الکترونگاتیوی

(تغییرمسیر از الکترونگاتیو)

الکترونگاتیوی یا الکترونگاتیویته یک اتم میزان تمایل نسبی آن اتم برای کشیدن جفت‌الکترون به سمت هستهٔ خود است. یک نوترون میزان تمایل زیاد آن اتم برای کشیدن یک پروتون به سمت الکترون خود است

الکترونگاتیوی اتم‌هاویرایش

اتم وقتی در لایه ظرفیت خود الکترون کمتری داشته باشد تمایلش به گرفتن الکترون بیشتر می‌شود. هرچه عنصری تمایل بیشتری به گرفتن الکترون داشته باشد الکترونگاتیوتر است.

اگرچه الکترونگاتیویته، قطبیت پیوندهای شیمیایی بین اتم‌های یک مولکول را تعیین می‌کند اما عامل تعیین‌کننده قطبیت کلی مولکول نیست چون مولکول می‌تواند دارای مرکز تقارن باشد. در این حالت قطبیت پیوندها نسبت به هم به گونه‌ای خنثی می‌شود که قطبیت کلی مولکول را صفر در نظر می‌گیرند؛ بنابراین در مولکول‌هایی که فاقد مرکز تقارن مولکولی هستند می‌توان قطبیت کلی مولکول را با تعیین جهت بردار گشتاور دو قطبی در آنها نتیجه گرفت.

→ کاهش شعاع اتمی → افزایش انرژی یونش → افزایش الکترونگاتیوی →
۱۸ ۱۷ ۱۶ ۱۵ ۱۴ ۱۳ ۱۲ ۱۱ ۱۰ ۹ ۸ ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ گروه

دوره

He
H
۲.۲۰
۱
Ne
F
۳.۹۸
O
۳.۴۴
N
۳.۰۴
C
۲.۵۵
B
۲.۰۴
Be
۱.۵۷
Li
۰.۹۸
۲
Ar
Cl
۳.۱۶
S
۲.۵۸
P
۲.۱۹
Si
۱.۹۰
Al
۱.۶۱
Mg
۱.۳۱
Na
۰.۹۳
۳
Kr
۳.۰۰
Br
۲.۹۶
Se
۲.۵۵
As
۲.۱۸
Ge
۲.۰۱
Ga
۱.۸۱
Zn
۱.۶۵
Cu
۱.۹۰
Ni
۱.۹۱
Co
۱.۸۸
Fe
۱.۸۳
Mn
۱.۵۵
Cr
۱.۶۶
V
۱.۶۳
Ti
۱.۵۴
Sc
۱.۳۶
Ca
۱.۰۰
K
۰.۸۲
۴
Xe
۲.۶۰
I
۲.۶۶
Te
۲.۱
Sb
۲.۰۵
Sn
۱.۹۶
In
۱.۷۸
Cd
۱.۶۹
Ag
۱.۹۳
Pd
۲.۲۰
Rh
۲.۲۸
Ru
۲.۲
Tc
۱.۹
Mo
۲.۱۶
Nb
۱.۶
Zr
۱.۳۳
Y
۱.۲۲
Sr
۰.۹۵
Rb
۰.۸۲
۵
Rn
۲.۲
At
۲.۲
Po
۲.۰
Bi
۲.۰۲
Pb
۱.۸۷
Tl
۱.۶۲
Hg
۲.۰۰
Au
۲.۵۴
Pt
۲.۲۸
Ir
۲.۲۰
Os
۲.۲
Re
۱.۹
W
۲.۳۶
Ta
۱.۵
Hf
۱.۳
  La
۱.۱
Ba
۰.۸۹
Cs
۰.۷۹
۶
Og
Ts
Lv
Mc
Fl
Nh
Cn
Rg
Ds
Mt
Hs
Bh
Sg
Db
Rf
  Ac
۱.۱
Ra
۰.۹
Fr
>۰.۷۹[en ۱]
۷
Lu
۱.۲۵
Yb
۱.۱
Tm
۱.۲۵
Er
۱.۲۴
Ho
۱.۲۳
Dy
۱.۲۲
Tb
۱.۱
Gd
۱.۲
Eu
۱.۲
Sm
۱.۱۷
Pm
۱.۱۳
Nd
۱.۱۴
Pr
۱.۱۳
Ce
۱.۱۲
 
Lr
۱.۳
No
۱.۳
Md
۱.۳
Fm
۱.۳
Es
۱.۳
Cf
۱.۳
Bk
۱.۳
Cm
۱.۲۸
Am
۱.۱۳
Pu
۱.۲۸
Np
۱.۳۶
U
۱.۳۸
Pa
۱.۵
Th
۱.۳
 

هر کدام از مقادیر بالا برای رایج‌ترین و پایدارترین عدد اکسایش عناصر در نظر گرفته شده‌اند.
همچنین ببینید: الکترونگاتیوی عناصر (صفحه اطلاعات)

  1. الکترونگاتیوی فرانسیم توسط پاولینگ ۰٫۷ در نظر گرفته شده‌بود، نزدیک به الکترونگاتیوی سزیم (همچنین در آن مرحله ۰٫۷ ارزیابی شد). مقدار پایهٔ هیدروژن به مقدار ۰٫۱۰ افزوده‌شد و الکترونگاتیوی سزیم بعدها به ۰٫۷۹ تصحیح شد؛ با این حال، از آن‌جا که هیچ آزمایشی برای الکترونگاتیوی فرانسیم صورت نگرفته‌است، هیچ تصحیحی نیز برای فرانسیم انجام نشده‌است. اما، انتظار می‌رود و تا حدودی ملاحظه می‌شود که فرانسیم از سزیم الکترونگاتیوتر باشد. برای جزییات فرانسیم را ببینید.


