باز کردن منو اصلی

در سدهٔ اخیر، چندین هزار واژهٔ بیگانه از زبان‌های اروپایی وارد زبان فارسی شده‌است.

ساختن واژه‌های نو برای مفاهیم تازه، بنا به دلایل فراوان زبانی، فرهنگی، و ملّی در بسیاری از موارد ضروری است.

به غیر از این موارد، عوامل دیگری نیز در کار است، امّا تقریباً همهٔ آن‌ها را می‌توان ناشی از یک امر دانست و آن آشنا شدن با مفهوم تازه‌ای است که لفظ تازه‌ای همراه خود دارد. البته پاره‌ای از این مفاهیم ممکن است در گذشتهٔ فرهنگی زبان وام‌گیرنده، برابر و معادل داشته باشد که گویشوران آن زبان، بنا به دلایلی آن را فراموش کرده باشند. یافتن این الفاظ کار باارزشی است که در وهلهٔ نخست بر عهدهٔ فرهنگستان‌ها و سپس متخصصان زبان، ادبیات، و تاریخ است. برای مثال بسیاری از واژه‌ها و اصطلاحات نظامی که امروزه در ایران به کار برده می‌شود، در همین سده و بیشتر از متون پیش از اسلام استخراج شده است، مانند: ارتش، ارتشبد، دژبان، پاسدار، و ... .

امّا بسیاری از واژه‌های بیگانه در زبان فارسی و سنّت فرهنگی آن برابری ندارند. حال اگر با توجّه به قواعد آوایی و دستوری و واژگانی زبان فارسی، واژه‌های تازه‌ای با عناصر موجود در زبان ساخته شود و به جای کلمه‌های بیگانه گذاشته شود، کار بسیار سودمندی است. بسیاری از واژه‌های نوساختهٔ نخستین فرهنگستان زبان فارسی، که اکنون در فارسی قبول همگانی یافته‌است، بر همین شیوه بوده‌است، مانند «کالبدشناسی» به‌جای «آناتومی»، «خبرگزاری» به‌جای «آژانس»، «دادسرا» به‌جای «پارکه»، «گذرنامه» به‌جای «پاسپورت»، و «دانشگاه» به‌جای «یونیورسیتی»،«رایانه» به‌جای «کامپیوتر»،«یارانه» به‌جای «سوبسید»،«رایانامه» به‌جای «ایمیل».

ورود واژه‌های بیگانه در هر زبانی معمولاً با ورود ابزارهای فنّی تازه همراه است، مانند: تلفن، اینترنت، چت، سایت، آسانسور، سیمان، بمب، کامپیوتر و غیره. یا به دنبال کشفی در علوم است، مانند: میکروب، سلول، اکسیژن، کوآنتوم. یا مربوط به آداب و رسوم و نهادهای ناآشنایی است که در کشور زبان وام‌گیرنده مشابهی ندارد و اگر هم داشته باشد عیناً به آن مربوط نیست، بانک، پست، کابینه، رستوران، بوفه، تئاتر، بورس و ... .

جستارهای وابستهویرایش

منابعویرایش

  • فارسی و آیین نگارش (۳و۴)، نظام جدید آموزش متوسطه، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۷۶.
  • ناتل خانلری، پرویز، دستور زبان فارسی، بنیاد فرهنگ ایران.
  • صفا، ذبیح اللّه، تاریخ ادبیات در ایران (۵ جلد)، انتشارات فردوس، ۱۳۶۷.
  • تاریخ ادبیات ایران و جهان (۱و۲)، سال دوم و سوم آموزش متوسطه، رشتهٔ علوم انسانی، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳.