آنتیموان

یکی از عنصرهای جدول تناوبی عنصرها

آنتیموان (به انگلیسی: Antimony) از عنصرهای شیمیایی جدول تناوبی است. نماد شیمیایی آن Sb و عدد اتمی آن ۵۱ است.[۴].این عنصر در متنهای کهن فارسی به نام روی سخته یا روی سخته مصری نامیده شده‌است.[۵] نام آنتیموان از واژه یونانی "anti-monos" گرفته شده‌است که معنای "غیر تنها" می‌دهد چرا که در گذشته شخصی به اسم باسط مصری ان را کشف و به عشقش که او را دوست داشت هدیه داد البته تصور بر این بود که این عنصر به صورت خالص وجود ندارد.[۶]

آنتیموان، 51Sb
الگو:جعبه عناصر شیمیایی/symbol-to-top-image/alt
ویژگی‌های کلی
تلفظ
ظاهرتوسی نقره‌ای
جرم اتمی نسبی (Ar، استاندارد)۱۲۱٫۷۶۰(۱)[۱]
آنتیموان در جدول تناوبی
Element 1: هیدروژن (H), Other non-metal
Element 2: هلیوم (He), Noble gas
Element 3: لیتیم (Li), Alkali metal
Element 4: برلیم (Be), Alkaline earth metal
Element 5: بور (B), Metalloid
Element 6: کربن (C), Other non-metal
Element 7: نیتروژن (N), Halogen
Element 8: اکسیژن (O), Halogen
Element 9: فلوئور (F), Halogen
Element 10: نئون (Ne), Noble gas
Element 11: سدیم (Na), Alkali metal
Element 12: منیزیم (Mg), Alkaline earth metal
Element 13: آلومینیم (Al), Other metal
Element 14: سیلسیم (Si), Metalloid
Element 15: فسفر (P), Other non-metal
Element 16: گوگرد (S), Other non-metal
Element 17: کلر (Cl), Halogen
Element 18: آرگون (Ar), Noble gas
Element 19: پتاسیم (K), Alkali metal
Element 20: کلسیم (Ca), Alkaline earth metal
Element 21: اسکاندیم (Sc), Transition metal
Element 22: تیتانیم (Ti), Transition metal
Element 23: وانادیم (V), Transition metal
Element 24: کروم (Cr), Transition metal
Element 25: منگنز (Mn), Transition metal
Element 26: آهن (Fe), Transition metal
Element 27: کبالت (Co), Transition metal
Element 28: نیکل (Ni), Transition metal
Element 29: مس (Cu), Transition metal
Element 30: روی (Zn), Other metal
Element 31: گالیم (Ga), Other metal
Element 32: ژرمانیم (Ge), Metalloid
Element 33: آرسنیک (As), Metalloid
Element 34: سلنیم (Se), Other non-metal
Element 35: برم (Br), Halogen
Element 36: کریپتون (Kr), Noble gas
Element 37: روبیدیم (Rb), Alkali metal
Element 38: استرانسیم (Sr), Alkaline earth metal
Element 39: ایتریم (Y), Transition metal
Element 40: زیرکونیم (Zr), Transition metal
Element 41: نیوبیم (Nb), Transition metal
Element 42: مولیبدن (Mo), Transition metal
Element 43: تکنسیم (Tc), Transition metal
Element 44: روتنیم (Ru), Transition metal
Element 45: رودیم (Rh), Transition metal
Element 46: پالادیم (Pd), Transition metal
Element 47: نقره (Ag), Transition metal
Element 48: کادمیم (Cd), Other metal
Element 49: ایندیم (In), Other metal
Element 50: قلع (Sn), Other metal
Element 51: آنتیموان (Sb), Metalloid
Element 52: تلوریم (Te), Metalloid
Element 53: ید (I), Halogen
Element 54: زنون (Xe), Noble gas
Element 55: سزیم (Cs), Alkali metal
Element 56: باریم (Ba), Alkaline earth metal
Element 57: لانتان (La), Lanthanoid
Element 58: سریم (Ce), Lanthanoid
Element 59: پرازئودیمیم (Pr), Lanthanoid
Element 60: نئودیمیم (Nd), Lanthanoid
Element 61: پرومتیم (Pm), Lanthanoid
Element 62: ساماریم (Sm), Lanthanoid
Element 63: اروپیم (Eu), Lanthanoid
Element 64: گادولینیم (Gd), Lanthanoid
Element 65: تربیم (Tb), Lanthanoid
Element 66: دیسپروزیم (Dy), Lanthanoid
Element 67: هولمیم (Ho), Lanthanoid
Element 68: اربیم (Er), Lanthanoid
Element 69: تولیم (Tm), Lanthanoid
Element 70: ایتربیم (Yb), Lanthanoid
Element 71: لوتتیم (Lu), Lanthanoid
Element 72: هافنیم (Hf), Transition metal
Element 73: تانتال (Ta), Transition metal
Element 74: تنگستن (W), Transition metal
Element 75: رنیم (Re), Transition metal
Element 76: اوسمیم (Os), Transition metal
Element 77: ایریدیم (Ir), Transition metal
Element 78: پلاتین (Pt), Transition metal
Element 79: طلا (Au), Transition metal
Element 80: جیوه (Hg), Other metal
Element 81: تالیم (Tl), Other metal
Element 82: سرب (Pb), Other metal
Element 83: بیسموت (Bi), Other metal
Element 84: پولونیم (Po), Other metal
Element 85: آستاتین (At), Metalloid
Element 86: رادون (Rn), Noble gas
Element 87: فرانسیم (Fr), Alkali metal
Element 88: رادیم (Ra), Alkaline earth metal
Element 89: آکتینیم (Ac), Actinoid
Element 90: توریم (Th), Actinoid
Element 91: پروتاکتینیم (Pa), Actinoid
Element 92: اورانیم (U), Actinoid
Element 93: نپتونیم (Np), Actinoid
Element 94: پلوتونیم (Pu), Actinoid
Element 95: امریسیم (Am), Actinoid
Element 96: کوریم (Cm), Actinoid
Element 97: برکلیم (Bk), Actinoid
Element 98: کالیفرنیم (Cf), Actinoid
Element 99: اینشتینیم (Es), Actinoid
Element 100: فرمیم (Fm), Actinoid
Element 101: مندلیفیم (Md), Actinoid
Element 102: نوبلیم (No), Actinoid
Element 103: لارنسیم (Lr), Actinoid
Element 104: رادرفوردیم (Rf), Transition metal
Element 105: دوبنیم (Db), Transition metal
Element 106: سیبورگیم (Sg), Transition metal
Element 107: بوهریم (Bh), Transition metal
Element 108: هاسیم (Hs), Transition metal
Element 109: مایتنریم (Mt)
Element 110: دارمشتادیم (Ds)
Element 111: رونتگنیم (Rg)
Element 112: کوپرنیسیم (Cn), Other metal
Element 113: نیهونیم (Nh)
Element 114: فلروویم (Fl)
Element 115: مسکوویم (Mc)
Element 116: لیورموریم (Lv)
Element 117: تنسین (Ts)
Element 118: اوگانسون (Og)
As

