ققنوس، ص۴۳۷
  8. http://www.irna.ir/fa/News/80895273/اجتماعی/گیلکی__زبان_رسمی_جلسات_شورای_شهرستان_رشت_شد
  9. ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. شانزده
  10. Stilo, Don "A Description of the Northwest Iranian Project at the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology"
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ https://www.ethnologue.com/language/glk
  12. Gordon, R.G. , Jr. (2005). Ethnologue: Languages of the World, 15th edition. (Dallas, TX: SIL International). Online version "Archived copy". Archived from the original on 2016-11-07. Retrieved 2009-11-12.
  13. Gernot L. Windfuhr- Central Dialects in Encyclopædia Iranica گویشهای مرکزی ایران- گ.ل. ویندفهر- دانشنامه ایرانیا http://www.iranicaonline.org/newsite/index.isc?Article=http://www.iranicaonline.org/newsite/articles/unicode/v5f3/v5f3a001.html[پیوند مرده]
  14. محمود پاینده لنگرودی. فرهنگ گیل و دیلم. نشر امیرکبیر. ۱۳۶۸.
  15. http://v6rg.com/?p=10458
  16. «مرگ تدریجی یک زبان». ایسنا.
  17. «آیا واقعاً گیلکی، می‌میرد!؟ آیا زبان گیلکی در آستانه نابودی است؟».
  18. [www.parsine.com/fa/news/155834/زبان-گیلکی-رو-به-انقراض-پیش-می-رود «زبان گیلکی رو به انقراض پیش می‌رود»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک).
  19. http://rankoohnews.ir/زنگ-خطر-نابودی-زبان-گیلکی،-مدت‌هاست-ک/
  20. http://gilnegah.ir/145546/گیلکی-دومین-زبان-ایرانی-در-معرض-خطر/
  21. بخش‌زاد محمودی، جعفر(۱۳۹۰)، دستور زبان گیلکی: صرف و نحو و آیین نگارش (چاپ دوم)، رشت: نشر گیلکان.
  22. دکتر منوچهر ستوده، سال۱۳۳۲، فرهنگ گیلکی، ص۱۷–۱۸
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ «مرگ تدریجی یک زبان». خبرگزاری ایسنا. ۸ مهر ۱۳۹۳.
  24. گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.
  25. http://rezvanshahr.gilan.ir/node/76
  26. Gernot L. Windfuhr- Central Dialects in Encyclopædia Iranicaگویشهای مرکزی ایران- گ.ل. ویندفهر- دانشنامه ایرانیکاhttp://www.iranicaonline.org/newsite/index.isc?Article=http://www.iranicaonline.org/newsite/articles/unicode/v5f3/v5f3a001.html[پیوند مرده]
  27. «فرمانداری فومن-تاریخچه». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۱ مارس ۲۰۱۹.
  28. http://www.gilannews.ir/4152.html
  29. https://somesara.gilan.ir/شهرستان-صومعه-سرا
  30. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۱۹.
  31. تا یک شاعر با یک زبانی صحبت می‌کند آن زبان نمی‌میرد.
  32. زبان تاتی (توصیف گویش تاتی رودبار)، دکتر جهاندوست سبزعلیپور.
  33. «اطلس فرهنگی ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  34. شهرداری رشت، بازدید: مارس ۲۰۱۱.
  35. رابینو، هـ ل، ج۱، ص۶۷، ولایات دارالمرز ایران، گیلان، ترجمه جعفر خمامی‌زاده، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۰ش.
  36. Bromberger, Christian (2012). "LĀHIJĀN". [[ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. Archived from the original on 08 February 2013. Retrieved ۲۰۱۲-۲۰-۰۷. Check date values in: |تاریخ بازبینی=, |تاریخ بایگانی= (help); URL–wikilink conflict (help)
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ http://shahrdari-siahkal.ir/HomePage.aspx?TabID=4678&Site=DouranPortal⟪=fa-IR
  38. "Gilaki: A language of Iran" Ethnologue
  39. http://adabemahali.iauyasooj.ac.ir/article_537893.html
  40. http://www.chargoshe.ir/iran/city/694
  41. Stilo, Don "A Description of the Northwest Iranian Project at the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology"
  42. http://langarnews.ir/15979/شهرستان-لنگرود-را-بهتر-بشناسیم/
  43. http://guilan.irib.ir/نمایش-محتوای-تولیدات-ویژه/-/asset_publisher/ugRs8EYqvk8c/content/نام-واژه-املش/pop_up?_101_INSTANCE_ugRs8EYqvk8c_viewMode=print
  44. نویسنده، شعبانی منصور. منبع، ادب پژوهی - 1393 - دوره: 8 - شماره: 30 - صفحه:81 -99.
  45. (فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۲۶، ص ۲۷۶؛ عطوفت‌شمسی، ص ۷۵
  46. سفرنامه ملگونوف به سواحل جنوبی دریای خزر، صفحهٔ ۵۷
  47. سفرنامه یاسنت لویی رابینو، صفحهٔ ۴۶
  48. Iranian History at a Glance By Dr Reza Shabani Published by Alhoda UK ISBN 964-439-005-9, 9789644390050, Page 154
  49. ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ToolAutoGenRef3 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  50. ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ «تنکابن». دانشنامه جهان اسلام. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۷-۰۷.
  51. گویش‌های زبان گیلکی. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.
  52. زبانp://ahouraa.ir/1392/01/27/zaban%20tabari زبان تبری]
  53. "زبان تبری یا مازندرانی". bonyadtabari.ir. Archived from the original on 12 March 2016.
  54. "گویش مردمان گیلان و مازندران". parsi.wiki.
  55. http://www.chalouscity.ir/HomePage.aspx?TabID=4640&site=DouranPortal〈=fa-IR
  56. Thus fahlavīyāt include poems composed in the former dialects of western, central, and northern Persia
  57. Aḥmad Tafażżolī, Fahlaviyat in Encyclopædia Iranica [۲][پیوند مرده] Rastorgueva, V. , Kerimova, A. , Mamedzade, A. , Pireiko, L. , Edel’man, D. & Lockwood, R. M. 2012. The Gilaki Language. Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis.
  58. کوته‌سرایی، نوشته سیروس نوذری، صفحهٔ ۳۱۴

منابعویرایش

  • راهنمای زبان‌های ایرانی: زبان‌های ایرانی نو، ویراستهٔ رودیگر اشمیت. دیمه.

پیوند به بیرونویرایش