روش‌های محاسبهویرایش

الکترونگاتیوی پاولینگویرایش

پاولینگ نخستین بار مفهوم الکترونگاتیوی را در سال ۱۹۳۲ به‌عنوان توضیحی برای این واقعیت که پیوند کووالانسی میان دو اتم متفاوت (A–B) قدرتمندتر از آن‌چه از میانگین قدرت پیوندهای A–A و B–B محاسبه می‌شود مطرح‌نمود. با توجه به نظریه پیوند ظرفیت، که پاولینگ یکی از توضیح‌دهندگان قابل‌توجه آن بود، این «استواری افزوده» پیوند ناجورهسته به دلیل اشکال متعارف یونی پیوندی‌شدن است.

اختلاف الکترونگاتیوی بین دو اتم A و B از رابطه‌ی زیر به‌دست می‌آید:

 

که در آن انرژی‌های تفکیک، Ed، پیوندهای A–B ،A–A و B–B در بیان الکترون‌ولت، فاکتور eV)−​۱۲) برای اطمیان از یک نتیجه‌ی بی‌بعد افزوده می‌شود. از این رو، اختلاف در الکترونگاتیوی پاولینگ بین هیدروژن و برم ۰.۷۳ خواهد بود (انرژی‌های تفکیک: H–Br، ۳.۷۹ eV؛ H–H، ۴.۵۲ eV؛ Br–Br، ۲.۰۰ eV)

نسبی بودن الکترونگاتیویویرایش

الکترونگاتیوی بایک مقیاس نسبی سنجیده می‌شود. دراین مقیاس برای اجتناب از درج اعداد منفی، به اتم فلوئور به عنوان الکترونگاتیوترین عنصر، الکترونگاتیوی ۴ نسبت داده شده‌است و مقادیر الکترونگاتیوی برای عنصرهای دیگر نسبت به این مقدار محاسبه می‌شود. در این محاسبات، گازهای نجیب را در نظر نمی‌گیرند، زیرا این عناصر به تعداد کافی ترکیب‌های شیمیایی تشکیل نمی‌دهند. به‌طور کلی مقادیر الکترونگاتیوی در یک گروه از عناصر از بالا به پایین کاهش و در یک دوره از جدول تناوبی از چپ به راست افزایش می‌یابد؛ بنابراین کم‌ترین مقدار الکترونگاتیوی را بعلت ناپایدار بودن فرانسیم می‌توان سزیم در پایین و سمت چپ جدول در نظر گرفت و بیش‌ترین مقدار الکترونگاتیوی (با چشم پوشی از گازهای نجیب) را به اتم فلوئور در بالا و سمت راست جدول نسبت داد.

هیبریداسیون و تأثیر آنویرایش

در بحث هیبریداسیون با ترکیب شدن اوربیتال‌ها اوربیتالهای ترکیبی هیبریدی بوجود می‌آیند مانند SP³ و SP² و SP نکته قابل توجه این است که در این فرآیند سهم اوربیتالها متناسب با مقدار ترکیب شدن آنها در هیبریداسیون است و هرچقدر سهم اوربیتال S بیشتر باشد الکترونگاتیوی بیشتر می‌شود. دلیل این امر بخاطر این است که اوربیتال S سطح انرژی پایین‌تری نسبت به بقیه دارد و فاصله آن تا هسته کمتر است و اثر پوششی هسته بر آن بیشتر است.

الکتروپوزیتیویویرایش

الکتروپوزیتیوی میزان توانایی یک عنصر در ازدست دادن الکترون ها است، و بنابراین آن عنصر یون های مثبت را تشکیل می دهد؛ بدینسان، متضاد الکترونگاتیوی است.

به طور عمده ، این ویژگی فلزات است، به این معنی که به طور کلی، هرچه خصوصیات فلزی یک عنصر بیشتر باشد، الکتروپوزیتیوی بیشتر می شود. بنابراین ، فلزات قلیایی از همه عناصر دیگر، الکتروپوزیتیو تر هستند. دلیل این امر این است که آنها یک تک الکترون در لایه ظرفیت خود دارند و از آنجا که این الکترون نسبتاً از هسته اتم دور است، به راحتی خارج می شود. به عبارت دیگر ، این فلزات انرژی یونش کمی دارند. [۱]

در حالی که الکترونگاتیوی درامتداد دوره های جدول تناوبی (از چپ به راست) افزایش و درطول گروه ها (از بالا به پایین) کاهش می یابد، الکتروپوزیتیوی درامتداد دوره های جدول تناوبی (ازچپ به راست) کاهش و درطول گروه ها (از بالا به پایین) افزایش می یابد. این بدان معنی است که عناصر در قسمت بالا سمت راست جدول تناوبی (اکسیژن ، گوگرد ، کلر و ...) بیشترین الکترونگاتیوی را خواهند داشت ، و عناصر موجود در قسمت پایین سمت چپ (روبیدیوم ، سزیم و فرانسیوم) بیشترین میزان الکتروپوزیتیوی را دارند.

منابعویرایش

  1. "Electropositivity," Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009. (Archived 2009-10-31).
  • Peter Atkins and Julio de Paula, Physical chemistry, W. H. Freeman; 8th edition, U.S.A, 2006. ISBN 0-7167-8759-8

جستارهای وابستهویرایش