باز کردن منو اصلی

فرانسیُم (به فرانسوی: Francium) با نام قدیمی اکا-سزیم[۱] عنصری شیمیایی با نماد Fr و عدد اتمی ۸۷ است که در گروه IA (فلزهای قلیایی) و دورهٔ هفتم قرار گرفته‌است.[۱] این عنصر، یک الکترون ظرفیتی دارد و در میان همهٔ عناصر جدول تناوبی، دارای کمترین الکترونگاتیویته است.

رادونفرانسیمرادیم
Cs

Fr

Uue
ظاهر
فلزی
ویژگی‌های کلی
نام، نماد، عدد فرانسیم، Fr، 87
تلفظ به انگلیسی ‎/ˈfrænsiəm/‎
FRAN-see-əm
نام گروهی برای عناصر مشابه فلزات قلیایی
گروه، دوره، بلوک ۱، ۷، s
جرم اتمی استاندارد (۲۲۳) گرم بر مول
آرایش الکترونی [Rn] 7s1
الکترون به لایه 2, 8, 18, 32, 18, 8, 1
ویژگی‌های فیزیکی
حالت جامد
چگالی (نزدیک به دمای اتاق) 1.87 g·cm−۳
نقطه ذوب ? 300 K،‎ ? 27 °C،‎ ? 80 °F
نقطه جوش ? 950 K،‎ ? 677 °C،‎ ? 1250 °F
گرمای هم‌جوشی ca. 2 کیلوژول بر مول
گرمای تبخیر ca. 65 کیلوژول بر مول
فشار بخار (extrapolated)
فشار (پاسکال) ۱ ۱۰ ۱۰۰ ۱k ۱۰k ۱۰۰k
دما (کلوین) 404 454 519 608 738 946
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن ۱ (اکسید بازی بسیار قوی)
الکترونگاتیوی ۰.۷ (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونش نخستین: 380 کیلوژول بر مول
شعاع کووالانسی 260 pm
شعاع واندروالانسی ۳۴۸ آنگستروم pm
متفرقه
ساختار کریستالی cubic body-centered
مغناطیس پارامغناطیس
مقاومت ویژه الکتریکی 3 µΩ·m
رسانایی گرمایی (300 K) 15 W·m−1·K−1
عدد کاس 7440-73-5
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های فرانسیم
ایزوتوپ NA نیمه‌عمر DM DE (MeV) DP
221Fr syn 4.8 min α 6.457 217At
222Fr syn 14.2 min β 2.033 222Ra
223Fr trace 22.00 min β 1.149 223Ra
α 5.430 219At

دمای ذوب و جوش فرانسیم به ترتیب ۲۷ و ۶۷۷ درجه سانتی‌گراد، و شعاع اتمی آن ۲۷۰ پیکومتر است.[۲]

مارگریت پری، فرانسیم را در سال ۱۹۳۹ در فرانسه کشف کرد،[۳][۴][۵] به همین دلیل این عنصر فرانسیم نام گرفت.[۱] این عنصر آخرین عنصر کشف شده‌ای است که در طبیعت به طور آزاد وجود دارد و پس از آستاتین کمیاب‌ترین عنصر شناخته شده‌است.

فرانسیم در بیرون از آزمایشگاه، به طور بسیار ناچیزی در سنگ معدن اورانیم و توریم یافت می‌شود، جایی که ایزوتوپ ۲۲۳ آن به طور پی در پی تشکیل و متلاشی می‌شود. تخمین زده می‌شود که حدود ۳۰ گرم فرانسیم در پوسته زمین وجود داشته باشد. سایر ایزوتوپ‌های فرانسیم به طور مصنوعی و در آزمایشگاه ساخته می‌شوند. بیشترین مقداری که تاکنون از فرانسیم به طور مصنوعی ایجاد شده، یک خوشه ۱۰٬۰۰۰ اتمی بوده‌است که از طریق ابر اتمی سرد و در دانشگاه استونی بروک و در سال ۱۹۹۷ ساخته شده‌است.[۶] فرانسیم پس از فروپاشیدن به آستاتین، رادیم و رادون تبدیل می‌شود.[۷]

