فهرست نخست‌وزیران ایران

فهرست نخست‌وزیران ایران شامل نام کسانی است که به جایگاه نخست‌وزیر ایران رسیده‌اند. در ابتدا، نام این جایگاه «رئیس‌الوزرا» بود و جایگزین «صدر اعظم» شده بود. عنوان نخست‌وزیر از سال ۱۳۲۰ و دوران نخست‌وزیری محمدعلی فروغی رایج شد.[۱] جایگاه نخست‌وزیر در پی همه‌پرسی ۶ مرداد ۱۳۶۸ حذف شده و ریاست هیئت وزیران به «رئیس‌جمهور» واگذار شد.[۲]

فهرستویرایش

پادشاهی مشروطهویرایش

مطابق با قانون اساسی مشروطه انتخاب نخست‌وزیر با مجلس شورای ملی بوده و بعد از ابراز تمایل مجلس شاه نسبت به رای تمایل مجلس شورای ملی اقدام کرده و فرمان نخست‌وزیری را برای فرد معرفی شده صادر کرده تا مجلس نسبت به آن رای اعتماد صادر نماید.

در دوره پادشاهی احمد شاه و دوره اول سلطنت محمدرضا پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۳۲) این سنت رعایت می‌شد. اما در دوره رضا شاه و پس از کودتای ۲۸ مرداد، محمدرضا پهلوی راساً به نصب و عزل نخست‌وزیر بدون رعایت این سنت و قانون اساسی اقدام می‌کردند.

وضعیت
سازمان‌های سیاسی
ر. نام
(تولد–مرگ)
نگاره آغاز تصدی پایان تصدی دولت مجلس
(آغاز)
شاه
(دوران)
 دولت عِلّیه ایران (۱۲۸۵–۱۳۰۴) •  
سلطانعلی وزیر افخم
(۱۲۸۴ ه‍. ق–۱۲۹۷ ه‍.خ)
کفیل
  ۲۹ اسفند ۱۲۸۵[۳] ۹ اردیبهشت ۱۲۸۶[۴] ۱
(۱۲۸۵)
 
