تهذیب الاحکام

منبع جامع فقهی شیعه (یکی از کتب اربعه)
(تغییرمسیر از تهذیب احکام)

تَهذیبُ الأحکام، از مهم‌ترین و مفصل‌ترین منبع فقهی شیعه و یکی از چهار کتاب عمده حدیث و فقه شیعه (کتب اربعه) نوشته شیخ الطائفه، ابوجعفر محمد طوسی، مشهور به شیخ طوسی است.

تَهذیبُ الأحکام
Tazhib al-Ahkam.jpg
نویسندهشیخ طوسی
موضوعفقهی
تعداد جلد۱۰
برگی از یک نسخه نفیس قدیمی تهذیب الاحکام، مربوط به سده ۱۱ هجری که تاریخ ۵۷۵ قمری در آن دیده می‌شود
شیعه
Hadith Ali.svg
درگاه تشیع
عقاید
فروعنمازروزهخمسزکاتحججهادامر به معروفنهی از منکرتولیتبری
عقاید برجستهمهدویت: غیبت (غیبت صغرا، غیبت کبراانتظار، ظهور و رجعتبداشفاعت و توسلتقیهعصمتمرجعیت، حوزه علمیه و تقلیدولایت فقیهمتعهشهادت ثالثهجانشینی محمدنظام حقوقی
شخصیت‌ها
چهارده معصوممحمدعلیفاطمهحسنحسینسجادباقرصادقکاظمرضاجواد (تقی) • هادی (نقی) • حسن (عسکری) • مهدی
صحابهسلمان فارسیمقداد بن اسودمیثم تمارابوذر غفاریعمار یاسربلال حبشیجعفر بن ابی‌طالبمالک اشترمحمد بن ابوبکرعقیلعثمان بن حنیفکمیل بن زیاداویس قرنیابوایوب انصاریجابر بن عبدالله انصاریابن‌عباسابن مسعودابوطالبحمزهیاسرعثمان بن مظعونعبدالله بن جعفرخباب بن ارتاسامة بن زیدخزیمة بن ثابتمصعب بن عمیرمالک بن نویرهزید بن حارثه
زنان: فاطمه بنت اسدحلیمهزینبام کلثوم بنت علیاسماء بنت عمیسام ایمنصفیه بنت عبدالمطلبسمیه
رجال و علماکشته‌شدگان کربلافهرست رجال حدیث شیعهاصحاب اجماعروحانیان شیعهعالمان شیعهمراجع تقلید
مکان‌های متبرک
مکه و مسجدالحراممدینه، مسجد النبی و بقیعبیت‌المقدس و مسجدالاقصینجف، حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفهکربلا و حرم حسین بن علیکاظمین و حرم کاظمینسامرا و حرم عسکریینمشهد و حرم علی بن موسی الرضا
دمشق و زینبیهقم و حرم فاطمه معصومهشیراز و شاه‌چراغکاشمر و حمزه بن حمزه بن موسی بن جعفر امامزاده سید مرتضی و آرامگاه سید حسن مدرسآستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرفری و حرم شاه عبدالعظیم
مسجدامامزادهحسینیه
روزهای مقدس
عید فطرعید قربان (عید اضحی)عید غدیر خممحرّم (سوگواری محرمتاسوعا، عاشورا و اربعین) • عید مبعثمیلاد پیامبر • تولد ائمه • ایام فاطمیه
رویدادها
رویداد مباهلهرویداد غدیر خمسقیفه بنی‌ساعدهفدکرویداد خانه فاطمه زهراقتل عثمانجنگ جملنبرد صفیننبرد نهروانواقعه کربلامؤتمر علماء بغدادحدیث ثقلیناصحاب کساآیه تطهیرشیعه‌کُشی
کتاب‌ها
قرآننهج‌البلاغهصحیفه سجادیه
کتب اربعه: الاستبصاراصول کافیتهذیب الاحکاممن لایحضره الفقیه
مصحف فاطمهمصحف علیاسرار آل محمد
وسائل‌الشیعهبحارالانوارالغدیرمفاتیح‌الجنان
تفسیر مجمع‌البیانتفسیر المیزانکتب شیعه
شاخه‌ها
دوازده‌امامی (اثنی‌عشری)اسماعیلیهزیدیهغلاهواقفیه
منابع اجتهاد
کتاب (قرآن)سنت (روایات پیامبر و ائمه)عقلاجماع

ساختارویرایش

ساختار این کتاب بر مبنای شرح کتاب «مُقنِعه» تألیف شیخ مفید، استاد شیخ طوسی است. کتاب مقنعه شامل یک دوره فشرده از اصول عقاید و فروع دین اسلام است و این کتاب (تهذیب الاحکام)، شرح بخش دوم آن کتاب و مسائل مربوط به احکام فرعی است، اگرچه شیخ طوسی ابواب زیارات را در کتابش اضافه کرده‌است.

طبق شمارش برخی، شامل ۳۹۳ باب و ۱۳۵۹۰ حدیث و بعضی شمارش دیگر ۴۰۹ باب و ۱۳۹۸۸ حدیث است که در ۱۰ جلد گردآمده‌است. این اختلاف به خاطر اشتباه در شمارش یا مستقل دانستن یا ندانستن برخی ابواب و احادیث ناشی شده‌است.

محتواویرایش

تهذیب الاحکام، در واقع، نخستین تألیف شیخ طوسی بوده و در آن به هیچیک از آثارش اشاره نشده، ولی او در دیگر آثار خود بارها به این اثر ارجاع داده‌است. در این کتاب، علاوه بر ذکر مستندات قطعی هر مسئله و احادیث مشهور، احادیث متعارض نیز آمده و شیوه رفع ناسازگاری این احادیث با همدیگر و تأویل آنها، بیان شده‌است. تفسیرهای کتاب، خاستگاه کلامی دارد.

شیخ طوسی گزیده‌ای از احادیث اختلافی کتاب تهذیب الأحکام را همراه با وجه جمع آنها در مجموعه دیگری به نام الاستبصار فیما اختلف من الأخبار گرد آوری کرده‌است.

اهمیتویرایش

تهذیب الاحکام، اولین تألیف شیخ طوسی است که خود در آثار دیگرش مکرر به این اثر ارجاع داده‌است. این کتاب با داشتن بیشترین احادیث فقهی، در مقایسه با سایر کتب چهارگانه از مهمترین منابع استنباط فقهی امامیه بشمار می‌رود و علاوه بر جنبه فقهی، از نظر حدیثی اهمیت به سزائی دارد. اهمیت آن تا جایی است که برخی از عالمان مانند محمدباقر مجلسی، حسینی اشکوری این کتاب را تدریس می‌کردند.

 
حدیثی از جواد از کتاب تهذیب الاحکام

منابعویرایش

  • «تهذیب الاحکام». دانشنامه جهان اسلام.

پیوند به بیرونویرایش