Sb

Bi
قلعآنتیموانتلوریم
عدد اتمی (Z)51
گروهگروه ۱۵ (گروه نیتروژن)
دورهدوره 5
بلوکبلوک-p
آرایش الکترونی[Kr] 4d10 5s2 5p3
2, 8, 18, 18, 5
ویژگی‌های فیزیکی
فاز در STPجامد
نقطه ذوب903.78 K ​(630.63 °C, ​1167.13 °F)
نقطه جوش1860 K ​(1587 °C, ​2889 °F)
چگالی (near r.t.)6.697 g/cm3
در حالت مایع (at m.p.)6.53 g/cm3
حرارت همجوشی19.79 kJ/mol
آنتالپی تبخیر 193.43 kJ/mol
ظرفیت حرارتی مولی25.23 J/(mol·K)
فشار بخار
فشار (Pa) ۱ ۱۰ ۱۰۰ ۱ K ۱۰ K ۱۰۰ K
در دمای (K) 807 876 1011 1219 1491 1858
ویژگی‌های اتمی
عدد اکسایش−3, −2, −1, 0,[۲] +1, +2, +3, +4, +5 (an amphoteric اکسید)
الکترونگاتیویمقیاس پائولینگ: 2.05
انرژی یونش
  • 1st: 834 kJ/mol
  • 2nd: 1594.9 kJ/mol
  • 3rd: 2440 kJ/mol
  • (بیشتر)
شعاع اتمیempirical: 140 pm
شعاع کووالانسی pm 139±5
شعاع واندروالسی206 pm
Color lines in a spectral range
خط طیف نوری آنتیموان
دیگر ویژگی ها
ساختار بلوریدستگاه بلوری شش‌گوشه
Trigonal crystal structure for آنتیموان
سرعت صوت thin rod3420 m/s (at 20 °C)
انبساط حرارتی11 µm/(m·K) (at 25 °C)
رسانندگی گرمایی24.4 W/(m·K)
رسانش الکتریکی417 n Ω·m (at 20 °C)
رسانش مغناطیسیدیامغناطیس[۳]
مدول یانگ55 GPa
مدول برشی20 GPa
مدول حجمی42 GPa
سختی موس3.0
سختی برینل294 MPa
شماره ثبت سی‌ای‌اس7440-36-0
ایزوتوپ‌های آنتیموان
ایزوتوپ فراوانی نیمه‌عمر (t۱/۲) حالت فروپاشی محصول
121Sb 57.36% 121Sb ایزوتوپ پایدار است که 70 نوترون دارد
123Sb 42.64% 123Sb ایزوتوپ پایدار است که 72 نوترون دارد
125Sb syn 2.7582 y β 0.767 125Te
| منابع