محمدعلی‌شاه
(۱۲۸۵–۱۲۸۸)
۱ علی‌اصغر اتابک
(۱۲۷۵ ه‍. ق–۱۲۸۶ ه‍.خ)
  اردیبهشت ۱۲۸۶ ۲۱ رجب ۱۳۲۵
(۸ شهریور ۱۲۸۶)[الف]
۲ احمد مشیرالسلطنه
(۱۲۵۹ ه‍. ق–۱۲۹۷ ه‍.خ)
  ۷ شعبان ۱۳۲۵
(۲۳ شهریور ۱۲۸۶)
۱۰ رمضان ۱۳۲۵
(۲۴ مهر ۱۲۸۶)
۳ ابوالقاسم ناصرالملک
(۱۲۷۲ ه‍. ق–۱۳۰۶ ه‍.خ)
  ۱۸ رمضان ۱۳۲۵
(۳ آبان ۱۲۸۶)
۱۴ ذیقعده ۱۳۲۵
(۱۴ آذر ۱۲۸۶)
۴ حسینقلی نظام‌السلطنه
(۱۲۴۸ ه‍. ق–۱۳۲۶ ه‍.ق)
  ۱۶ ذیقعده ۱۳۲۵
(۳۰ آذر ۱۲۸۶)
آخر ربیع‌الثانی ۱۳۲۶
(۱۰ خرداد ۱۲۸۷)
(۲) احمد مشیرالسلطنه[ب]
(۱۲۵۹ ه‍. ق–۱۲۹۷ ه‍.خ)
  ۱۴ ربیع‌الثانی ۱۳۲۶[پ] ۱۰ ربیع‌الثانی ۱۳۲۷
ن/م
۵ کامران میرزا
(۱۲۳۵–۱۳۰۷ ه‍.خ)
  ۹ اردیبهشت ۱۲۸۸ ۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۸
کابینه بدون نخست‌وزیر[ت]
۶ جواد سعدالدوله[ث]
(۱۲۵۷ ه‍. ق–۱۳۰۸ ه‍.خ)
  ۱۸ اردیبهشت ۱۲۸۸ ۲۲ تیر ۱۲۸۸[ج]
کابینه بدون نخست‌وزیر  
احمدشاه
(۱۲۸۸–۱۳۰۴)
۷ محمدولی تنکابنی
(۱۲۶۴ ه‍. ق–۱۳۰۵ ه‍.خ)
  ۸ مهر ۱۲۸۸[چ] ۲ مرداد ۱۲۸۹
۲
(۱۲۸۸)
۸ حسن مستوفی‌الممالک
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۱۷ رجب ۱۳۲۸
(۳ مرداد ۱۲۸۹)
۲۴ صفر ۱۳۲۹
(۴ اسفند ۱۲۸۹)
(۷) محمدولی تنکابنی
(۱۲۶۴ ه‍. ق–۱۳۰۵ ه‍.خ)
  ۱۰ ربیع‌الاول ۱۳۲۹
(۲۰ اسفند ۱۲۸۹)
۲۷ تیر ۱۲۹۰
۹ نجفقلی صمصام‌السلطنه
(۱۲۷۰ ه‍. ق–۱۳۰۹ ه‍.خ)
  ۲۷ رجب ۱۳۲۹
(۲ مرداد ۱۲۹۰)
۱۲۹۱ ه‍.خ
ن/م
۱۰ محمدعلی علاءالسلطنه
(۱۲۵۴ ه‍. ق–۱۳۳۶ ه‍.ق)
  ۱ بهمن ۱۲۹۱ مرداد ۱۲۹۳
(۸) حسن مستوفی‌الممالک
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۲۶ مرداد ۱۲۹۳ ۲۰ اسفند ۱۲۹۳
۳
(۱۲۹۳)
۱۱ حسن مشیرالدوله
(۱۲۵۰–۱۳۱۴)
  ۲۴ اسفند ۱۲۹۳ ۷ اردیبهشت ۱۲۹۴
(۹ جمادی‌الثانی ۱۳۳۳)[ح]
۱۲ عبدالمجید عین‌الدوله
(۱۲۶۱ ه‍. ق–۱۳۰۶ ه‍.خ)
  ۱۶ جمادی‌الثانی ۱۳۳۲
(۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۴)
