فهرست کشورها و دودمان‌های ایرانی

مقاله فهرست ویکی‌مدیا

در زیر یک لیست ناکامل از دودمانهای تاریخی است که در برخی از زمان‌ها ایرانی بودند یا در کشوری که آن‌ها حکومت می‌کردند ایرانی‌زبان بودند یا از کشورهای نو با اکثریت جمعیت ایرانی یا دارای زبان رسمی ایرانی بودند.

مردمان ایرانی تشکیل شده‌اند از پارس‌ها، سکاها، باختری‌ها، پشتون‌ها، تاجی‌کها، بلوچ‌ها، پارت‌ها، سرمتیها الانها، آسی‌ها، کیمری‌ها و بسیاری از مردم دیگر.

حکومت‌های کنونیویرایش

حکومت‌های مستقلویرایش

  1.   ایران
  2.   افغانستان
  3.   تاجیکستان
  4.   اوستیای جنوبی

تحت ائتلاف با روسیهویرایش

  1.   اوستیای شمالی-آلانیا

مناطق خودمختارویرایش

  1.   شهرستان خودمختار تاشکورگان تاجیک در چین
  2.   اقلیم کردستان عراق در عراق
  3.   روژاوا در سوریه
  4.   ایالت خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان

اتحاد تاریخی قبایل و سلسله‌های ایرانیویرایش

 
سکا و پارتی در حدود ۱۷۰ پیش از میلاد (قبل از حمله یوئه‌چیها به باختر).
  1. پارت‌ها
  2. سکاها
  3. ساکا
  4. خیونان
  5. داهان
  6. دیلمیان
  7. سرمتی
  8. باختر
  9. سغد
  10. پهلواها
  11. مادها
  12. ماساگت‌ها
  13. رخش‌الان‌ها
  14. سیراک‌ها
  15. یازیگ‌ها