آنتیموان نیز همچون آلوتروپ، شبه فلزش دارای جلای فلزی سفید مایل به آبی و بسیار شکننده است. همچنین ساختار بلورین دارد و بلافاصله پوسته پوسته می‌شود. آنتیموان خالص و ترکیباتش بسیار سمی است؛ پس باید در کار با آن‌ها احتیاط لازم را به کار بست. منبع اصلی آنتیموان کانی به نام استیبنیت است که سولفیدی از آن عنصر است. همچنین در کانی‌های دیگر از جمله آلمینیت و گهگاهی به صورت خالص یافت می‌شود گر چه تا قرن هفدهم کسی نتوانسته بود آن را به شکل خالص از کانی جدا کند. آنتیموان در دمای اتاق با هوا واکنش نمی‌دهد اما روی شعله بلافاصله با نور درخشانی می سوزد و مقادیر فراوانی گازهای سفید تولید می‌کند. آنتیموان رسانایی ضعیف برای گرما و الکتریسیته است و به همین دلیل جز سازنه مناسبی در مواد نیمه رسانای میکروالکترونیکهاست.

خواص فیزیکی عنصر آنتیموانویرایش

  • عدد اتمی: ۵۱
  • جرم اتمی: ۱۲۱٫۷۵
  • نقطه ذوب : C° ۶۳۰٫۶۳
  • نقطه جوش : C° ۱۵۸۷
  • شعاع اتمی : Å ۱٫۵۳
  • ظرفیت: ۳و۵
  • رنگ: خاکستری سیاه
  • حالت استاندارد: جامد
  • رنگ: خاکستری نقره‌ای درخشان
  • نقطه ذوب: 903.78 K (1167.13 °F)
  • حالت: جامد
  • نقطه جوش: 1860 K ( 2889 °F )
  • جنس : شبه فلز
  • شعاع اتم: Å ۱٫۵۳
  • کاشف: Tholden
  • شعاع کووالانس: 138 pm
  • عدد اتمی: ۵۱
  • شعاع الکترووالانس:
  • عدد جرمی:
  • رسانایی الکتریکی: ۲٫۸۸ * 106/m اهم
  • نام یا شماره گروه: 15 -VA
  • رسانایی گرمایی : W/m*K24.3
  • دور تناوب: ۵
  • ظرفیت گرمای ویژه: 210 J/kg*K
  • نام بلوک: p
  • حجم مولی: ۱۸٫۱۹ ש۶-۱۰متر مکعب بر مول
  • آرایش الکترون: Kr4d10 5s2 5p3
  • الکترونگاتیوی: ۲٫۰۵ درجه پاولینگ
  • جرم حجمی: 6697 kg/m3
  • اعداد اکسایش: ±۱ اسیدی ملایم

تولید جهانیویرایش

در جدول زیر اطلاعات ۵ کشور اول تولیدکننده این عنصر در سال ۲۰۱۰ میلادی عنوان شده‌است.

تولید آنتیموان در سال 2010[۷]
کشور تن % درصد کل
  چین ۱۲۰٬۰۰۰ ۸۸٫۹
  آفریقای جنوبی ۳٬۰۰۰ ۲٫۲
  بولیوی ۳٬۰۰۰ ۲٫۲
  روسیه ۳٬۰۰۰ ۲٫۲
  تاجیکستان ۲٬۰۰۰ ۱٫۵
۵ کشور اول ۱۳۱٬۰۰۰ ۹۷٫۰
تولید جهانی ۱۳۵٬۰۰۰ ۱۰۰٫۰

پانویسویرایش

  1. Meija, J.; et al. (2016). "Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)". شیمی محض و کاربردی(نشریه). 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Anastas Sidiropoulos. "Studies of N-heterocyclic Carbene (NHC) Complexes of the Main Group Elements" (PDF). p. 39.
  3. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  4. جدول تناوبی عناصر(مندلیف) جرارد چشر انتشارات شباهنگ
  5. حبیش تفلیسی- بیان الصناعات، تصحیح ایرج افشار در «فرهنگ ایران زمین»- سال ۱۳۳۶، ص330. + رک لغتنامه دهخدا، ذیل «روی سخته»
  6. چشر، جرارد (۱۳۹۱). جدول تناوبی عناصر(مندلیف). انتشارات شباهنگ. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۶۱۲۷-۸۲-۱.
  7. Carlin, Jr., James F. "Mineral Commodity Summaries: Antimony" (PDF). United States Geological Survey. Retrieved 23 January ۲۰۱۲.