۱۱ تیر ۱۲۹۴
(۸) حسن مستوفی‌الممالک
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۱۲ مرداد ۱۲۹۴ ۱۲ دی ۱۲۹۴
ن/م
۱۳ عبدالحسین فرمانفرما
(۱۲۷۶ ه‍. ق–۱۳۱۸ ه‍.خ)
  ۱۵ دی ۱۲۹۴ ۱۲ اسفند ۱۲۹۴
(۷) محمدولی تنکابنی
(۱۲۶۴ ه‍. ق–۱۳۰۵ ه‍.خ)
  ۱۴ اسفند ۱۲۹۴ شهریور ۱۲۹۵
۱۴ حسن وثوق‌الدوله
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۲۹ ه‍.خ)
  ۱۷ مرداد ۱۲۹۵[خ] ۶ خرداد ۱۲۹۶
(۱۰) محمدعلی علاءالسلطنه
(۱۲۵۴ ه‍. ق–۱۳۳۶ ه‍.ق)
  ۸ خرداد ۱۲۹۶ ۲۸ آبان ۱۲۹۶
(۱۲) عبدالمجید عین‌الدوله
(۱۲۶۱ ه‍. ق–۱۳۰۶ ه‍.خ)
  ۲۸ آبان ۱۲۹۶ [۲۶] دی ۱۲۹۶
(۸) حسن مستوفی‌الممالک
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۷ دی ۱۲۹۶ ۵ اردیبهشت ۱۲۹۷
(۹) نجفقلی صمصام‌السلطنه
(۱۲۷۰ ه‍. ق–۱۳۰۹ ه‍.خ)
  ۸ اردیبهشت ۱۲۹۷ ۱۱ مرداد ۱۲۹۷
(۱۴) حسن وثوق‌الدوله
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۲۹ ه‍.خ)
  ۱۱ مرداد ۱۲۹۷ ۳ تیر ۱۲۹۹
(۱۱) حسن مشیرالدوله
(۱۲۵۰–۱۳۱۴)
  ۱۰ تیر ۱۲۹۹ ۴ آبان ۱۲۹۹
۱۵ فتح‌الله اکبر
(۱۲۳۴–۱۳۱۷ ه‍.خ)
  ۵ آبان ۱۲۹۹ ۳ اسفند ۱۲۹۹
۱۶ سید ضیاءالدین طباطبایی
(۱۲۷۰–۱۳۴۸)
  ۳ اسفند ۱۲۹۹ ۱۴ خرداد ۱۳۰۰
۱۷ احمد قوام‌السلطنه
(۱۲۵۲–۱۳۳۴)
  ۱۴ خرداد ۱۳۰۰ ۲۷ دی ۱۳۰۰
۴
(۱۳۰۰)
(۱۱) حسن مشیرالدوله
(۱۲۵۰–۱۳۱۴)
  ۲ بهمن ۱۳۰۰ ۲۲ خرداد ۱۳۰۱
(۱۷) احمد قوام‌السلطنه
(۱۲۵۲–۱۳۳۴)
  ۲۷ خرداد ۱۳۰۱ ۲۹ دی ۱۳۰۱
(۸) حسن مستوفی‌الممالک
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۲۵ بهمن ۱۳۰۱ ۲۴ خرداد ۱۳۰۲
(۱۱) حسن مشیرالدوله
(۱۲۵۰–۱۳۱۴)
  ۲۴ خرداد ۱۳۰۲ ۳۰ مهر ۱۳۰۲
ن/م
۱۸ رضا پهلوی سردارسپه
(۱۲۵۶–۱۳۲۳)
  ۳ آبان ۱۳۰۲ ۲۱ آذر ۱۳۰۴
۵
(۱۳۰۲)
 کشور شاهنشاهی ایران (۱۳۰۴–۱۳۵۷) •  
محمدعلی فروغی
(۱۲۵۷–۱۳۲۱)
کفیل
  ۲۸ آذر ۱۳۰۴ ۱۵ خرداد ۱۳۰۵ فروغی ۱ ۵
(۱۳۰۲)
 