محتویات

تاریخچهویرایش

در حدود سال‌های دهه ۱۸۷۰ شیمی‌دان‌ها متوجه شدند که باید عنصری با عدد اتمی ۸۷ در گروه فلزات قلیایی زیر سزیم وجود داشته باشد.[۸] این عنصر با نام اکا سزیم پیش‌بینی شد.[۱][۹] گروه‌های پژوهشی تلاششان را برای یافتن و خالص‌سازی این عنصر ناشناخته آغاز کردند و پس از ۴ تلاش ناموفق، این عنصر ساخته شد.

اکتشافات ناقص و ناتمامویرایش

دوبروسردوف شیمیدان روسی اولین شخصی بود که ادعای کشف عنصری به نام فرانسیم یا اکا سزیم را عنوان کرد. در سال ۱۹۲۵ او متوجه وجود رادیواکتیویته ضعیفی در یک نمونه پتاسیم شده و پی برد که این نمونه ممکن است حاوی مقداری از عنصر جدید باشد.[۱۰] سپس او رساله‌ای در مورد خواص این عنصر نوشت و بخاطر نام کشورش آنرا روسیم نام گذاری کرد.[۱۱] اندکی پس از آن دوبروسردوف به تدریس در انستیتوی پلیمر اودسای اوکراین پرداخت و تحقیقات بیشتری در زمینه این عنصر به عمل نیاورد.[۱۰]

سال بعد، شیمیدانان انگلیسی جرالد دروس[پانویس ۱] و فردریک لورینگ[پانویس ۲] عکس‌های اشعه ایکس منگنز(II) سولفات را بررسی کردند.[۱۱] آنان در این مشاهده به خطوط طیفی برخورد کردند که گمان می‌بردند مربوط به اکا سزیم باشد. آنان این کشفیات را اعلام نموده و آنرا آلکالینیم نامگذاری کردند.[۱۰]

در سال ۱۹۳۰ فرد آلیسون[پانویس ۳] در موسسه پلی‌تکنیک آلاباما مدعی شد که هنگام بررسی پلوسیت و لپیدولیت با ماشین نور-مغناطیس[پانویس ۴] عنصر ۸۷ را کشف کرده‌اند. آلیسون پیشنهاد کرد که بخاطر زادگاهش یعنی ایالت ویرجینیا این عنصر ویرجینیم نامگذاری شود و نماد Vi یا Vm داشته باشد.[۱۱][۱۲] البته در سال ۱۹۳۴ مک فرسون از دانشگاه برکلی این اکتشاف نادرست را رد کرد.[۱۳]

در سال ۱۹۳۶ هوریا هولوبی[پانویس ۵] شیمیدان فرانسوی به همراه دوست فرانسوی‌اش ایوت کاچویس[پانویس ۶] پولوسیت را با استفاده از دستگاه اشعه ایکس با دقت بالا آنالیز کردند.[۱۰] آنان متوجه وجود چندین خطوط نشر ضعیف شدند که به عنصر ۸۷ نسیت دادند. این عنصر به افتخار مولداوی که آزمایش‌ها در آنجا انجام شد مولداویم نام گرفت و نماد آن هم Ml تعیین گشت. در سال ۱۹۳۷ تحقیقات هولوبی بوسیلهٔ یک فیزیکدان آمریکایی بنام اف اچ هرش[پانویس ۷] رد شد. هرش اطمینان داشت که اکا سزیم در طبیعت وجود ندارد و آنان به اشتباه خطوط نشر جیوه یا بیسموت را مشاهده کرده‌اند. اگرچه هولوبی تأکید می‌کرد که دستگاه‌های او آنچنان دقیق اند که چنین اشتباهی را مرتکب نمی‌شوند.[۱۱]