اروپاویرایش

  1. آلانیا – با اصالت آسی

سلسله‌های ایرانی مستقیمویرایش

  1. پادشاهی ماد (حدود ۶۷۸–۵۴۹ پ. م) با اصالت مادی
  2. دودمان اروندی (۵۷۰–۲۰۰ پ. م) با اصالت ایرانی[۱][۲][۳][۴][۵]
  3. دودمان فارناکیان (۵۵۰–۳۲۰ پ. م) با اصالت پارسی
  4. شاهنشاهی هخامنشی (۵۵۰–۳۳۰ پ. م) با اصالت پارسی
  5. آریارادها (۳۳۱–۹۶ پ. م) با اصالت ایرانی
  6. آتورپاتکان (۳۲۳ پ.م. –۲۲۶ میلادی) با اصالت ایرانی
  7. شاهنشاهی اشکانی (۲۴۷ پ.م. –۲۲۴ میلادی) با اصالت پارتی
    1. سلسله اشکانی ارمنستان (۵۲–۴۲۸) با اصالت پارتی
    2. سلسله اشکانی ایبری (حدود ۱۸۹–۲۸۴) با اصالت پارتی
    3. سلسله اشکانی آلبانیای قفقاز (سده اول میلادی–۵۱۰)با اصالت پارتی
  8. پادشاهی هندوسکایی (۲۰۰ پ.م. –۴۰۰ میلادی) با اصالت سکایی
  9. دودمان آرتاشسی (۱۹۰ پ.م. –۱۲ میلادی) ایرانی
  10. پادشاهی سورن (۱۹–۲۲۶) با اصالت پارتی
  11. شاهنشاهی ساسانی (۲۲۴–۶۵۱) با اصالت پارسی
  12. پادشاهی ختن (۵۶–۱۰۰۶) با اصالت سکایی
  13. خسرویانی‌ها (۲۸۴–۸۰۷) با اصالت ایرانی
  14. مهرانیان (۳۳۰–۸۲۱) با اصالت ایرانی
  15. آفریغیان (۳۰۵–۹۹۵) با اصالت خوارزمی
  16. دودمان گاوباریان (۶۴۲–۷۶۰) با اصالت پارسی و طبری
  17. مسمغان دماوند (۶۵۰–۷۶۰) با اصالت پارتی
  18. باوندیان (۶۵۱–۱۳۴۹) با اصالت پارتی
  19. پادوسبانیان (۶۶۵–۱۵۹۸) با اصالت پارسی و طبری
  20. بخارخدایان (پیش از ۶۸۱– دهه ۸۹۰) با اصالت سغدی
  21. شاهزاده‌نشین اسروشنه (؟ –۸۹۲) با اصالت سغدی
  22. کارنوندیان (دهه ۵۵۰–سده ۱۱) با اصالت پارتی
  23. رستمیان (۷۶۷–۹۰۹) با اصالت پارسی
  24. جستانیان (۷۹۱–۹۷۴) با اصالت دیلمی
  25. شروان‌شاهان (۱۲۰۷–۱۶۰۷) در اصل با اصالت عربی ولی به سرعت در محیط فرهنگی ایرانی خود فارسی‌شده[۶][۷]
  26. سامانیان (۸۱۹–۹۹۹) با اصالت پارسی
  27. طاهریان (۸۲۱–۸۷۳) با اصالت پارسی
  28. بانیجوریان (۸۴۸–۹۰۸) با اصالت پارسی
  29. صفاریان (۸۶۱–۱۰۰۳) با اصالت پارسی
  30. غوریان (پیش از ۸۷۹–۱۲۱۵) با اصالت ایرانی
  31. قرمطیان (۸۹۹–۱۰۷۷) با اصالت ایرانی
  32. پادشاهی آلانیا (اواخر سده نهم–۱۲۳۸/۱۲۳۹) با اصالت الانی
  33. ساجیان (۸۸۹/۸۹۰–۹۲۹) با اصالت سغدی
  34. آل فریغون (سده ۱۰–۱۰۱۰) با اصالت پارسی
  35. سالاریان (۹۱۹–۱۰۶۲) با اصالت دیلمی
  36. زیاریان (۹۳۱–۱۰۹۰) با اصالت دیلمی
  37. بنو الیاس (۹۳۲–۹۶۸) با اصالت سغدی
  38. آل بویه (۹۳۴–۱۰۵۵) با اصالت دیلمی
  39. آل حسنویه (۹۵۹–۱۰۱۵) با اصالت کردی
  40. شدادیان (۹۵۱–۱۱۷۴) با اصالت کردی
  41. مروانیان (۹۹۰–۱۰۸۵) با اصالت کردی
  42. بنی عیاران (۹۹۰–۱۱۶) با اصالت کردی
  43. آل مأمون (۹۹۵–۱۰۱۷) با اصالت خوارزمی
  44. آل کاکویه (۱۰۰۸–۱۱۴۱) با اصالت دیلمی
  45. شاهان نصری (۱۰۲۹–۱۲۲۵) با اصالت ایرانی
  46. هزاراسپیان (۱۱۱۵–۱۴۲۴) با اصالت کردی
  47. اتابکان یزد (۱۱۴۱–۱۳۱۹) با اصالت پارسی
  48. خورشیدیان (۱۱۸۴–۱۵۹۷) با اصالت کردی
  49. ایوبیان (۱۱۷۱–۱۳۴۱) با اصالت کردی
  50. شاهزاده‌نشین بدلیس (۱۱۸۲–۱۸۴۷) با اصالت کردی
  51. ملوک مهربانی (۱۲۳۶–۱۵۳۷) با اصالت پارسی
  52. کرتیان (۱۲۴۴–۱۳۸۱) با اصالت تاجیکی
  53. چلاویان (۱۳۴۹–۱۵۰۴) با اصالت ایرانی
  54. مرعشیان (۱۳۵۹–۱۵۹۶) با اصالت مازندرانی
  55. امپراتوری لودی (۱۴۵۱–۱۵۲۶) با اصالت پشتون
  56. صفویان (۱۵۰۱–۱۷۳۶) با اصالت ترکیبی از مردمان کرد و مردمان ترک که شامل چندین ازدواج مجدد با مقامات گرجی‌ها، چرکسها و یونانی‌های پنتوس است.
  57. امارت سوران (۱۵۱۴–۱۸۳۶) با اصالت کردی
  58. امپراتوری سور (۱۵۴۰–۱۵۵۶) با اصالت پشتون
  59. حکومت اردلان (سده ۱۴–۱۸۶۵/۱۸۶۸) با اصالت کردی
  60. بابان (۱۶۴۹–۱۸۵۰) با اصالت مردمان کرد
  61. هوتکیان (۱۷۰۹–۱۷۳۸) با اصالت پشتون
  62. نواب اوده (۱۷۳۲–۱۸۵۶) با اصالت ایرانی
  63. خانات تالش (۱۷۴۷–۱۸۲۶) با اصالت تالشی
  64. خانات سراب (۱۷۴۷–؟) با اصالت کردی
  65. امپراتوری درانی (۱۷۴۷–۱۸۲۶) با اصالت پشتون
  66. زندیان (۱۷۵۰–۱۷۹۴) با اصالت لری
  67. سلطنت تالپر (۱۷۸۳–۱۸۴۰) با اصالت بلوچی
  68. افشاریان (۱۷۳۶–۱۷۹۶) سلسله ایرانی مردمان ترک
  69. بارک‌زایی (۱۸۲۶–۱۹۷۳) با اصالت پشتون
  70. دودمان پهلوی (۱۹۲۵–۱۹۷۹) با اصالت پارسی