رضاشاه
(۱۳۰۴–۱۳۲۰)
ن/م
(۸) حسن مستوفی
(۱۲۹۲ ه‍. ق–۱۳۱۱ ه‍.خ)
  ۱۵ خرداد ۱۳۰۵ ۵ خرداد ۱۳۰۶ مستوفی ۱۰
مستوفی ۱۱ ۶
(۱۳۰۵)
مستوفی ۱۲
۱۹ مهدی‌قلی هدایت
(۱۲۸۰ ه‍. ق–۱۳۳۴)
  ۱۱ خرداد ۱۳۰۶ ۲۱ شهریور ۱۳۱۲ هدایت ۱
هدایت ۲ ۷
(۱۳۰۷)
هدایت ۳ ۸
(۱۳۰۹)
هدایت ۴ ۹
(۱۳۱۱)
۲۰ محمدعلی فروغی
(۱۲۵۷–۱۳۲۱)
  ۲۶ شهریور ۱۳۱۲ ۱۰ آذر ۱۳۱۴ فروغی ۲
فروغی ۳ ۱۰
(۱۳۱۴)
۲۱ محمود جم
(۱۲۶۴–۱۳۴۸)
  ۱۱ آذر ۱۳۱۴ ۳ آبان ۱۳۱۸ جم ۱
جم ۲ ۱۱
(۱۳۱۶)
۲۲ احمد متین‌دفتری
(۱۲۷۵–۱۳۵۰)
  ۳ آبان ۱۳۱۸ ۴ تیر ۱۳۱۹ متین‌دفتری ۱۲
(۱۳۱۸)
۲۳ علی منصور
(۱۲۶۶–۱۳۵۳)
  ۵ تیر ۱۳۱۹ ۵ شهریور ۱۳۲۰ ع. منصور ۱
(۲۰) محمدعلی فروغی
(۱۲۵۷–۱۳۲۱)
  ۵ شهریور ۱۳۲۰ ۱۱ اسفند ۱۳۲۰ فروغی ۴
فروغی ۵  
محمدرضاشاه
(۱۳۲۰–۱۳۵۷)
فروغی ۶ ۱۳
(۱۳۲۰)
فروغی ۷
۲۴ علی سهیلی
(۱۲۷۵–۱۳۳۷)
  ۱۸ اسفند ۱۳۲۰ ۸ مرداد ۱۳۲۱ سهیلی ۱
(۱۷) احمد قوام
(۱۲۵۲–۱۳۳۴)
  ۱۸ مرداد ۱۳۲۱ ۲۴ بهمن ۱۳۲۱ قوام ۵
(۲۴) علی سهیلی
(۱۲۷۵–۱۳۳۷)
  ۲۸ بهمن ۱۳۲۱ ۲۵ اسفند ۱۳۲۲ سهیلی ۲
سهیلی ۳
۲۵ محمد ساعد
(۱۲۵۹–۱۳۵۲)
  ۶ فروردین ۱۳۲۳ ۱۸ آبان ۱۳۲۳[د] ساعد ۱ ۱۴
(۱۳۲۲)
ساعد ۲
ساعد ۳
۲۶ مرتضی‌قلی بیات
(۱۲۶۶–۱۳۳۶)
  ۳۰ آبان ۱۳۲۳ ۲۸ فروردین ۱۳۲۴ بیات
۲۷ ابراهیم حکیمی
(۱۲۵۰–۱۳۳۸)
  ۱۳ اردیبهشت ۱۳۲۴ ۱۳ خرداد ۱۳۲۴ حکیمی ۱
۲۸ محسن صدر
(۱۲۵۰–۱۳۴۱)
  ۱۶ خرداد ۱۳۲۴ ۲۹ مهر ۱۳۲۴ صدر
(۲۷) ابراهیم حکیمی
(۱۲۵۰–۱۳۳۸)
  ۹ آبان ۱۳۲۴ ۳۰ دی ۱۳۲۴ حکیمی ۲
(۱۷) احمد قوام
(۱۲۵۲–۱۳۳۴)
  ۸ بهمن ۱۳۲۴ ۱ آذر ۱۳۲۶ قوام ۶
قوام ۷ ن/م
قوام ۸
قوام ۹
قوام ۱۰ ۱۵
(۱۳۲۶)
۲۹ رضا حکمت
(۱۸۹۱–۱۹۷۸)
  ۲۶ آذر ۱۳۲۶ ۶ دی ۱۳۲۶[ذ] ن/م
(۲۷) ابراهیم حکیمی
(۱۲۵۰–۱۳۳۸)
  ۶ دی ۱۳۲۶ ۱۸ خرداد ۱۳۲۷ حکیمی ۳
۳۰ عبدالحسین هژیر
(۱۹۰۲–۱۹۴۹)
  ۲۳ خرداد ۱۳۲۷ ۱۶ آبان ۱۳۲۷ هژیر
(۲۵) محمد ساعد
(۱۲۵۹–۱۳۵۲)
  ۲۲ آبان ۱۳۲۷ ۲ فروردین ۱۳۲۹ ساعد ۴
ساعد ۵ ۱۶
(۱۳۲۸)
(۲۳) علی منصور
(۱۲۶۶–۱۳۵۳)
  ۸ فروردین ۱۳۲۹ ۵ تیر ۱۳۲۹ ع. منصور ۲