به همین خاطر ژان باتیست پرن[پانویس ۸] برندهٔ جایزه نوبل و استاد هولوبی به کمک مارگریت پری[پانویس ۹] مولداویم را به عنوان فرانسیم مورد تأیید قرار داد.[۱۰]

ویژگی‌هاویرایش

 
هستهٔ اتم فرانسیم

به علت نایابی و ناپایداری امکان جدا کردن اتم‌های فرانسیم به حدی که قابل اندازه‌گیری باشند نیست به همین دلیل برای خواص آن بیشتر بر روی مکان آن در جدول تناوبی تکیه می‌کنند.[۱۴]

فرانسیم یکی از فلزهای قلیایی است که ویژگی‌های نزدیک به سزیم دارد.[۶] فرانسیم ناپایدارتر از هر عنصر سبکتر از دابنیم (عنصر شماره ۱۰۵) است.[۶] پایدارترین ایزوتوپ آن فرانسیم ۲۲۳ با نیم عمر کمتر از ۲۲ دقیقه‌است. عنصر ناپایدار بعدی آستاتین نیم عمری حدود ۸٫۵ ساعت دارد.[۸] تمام ایزوتوپ‌های فرانسیم پس از فروپاشی به آستاتین، رادیم و رادون تبدیل می‌شوند.[۸]

با توجه به اینکه فرانسیم یکی از عناصر چگال جدول تناوبی است و اینکه تعداد الکترون لایه ظرفیت آن ۱ است،[۱۵] بنابراین وزن اکی والان آن از همه عناصر بیشتر است.[۶] به محاسبه لینوس پاولینگ مقدار الکترونگاتیوی فرانسیم باید با سزیم برابر و حدود ۰٫۷ باشد[۱۶] گرچه محاسبات جدیدتر مقدار آن را ۰٫۷۹ نشان می‌دهند اما این مقدار به طور تجربی تأیید نشده‌است.[۱۷] به طور مشابه فرانسیم کمترین الکترونگاتیوی را در بین عناصر دارد.[۴][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]

فرانسیم مایع -در صورتی که تشکیل شود- در دمای ذوبش تنش سطحی برابر ۰٫۰۵۰۹۲ نیوتن بر متر خواهد داشت.[۲۲] فرانسیم همچنین می‌تواند با بسیاری از نمک‌های سزیم مانند پرکلرات، یدات، تارتارات، کلروپلاتینات و سیلیکوتنگستات سزیم (همچنین روبیدیم تاتارات) واکنش دهد. همچنین با سیلیسیم تنگستن و کلورپلاتینید واکنش داده و به ترتیب تولید سیلیکو تنگستن اسید و پرکلریک اسید می‌کند.[۲۳][۲۴] نمک‌های فرانسیم عمدتاً محلول در آب هستند.[۲۵]

کاربردهاویرایش

فرانسیم به علت ناپایداری و کمیاب بودن،[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰] کاربرد تجاری ندارد.

پژوهش‌هایی دربارهٔ کاربرد فرانسیم در درمان سرطان انجام شده‌است،[۸] ولی انجام این عمل ناممکن به نظر می‌رسد.[۲۸] قابلیت‌های فرانسیم مانند سنتز شدن و همچنین ساختار اتمی ویژه‌اش باعث شده که از آن در آزمایش‌های طیف‌سنجی استفاده کنند.[۳۱] این آزمایش‌ها به درک اطلاعات بیشتری در زمینه پتانسیل شیمیایی و ذرات زیر اتمی انجامیده‌است.[۳۲] به نظر می‌رسد که می‌توان از فرانسیم در آزمایش‌های مربوط به نیروگاه‌های هسته‌ای و سیکلوترون‌ها استفاده کرد.[۳۳]

مطالعات بر روی نور گسیل شده توسط یون‌های فرانسیم-۲۱۰ به دام‌انداخته شده توسط لیزر، داده‌های دقیقی راجع به گذارهای بین ترازهای انرژی اتمی در اختیار گذاشته‌اند که شباهت زیادی به نتایج پیش‌بینی شدهٔ نظریه کوانتمی دارد.[۳۴]