سلسله‌های ایرانی چینی شدهویرایش

سلسله‌های ایرانی ترکی شدهویرایش

سلسله‌های ایرانی یونانی شدهویرایش

مهردادیان

دولت‌های پیشین و از بین رفته ایرانیویرایش

  1.   خانات کلات (۱۶۶۶–۱۹۵۵)
  2.   حکومت اسلامی لارستان (۱۹۱۴–۱۹۰۹)
  3.   جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران (۱۹۲۰–۱۹۲۱)
  4.   دولت خودمختار خراسان (۱۹۲۱)
  5.   پادشاهی کردستان (۱۹۲۱–۱۹۲۴)
  6.   منطقه خودمختار اوستیای جنوبی (۱۹۲۲–۱۹۹۰)
  7.   جمهوری کردستان سرخ (۱۹۲۳–۱۹۲۹)
  8.   جمهوری آرارات (۱۹۲۷–۱۹۳۰)
  9.   جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی (۱۹۲۹–۱۹۹۱)
  10.   جمهوی سوسیالیست خودمختار اوستیای شمالی شوروی (۱۹۳۶–۱۹۹۲)
  11.   جمهوری مهاباد (۱۹۴۶–۱۹۴۷)
  12.   اتحادیه ایالات بلوچیستان (۱۹۵۲–۱۹۵۵)
  13.   جمهوری خودگردان تالش-مغان (۱۹۹۳)

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  1. Allsen, Thomas T. (2011). The Royal Hunt in Eurasian History. University of Pennsylvania Press. شابک ‎۹۷۸−۰۸۱۲۲۰۱۰۷۹. p. 37. ; "The Orontid dynasty of Armenia (ca. 401-200), whose ruling house was of Achaemenid origin, originally administered the territory as satraps and later as independent kings."
  2. Sartre, Maurice (2005). The Middle East Under Rome. Harvard University Press. شابک ‎۹۷۸−۰۶۷۴۰۱۶۸۳۵. p. 23; "The Commagene kings claimed to be descended from the Orontids, a powerful Iranian family that had ruled the area during the Achaemenid period. They were related to the Achaemenids who had built a kingdom (...)".
  3. Babaie, Sussan. ; Grigor, Talinn. Persian Kingship and Architecture: Strategies of Power in Iran from the Achaemenids to the Pahlavis. (2015). I.B.Tauris. شابک ‎۹۷۸−۱۸۴۸۸۵۷۵۱۳. p. 80. ; "Iranian culture deeply influenced Armenia, and Iranian dynasties ruled Armenia during several important periods, including the Orontids (c. sixth century – c. early second century BCE) and Arsacids (54–428 CE)."
  4. TIGRAN II. Garsoian, N. (2005). Encyclopaedia Iranica. quote = "Tigran (Tigranes) II was the most distinguished member of the so-called Artašēsid/Artaxiad dynasty, which has now been identified as a branch of the earlier Eruandid [Orontid] dynasty of Iranian origin attested as ruling in Armenia from at least the 5th century B.C.E."
  5. Cyril Toumanoff (Georgetown University Press, 1963; Studies in Christian Caucasian History, part III. The Orontids of Armenia.). p. 278; "The eponym's praeonemen Orontes is as Iranian as the dynasty itself, derived from the Avestan auraund/aurvant ('mighty,' 'hero') and related to the Pehlevi arvand."
  6. Barthold, W. , C.E. Bosworth "Shirwan Shah, Sharwan Shah. "Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2nd edition
  7. C.E. Bosworth, "ŠERVĀNŠAHS" in Encyclopaedia Iranica. Excerpt 1: "ŠERVĀNŠAHS (Šarvānšāhs), the various lines of rulers, originally Arab in ethnos but speedily Persianized" Excerpt 2:"). Just as an originally Arab family like the Rawwādids in Azerbaijan became Kurdicized from their Kurdish milieu, so the Šervānšāhs clearly became gradually Persianized, probably helped by intermarriage with the local families of eastern Transcaucasia; from the time of Manučehr b. Yazid (r. 418-25/1028-34), their names became almost entirely Persian rather than Arabic, with favored names from the heroic national Iranian past and with claims made to descent from such figures as Bahrām Gur".