۳۱ حاج‌علی رزم‌آرا
(۱۲۸۰–۱۳۲۹)
  ۶ تیر ۱۳۲۹ ۱۶ اسفند ۱۳۲۹[ر] رزم‌آرا
خلیل فهیمی
(۱۸۷۶–۱۹۵۳)
کفیل
  ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ ۲۱ اسفند ۱۳۲۹ ن/م
۳۲ حسین علاء
(۱۲۶۱–۱۳۳۴)
  ۲۱ اسفند ۱۳۲۹ ۶ اردیبهشت ۱۳۳۰ علاء ۱
۳۳ محمد مصدق
(۱۸۸۲–۱۹۶۷)
  ۷ اردیبهشت ۱۳۳۰ ۲۵ تیر ۱۳۳۱ مصدق ۱
ن/م[ز] ۱۷
(۱۳۳۱)
(۱۷) احمد قوام
(۱۲۵۲–۱۳۳۴)
  ۲۷ تیر ۱۳۳۱ ۳۰ تیر ۱۳۳۱ قوام ۱۱
(۳۳) محمد مصدق
(۱۸۸۲–۱۹۶۷)
  ۳۱ تیر ۱۳۳۱ ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ مصدق ۲
۳۴ فضل‌الله زاهدی
(۱۸۹۷–۱۹۶۳)
  ۲۲ یا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۱۶ فروردین ۱۳۳۴ زاهدی ۱
زاهدی ۲ ۱۸
(۱۳۳۲)
(۳۲) حسین علاء
(۱۲۶۱–۱۳۳۴)
  ۱۷ فروردین ۱۳۳۴ ۱۴ فروردین ۱۳۳۶ علاء ۲
علاء ۳ ۱۹
(۱۳۳۵)
۳۵ منوچهر اقبال
(۱۲۸۸–۱۳۵۶)
  ۱۵ فروردین ۱۳۳۶ ۷ شهریور ۱۳۳۹ اقبال
۳۶ جعفر شریف‌امامی
(۱۲۸۹–۱۳۷۸)
  ۹ شهریور ۱۳۳۹ ۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۰ شریف‌امامی ۱ ن/م
شریف‌امامی ۲ ۲۰
(۱۳۳۹)
۳۷ علی امینی
(۱۹۰۵–۱۹۹۲)
  ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ ۲۷ تیر ۱۳۴۱ امینی ن/م
۳۸ اسدالله علم
(۱۹۱۹–۱۹۷۸)
  ۲۸ تیر ۱۳۴۱ ۱۷ اسفند ۱۳۴۲ علم ۱
علم ۲
علم ۳ ۲۱
(۱۳۴۲)
۳۹ حسنعلی منصور
(۱۹۲۳–۱۹۶۵)
  ۱۷ اسفند ۱۳۴۲ ۶ بهمن ۱۳۴۳[ژ] ح. منصور ۱
ح. منصور ۲
۴۰ امیرعباس هویدا
(۱۹۱۹–۱۹۷۹)
  ۶ بهمن ۱۳۴۳ ۱۵ مرداد ۱۳۵۶ هویدا ۱
هویدا ۲ ۲۲
(۱۳۴۶)
هویدا ۳
هویدا ۴
هویدا ۵ ۲۳
(۱۳۵۰)
هویدا ۶
هویدا ۷ ۲۴
(۱۳۵۴)
۴۱ جمشید آموزگار
(۱۹۲۳–۲۰۱۶)
  ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ ۵ شهریور ۱۳۵۷ آموزگار
(۳۶) جعفر شریف‌امامی
(۱۹۱۰–۱۹۹۸)
  ۵ شهریور ۱۳۵۷ ۱۴ آبان ۱۳۵۷ شریف‌امامی ۳
۴۲ غلامرضا ازهاری
(۱۹۱۲–۲۰۰۱)
  ۱۵ آبان ۱۳۵۷ ۱۰ دی ۱۳۵۷ ازهاری
۴۳ شاپور بختیار
(۱۹۱۵–۱۹۹۱)
  ۱۶ دی ۱۳۵۷ ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ بختیار