فراوانیویرایش

 
یک سنگ اورانیت با حدود ۱۰۰٬۰۰۰ اتم (۳٫۳‎×۱۰−۲۰ g) از فرانسیم-۲۲۳.[۲۸]

در طبیعتویرایش

فرانسیم ۲۲۳ نتیجه فروپاشی آلفای آکتینیم ۲۲۷ است که در سنگ معدن توریم و اورانیم یافت می‌شود.[۶] در مقدار مشخصی از اورانیم، گمان می‌رود که به ازای یکصد میلیون اتم اورانیم یک اتم فرانسیم یافت شود.[۲۸] همچنین تخمین زده می‌شود که در تمام پوسته زمین حدود ۳۰ گرم فرانسیم موجود باشد.[۴][۳۵] بنابراین فرانسیم بعد از آستاتین کمیاب‌ترین عنصر در روی زمین است.[۸][۲۸]

حاصل از سنتزویرایش

فرانسیم می‌تواند از واکنش هسته‌ای Au(۱۹۷) + O(۱۸) → Fr(۲۱۰) + ۵n بدست آید و از این طریق دانشگاه استونی بروک توانست مقدار زیادی از ایزوتوپ‌های ۲۰۹٬۲۱۰ و ۲۱۱ فرانسیم را تهیه کند.[۳۶] که روش مشتق شدهٔ تله مغناطونوری است.[پانویس ۱۰][۳۷] بجز این، روش‌های بمباران رادیم با نوترون و بمباران توریم با پروتون، دوتریم و یون‌های هلیم در سنتز فرانسیم بکار می‌رود. فرانسیم از سال ۲۰۰۸ تاکنون در مقیاس قابل توجه سنتز نشده‌است.[۶][۸][۲۸][۳۸]

در روش تله مغناطونوری اتم‌های فرانسیم از طریق میدان مغناطیسی ایجاد شده توسط مس جدا شده و توسط لیزر به دام انداخته می‌شوند.[۳۷]

ایزوتوپ‌هاویرایش

تاکنون ۳۴ ایزوتوپ فرانسیم از عدد جرمی ۱۹۹ تا ۲۳۲ شناخته شده‌اند.[۳۹] فرانسیم هفت ایزومر دارد.[۶] ۲۲۳ و ۲۲۱ تنها ایزوتوپهایی هستند که در طبیعت یافت می‌شوند، اگرچه ایزوتوپ بسیار دوم بیشتر یافت می‌شود.[۴۰]

فرانسیم ۲۲۳ پایدارترین ایزوتوپ فرانسیم با نیم عمر ۲۱٫۸ دقیقه‌است.[۱][۶] بعد از آن فرانسیم ۲۱۲ با ۲۰ دقیقه نیمه عمر می‌باشد[۳۳] فرانسیم ۲۲۳ پنجمین محصول فروپاشی آکتینیم ۲۲۷ می‌باشد.[۳۰] سپس آن با واپاشی بتا به رادیم ۲۲۳ (با انرژی واپاشی ۱۱۴۹ کیلوالکترون ولت)و درصد جزئی از آن(۰٫۰۰۶٪) از مسیر دیگری با واپاشی آلفا به آستاتین ۲۱۹ تبدیل می‌شود.[۷]

فرانسیم ۲۲۱ نیم عمری حدود ۴٫۸ دقیقه دارد[۶] و نهمین محصول فروپاشی نپتونی آکتینیم ۲۲۵ است.[۳۰] سپس آن با فروپاشی آلفا به آستاتین ۲۱۷ تبدیل می‌شود (با انرژی واپاشی ۶٫۴۵۷ مگاالکترون ولت).[۶] آخرین ایزوتوپ پایدار، فرانسیم ۲۱۵ با نیم عمر ۰٫۱۲ میکرو ثانیه‌است (انرژی واپاشی ۹٫۵۴ کیلوالکترون ولت).[۶] ایزومر ناپایدارتر آن، فرانسیم ۲۱۵m با نیم عمر ۳٫۵ نانو ثانیه می‌باشد.[۴۱]