جمهوری اسلامیویرایش

در کشاکش انقلاب، سید روح‌الله خمینی رهبر انقلاب اسلامی، به موازات دولت منتسب به حکومت شاهنشاهی که تا ۲۲ بهمن سر کار بود، دولت موقت را با نظر شورای انقلاب (که نقش مجلس موقت را داشت) تشکیل داد. پس از استعفای دولت بازرگان، شورای انقلاب مستقیم تشکیل دولت را عهده‌دار شد.

طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که در ۱۰ و ۱۱ آذر ۱۳۵۸ به تصویب ملت رسید، ساختاری نیمه‌ریاستی برای کشور تعریف شد، که نخست‌وزیر به عنوان رئیس دولت، با تعیین رئیس‌جمهور و تأیید مجلس شورای اسلامی عهده‌دار این منصب می‌شد، و رهبر به عنوان رئیس کشور نقشی در تعیین وی نداشت.

در بازنگری قانون اساسی، با انتقال ریاست دولت به رئیس‌جمهور، نظام کشور به ریاستی تغییر یافت، و سمت نخست‌وزیر حذف گشت.

وضعیت
سازمان‌های سیاسی
ر. نام
(تولد–مرگ)
نگاره آغاز تصدی پایان تصدی دولت مجلس
(آغاز)
رئیس‌جمهور
(دوران)
 جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۷ تا کنون) •  
۴۴ مهدی بازرگان
(۱۲۸۶–۱۳۷۳)
  ۱۵ بهمن ۱۳۵۷[س] ۱۴ آبان ۱۳۵۸ بازرگان شورای انقلاب
[ش]
[ص]
هیئت دولت بدون نخست‌وزیر[ض] شورای انقلاب
 
ابوالحسن بنی‌صدر
(۱۳۵۸–۱۳۶۰)
۴۵ محمدعلی رجایی
(۱۳۱۲–۱۳۶۰)
  ۲۰ مرداد ۱۳۵۹ ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ رجایی ۱
(۱۳۵۹)
شورای موقت[ط]
۴۶ محمدجواد باهنر
(۱۳۱۲–۱۳۶۰)
  ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ ۸ شهریور ۱۳۶۰[ظ] باهنر  
محمدعلی رجایی
(۱۳۶۰)
محمدرضا مهدوی کنی
(۱۳۱۰–۱۳۹۳)
کفیل
  ۱۱ شهریور ۱۳۶۰ ۷ آبان ۱۳۶۰ مهدوی کنی شورای موقت[ع]
۴۷ میرحسین موسوی
(۱۳۲۰– )
  ۷ آبان ۱۳۶۰ ۲۵ مرداد ۱۳۶۸ موسوی ۱  
سید علی خامنه‌ای
(۱۳۶۰–۱۳۶۸)
موسوی ۲ ۲
(۱۳۶۳)
موسوی ۳
موسوی ۴ ۳
(۱۳۶۷)