فرانسیم ۲۱۸ نیز به طور تخمینی نیمه عمر ۵‎×۱۰ ثانیه دارد و با واپاشی آلفا و با انرژی ۷٫۸۵ مگا الکترون ولت به آستاتین تبدیل می‌شود.[۴۲]

پانویسویرایش

  1. Gerald J. F. Druce
  2. Frederick H. Loring
  3. Fred Allison
  4. magno-optic
  5. Horia Hulubei
  6. Yvette Cauchois
  7. F. H. Hirsh Jr.
  8. Jean Baptiste Perrin
  9. Marguerite Perey
  10. این روش در جداسازی فرانسیم کاربرد دارد

منابعویرایش

عمومی:
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Francium». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ مارس ۲۰۰۹.
  • ونتسکی (۱۳۶۶)، «فرانسیم (کمیاب‌ترین کمیاب‌ها)»، در بارهٔ فلزات کمیاب چه می‌دانید؟، ترجمهٔ پروین قاسمی، تهران: انتشارت میر (گوتنبرگ)، ص. ۳۲۶–۳۱۳
ویژه:
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ آقاپور مقدم، علیرضا توکلی صابری (۱۳۶۹فرهنگ عناصر، انتشارات اطلس
  2. Los Alamos, Chemistry Division
  3. عناصر جهان نوشته گ سیبورگ ا. والنس ترجمه مظفرزاده، خواجه نصیرطوسی صفحه ۹۲–۹۳
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «فرانسیم». دانشنامه رشد. دریافت‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۸.
  5. "The radiochemistry of francium". Archived from the original on 11 May 2012. Retrieved 4 April 2009.
  6. ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ ۶٫۱۰ CRC Handbook of Chemistry and Physics، ۴، CRC، ۲۰۰۶، ص. ۱۲، شابک ۰-۸۴۹۳-۰۴۷۴-۱(یادکرد دست دوم)
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ National Nuclear Data Center (1990). "Table of Isotopes decay data". آزمایشگاه ملی بروک‌هاون. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۴–۰۴. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help).
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ اندی پرایس (2004–12–20). "Francium". Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۳–۲۵. Check date values in: |تاریخ بازدید=, |تاریخ= (help)
  9. Adloff, Jean-Pierre; Kaufman, George B. (2005-09-25).Francium (Atomic Number 87), the Last Discovered Natural Element. The Chemical Educator 10 (5). Retrieved on ۲۰۰۷-۰۳-۲۶.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ Fontani, Marco (۲۰۰۵–۰۹–۱۰). "The Twilight of the Naturally-Occurring Elements: Moldavium (Ml), Sequanium (Sq) and Dor (Do)". International Conference on the History of Chemistry: ۱–۸. بازدید شده در ۲۰۰۷–۰۴–۰۸.  نشانی اصلی:http://5ichc-portugal.ulusofona.pt/uploads/PaperLong-MarcoFontani.doc
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ پیتر ون‌درگروت (2006–01–10). "Francium". Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۴–۰۸. Unknown parameter |کار= ignored (help); Check date values in: |تاریخ بازدید=, |تاریخ= (help)
  12. "Alabamine & Virginium", TIME, 1932–02–15 Check date values in: |تاریخ= (help) Retrieved on 2007-04-01.
  13. اچ مکفرسون G. (۱۹۳۴–۱۲–۲۱«An Investigation of the Magneto-Optic Method of Chemical Analysis»، Physical Review، انجمن فیزیک آمریکا، ۴ (۴۷)، ص. ۳۱۰–۳۱۵ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  14. «خواص تناوبی عنصرها»، شیمی ۲ و آزمایشگاه رشته ریاضی فیزیک-علوم تجربی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۷
  15. مارک وینتر. "Electron Configuration". دانشگاه شفیلد. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۴–۱۸. Unknown parameter |کار= ignored (help); Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  16. Pauling, ‎Linus (1960), The Nature of the Chemical Bond (3rd Edn.), Cornell University Press, p. ۹۳
  17. Allred, A. L. (1961), "Electronegativity values from thermochemical data", J. Inorg. Nucl. Chem. , ۱۷ (۳–۴), p. ۲۱۵–۲۲۱, ISSN doi: [http://dx.doi.org/%7B%7Burlencode:10.1016/0022-1902(61)80142-5 [[Digital object identifier|doi]]: <span class="neverexpand">[http://dx.doi.org/%7B%7Burlencode:10.1016/0022-1902(61)80142-5 Check |issn= value (help) {{جا:#tag:nowiki|۱۰٫۱۰۱۶/۰۰۲۲–۱۹۰۲(۶۱)۸۰۱۴۲–۵}}]}}
  18. "Francium: electronegativities". webelements. Archived from the original on 11 May 2012. Retrieved 26 February 2009.
  19. David R. Lide (ed), CRC Handbook of Chemistry and Physics, 84th Edition. CRC Press. Boca Raton, Florida, 2003; Section 9, Molecular Structure and Spectroscopy; Electronegativity(ارجاع دست دوم)
  20. Wikipedia contributors, "Electronegativities of the elements (data page)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Electronegativities_of_the_elements_(data_page)&oldid=267722701 (accessed February 27, 2009).
  21. J.A. Dean (ed), Lange's Handbook of Chemistry (15th Edition), McGraw-Hill, 1999; Section 4; Table 4.5, Electronegativities of the Elements(ارجاع دست دوم)
  22. ال. وی کوژیتو (۲۰۰۳–۰۲–۲۱«Evaluation of the Surface Tension of Liquid Francium»، Inorganic Materials، Springer Science & Business Media B.V.، ۱۱ (۳۹)، ص. ۱۱۳۸–۱۱۴۱، بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ مه ۲۰۱۲، دریافت‌شده در ۲۰۰۷–۰۴–۱۴ از پارامتر ناشناخته |coauthors= صرف نظر شد (|author= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  23. ای. کا هاید (۱۹۵۲)، «Radiochemical Methods for the Isolation of Element 87 (Francium)»، جکس (ژورنال)، ۱۶ (۷۴)، ص. ۴۱۸۱–۴۱۸۴، doi:10.1021/ja01136a066(یادکرد دست دوم)
  24. E. N K. Hyde Radiochemistry of Francium,Subcommittee on Radiochemistry, National Academy of Sciences-National Research Council; available from the Office of Technical Services, Dept. of Commerce, 1960.(یادکرد دست دوم)
  25. A. G. Maddock. Radioactivity of the heavy elements. Q. Rev. , Chem. Soc. , 1951, 3, 270–314. doi:10.1039/QR9510500270 (یادکرد دست دوم)
  26. وینتر مارک. «Uses». The University of Sheffield. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۰۷–۰۳–۲۵. از پارامتر ناشناخته |کار= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |ژبان= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  27. بنتور ینون. "Chemical Element.com - Francium". Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۳–۲۵. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ ۲۸٫۴ ۲۸٫۵ امسلی جان، Nature's Building Blocks، آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد، ص. ۱۵۱–۱۵۳، شابک ۰-۱۹-۸۵۰۳۴۱-۵ از پارامتر ناشناخته |سال چاپ= صرف‌نظر شد (کمک)(یادکرد دست دوم)
  29. استیو گاگنون. "Francium". Jefferson Science Associates, LLC. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۴–۰۱. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help) نشانی اصلی:http://education.jlab.org/itselemental/ele087.html
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ۳۰٫۲ «Chemical Elements»، Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry، نیویورک: Wylie-Interscience، ۲۰۰۵، ص. ۳۳۲، شابک ۰-۴۷۱-۶۱۵۲۵-۰ از پارامتر ناشناخته |مصحح= صرف‌نظر شد (کمک)