پی‌نوشت‌هاویرایش

یادداشت‌هاویرایش

  1. ترور شد.
  2. در دورهٔ رئیس‌الوزرایی او مجلس به توپ بسته شد و استبداد صغیر آغاز گشت.
  3. تداخل تاریخ‌ها از منبع است.
  4. کابینه به نام ابوالقاسم ناصرالملک تشکیل شد ولی او مسئولیت را نپذیرفت.
  5. محمدعلی‌شاه ابوالقاسم ناصرالملک را که در خارج از کشور بود مأمور تشکیل دولت کرد و تا رسیدن او جواد سعدالدوله موقتاً گردانندهٔ کابینه بود. ناصرالملک قبول کار نکرد و به ایران نیامد.
  6. تهران به‌دست مشروطه‌خواهان فتح شد. ۳ روز بعد محمدعلی‌شاه استعفا داد.
  7. پس از فتح تهران، بنا به رأی شورای عالی رجال و روحانیون کابینه‌ای بدون رئیس‌الوزرا در تاریخ ۲۶ تیر ۱۲۸۸ تشکیل گردید و در تاریخ ۸ مهر ۱۲۸۸ محمدولی سپهدار اعظم رسماً کابینه تشکیل داد.
  8. از دفتر هیئت دولت
  9. تداخل از منبع است.
  10. پس از پایان کار کابینهٔ محمد ساعد، مجلس به نخست‌وزیری محمد مصدق تمایل نشان داد و ملاقاتی در ۲۳ آبان ۱۳۲۳ میان شاه و مصدق رخ داد. شاه شرایط مصدق برای پذیرش سمت نخست‌وزیری را نپذیرفت و نخست‌وزیری مصدق منتفی شد.
  11. استعفا داد.
  12. ترور شد.
  13. دولت تشکیل نشد
  14. ترور شد.
  15. شاپور بختیار تا ۲۲ بهمن، مدعی نخست‌وزیری بود. دولت موقت با پیروزی انقلاب اسلامی، حکومت بالفعل را به دست گرفت.
  16. تا پیش از تشکیل قوه مقننه، شورای انقلاب قوهٔ مقننهٔ کشور بود. هر گونه تغییر در هیئت دولت با تأیید شورا صورت می‌گرفت و وضعیت نخست‌وزیر نیز با تصویب شورا مشخص می‌شد. بازرگان را با پیشنهاد شورای انقلاب، رهبر به نخست‌ویری گماشت. پس از استعفای وی، تصمیم شورا بر آن شد که نخست‌وزیر تعیین نکنند و دولت را مستقیم اداره کنند.
  17. تا پیش از انتخاب رئیس‌جمهور و تشکیل قوه مقننه، ادارهٔ کشور با پیشنهاد شورای انقلاب و تأیید رهبر انقلاب سید روح‌الله خمینی تعیین تکلیف می‌شد. بازرگان را با پیشنهاد شورای انقلاب، رهبر به نخست‌ویری گماشت. پس از استعفای وی، رهبر امور را بار دیرگ به شورا واگذار نمود و تصمیم شورا بر آن شد که نخست‌وزیر تعیین نکنند و دولت را مستقیم اداره کنند.[۵]
  18. پس از استعفای دولت موقت، شورای انقلاب مستقیم دولت را تشکیل داد و تصمیم گرفت نخست‌وزیر تعیین نکند. پس از استعفای بازرگان که کشور نخست‌وزیر نداشت، عملا سید محمد بهشتی به عنوان دبیر شورای انقلاب، جلسه‌های هیئت دولت را اداره می‌کرد. پس از ریاست‌جمهوری سید ابوالحسن بنی‌صدر وی ریاست/دبیری شورا را به عهده گرفت.[۶]
  19. شورای موقت ریاست‌جمهوری متشکل از نخست‌وزیر، رئیس مجلس (اکبر هاشمی رفسنجانی)، و رئیس دیوان عالی (سید محمد بهشتی) عهده‌دار امور شد.
  20. کشته شد
  21. متشکل از کفیل نخست‌وزیری، رئیس مجلس (اکبر هاشمی رفسنجانی)، و رئیس دیوان عالی (سید عبدالکریم موسوی اردبیلی) عهده‌دار امور شد. شورای ریاست‌جمهوری، مهدوی کنی را به عنوان کفیل نخست‌وزیری به مجلس معرفی کرد که رأی آورد.

پانویس‌هاویرایش

منبع‌هاویرایش

  • «همه‌پرسی؛ پایانی بر نخست‌وزیری در ایران». ایرنا. ۲۳ مرداد ۱۳۹۸.
  • آژند، یعقوب؛ آغاجری، هاشم؛ حسنی، عطاءالله؛ خیراندیش، عبدالرسول؛ زرگری‌نژاد، غلامحسین, ویراستاران (۱۳۷۸). دولت‌های ایران: از میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. شابک ۹۶۴-۴۲۲۱-۴۷-۸.
  • بهنود، مسعود (۱۳۶۷). دولت‌های ایران از سید ضیاء تا بختیار: از سوم اسفند ۱۲۹۹ تا بیست و دوم بهمن ۱۳۵۷. تهران: انتشارات جاویدان. شابک ۹۶۴-۶۷۱۸-۴۹-۹.
  • عاقلی، باقر (۱۳۷۰). نخست‌وزیران ایران (۱۳۵۷–۱۲۸۵): از مشیرالدوله تا بختیار. تهران: انتشارات جاویدان. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۵۷۳۲-۴۱-۵.
  • معین‌فر، علی‌اکبر (بهمن ۱۳۸۶). مصاحبه توسط بارسقیان، سرگه. «مجادلات دوره مصدق به شورای انقلاب کشیده شد». شهروند امروز (۳۶).

پیوند به بیرونویرایش