  31. ای. گومز (۲۰۰۵–۱۱–۰۷«Spectroscopy with trapped francium: advances and perspectives for weak interaction studies»، Rep. Prog. Phys.، ۱ (۶۹)، ص. ۷۹–۱۱۸، doi:10.1088/0034-4885/69/1/R02، دریافت‌شده در ۲۰۰۷–۰۴–۱۱ از پارامتر ناشناخته |coauthors= صرف نظر شد (|author= پیشنهاد می‌شود) (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید=،|تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  32. Gomez, ‎E (2005–11–07), Orozco, L A, and Sprouse, G D, "Spectroscopy with trapped francium: advances and perspectives for weak interaction studies", Rep. Prog. Phys., ۶۹ (۱), p. ۷۹–۱۱۸, ISSN doi: [http://dx.doi.org/%7B%7Burlencode:10.1088/0034-4885/69/1/R02 [[Digital object identifier|doi]]: <span class="neverexpand">[http://dx.doi.org/%7B%7Burlencode:10.1088/0034-4885/69/1/R02 Check |issn= value (help) Check date values in: |تاریخ= (help) {{جا:#tag:nowiki|10.1088/0034-4885/69/1/R02}}]}} Retrieved on 2007-04-11.
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ John Emsley (۲۰۰۳)، «Francium»، Nature's Building Blocks، Oxford university Press، ص. ۱۵۲، شابک ۰-۱۹-۸۵۰۳۴۰-۷«پیوند مستقیم». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۰۹.
  34. Peterson, ‎I (1996–05–11), "Creating, cooling, trapping francium atoms", Science News, p. ۲۹۴ Check date values in: |تاریخ= (help) Retrieved on 2007-04-11.
  35. مارک وینتر. "Geological information". The University of Sheffield. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۳–۲۶. Unknown parameter |کار= ignored (help); Check date values in: |تاریخ بازدید= (help)
  36. "Production of Francium". SUNY Stony Brook Physics & Astronomy. 2007–02–20. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۳–۲۶. Unknown parameter |کار= ignored (help); Check date values in: |تاریخ بازدید=, |تاریخ= (help) نشانی اصلی:http://fr.physics.sunysb.edu/francium_news/production.HTM
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ "Cooling and Trapping". Francium. SUNY Stony Brook Physics & Astronomy. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۵–۰۱. Unknown parameter |تایخ= ignored (help); Check date values in: |تاریخ بازدید= (help) نشانی اصلی:http://fr.physics.sunysb.edu/francium_news/trapping.HTM
  38. "Francium". ملی لوس آموس بخش شیمی. 2003–12–15. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۳–۲۹. Check date values in: |تاریخ بازدید=, |تاریخ= (help); External link in |ناشر= (help)
  39. CRC Handbook of Chemistry and Physics، ۱۱، CRC، ۲۰۰۶، ص. ۱۸۰–۱۸۱، شابک ۰-۸۴۹۳-۰۴۸۷-۳ از پارامتر ناشناخته |مصحح= صرف‌نظر شد (کمک)(یادکرد دست دوم)
  40. «Francium»، Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry، New York: Wylie-Interscience، ۲۰۰۵، صص. ۶۷۹، شابک ۰-۴۷۱-۶۱۵۲۵-۰ از پارامتر ناشناخته |مصحح= صرف‌نظر شد (کمک)
  41. National Nuclear Data Center (2003). "Fr Isotopes". آزمایشگاه ملی بروک‌هاون. Archived from the original on ۱۱ مه ۲۰۱۲. Retrieved ۲۰۰۷–۰۴–۰۴. Check date values in: |تاریخ بازدید= (help).
  42. Earl K. Hyde، The radiochemistry of francium، Subcommittee on Radiochemistry، ص. ۲"پیوند مستقیم". Archived from the original on 11 May 2012. Retrieved 4 April 2009.

جستارهای وابستهویرایش

پیوند به بیرونویرایش